به گزارش ایسنا، محمدجواد ظریف در افتتاحیه کنگره حزب عهد با اشاره به تحولات گسترده جهانی، منطقهای و داخلی، تأکید کرد جهان امروز دیگر جهان بلوکبندیهای سنتی و اتحادهای دائمی نیست. وی گفت: در دنیای کنونی، امید بستن به متحدان ثابت معنایی ندارد و هر کشوری که بر چنین تصوری تکیه کند، باید مسئولیت آن را بپذیرد، چرا که جهان امروز، جهان شبکههای بههمپیوسته و ائتلافهای موضوعی است.
ظریف با بیان اینکه در این چارچوب، حتی کشورها و کنشگرانی که پیشتر به عنوان دشمن شناخته میشدند، ممکن است در موضوعاتی مشخص در کنار یکدیگر قرار گیرند، اظهار کرد نگرش مبتنی بر دشمنسازی و تقابل دائمی، نگرشی ناکارآمد است و جمهوری اسلامی ایران نیز باید نگاه خود را بر پایه خیر جمعی و ائتلافسازیهای موضوعی تنظیم کند. این رویکرد به معنای نادیده گرفتن گذشته نیست، بلکه به معنای درس گرفتن از تاریخ بدون گرفتار شدن در زندان افتخارات یا ناکامیهای گذشته است.
وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به پیشینه تمدنی ایران، تصریح کرد: ایران بر پایهای محکم از یک تمدن کهن ایستاده است و باید به این پایه افتخار کند، این به معنای آن نیست که در پی بازسازی یا بازتولید افتخارات تاریخی باشد. دنیای امروز نه دنیای هخامنشیان است و نه دنیای صفویان و تلاش برای بازگشت به آن دورهها، کشور را به تکرار بازیهایی سوق میدهد که در شرایط کنونی کارآمدی ندارند.
ظریف یکی از مهمترین این بازیهای ناکارآمد را رویکرد حاصل جمع صفر و نگاه مبتنی بر تهدید و دشمنی دانست و گفت: تهدیدسازی پیش از آنکه در عالم واقع رخ دهد، در ذهن شکل میگیرد. اگر در ذهن خود زنان، جوانان، اینترنت، ارتباط با جهان، بخش خصوصی یا حتی نسلهای مختلف را به عنوان تهدید تصور کنیم، این تهدیدها در عمل نیز بازتولید خواهند شد.
این دیپلمات پیشین کشورمان با بیان اینکه جهان امروز توانایی ایجاد هژمونی مطلق حتی برای قدرتهای بزرگ وجود ندارد، خاطرنشان کرد: ایالات متحده با وجود هزینههای سنگین نظامی نیز قادر به تحمیل سلطه کامل بر جهان نیست. از این رو، باید پذیرفت که بازگشت به الگوهای گذشته ممکن نیست و تلاش برای احیای آنها، کشور را با هزینههای سنگین مواجه میکند.
ظریف در بخش دیگری از سخنانش ضمن گرامیداشت یاد و خاطره چهرههای برجسته تاریخ معاصر ایران، از جمله سردار شهید قاسم سلیمانی و آیتالله هاشمی رفسنجانی، تأکید کرد که تقدیر از بزرگان و نقشآفرینان تاریخ کشور، نباید مانع نگاه رو به آینده شود.
وی گفت: ملت ایران، ملتی قدرتمند با تواناییها و ظرفیتهای فراوان است و عبور از گذشته، بدون فراموشی درسهای آن، شرط لازم برای ساخت آیندهای کارآمد و موفق به شمار میرود.
این دیپلمات برجسته کشورمان با تأکید بر اهمیت نقش مردم به عنوان بزرگترین سرمایه ایران گفت: تاریخ نشان داده هیچ نیروی خارجی قادر نبوده است بر مردم ایران مسلط شود، حتی زمانی که کشور با حملات نظامی و تهدیدهای متعدد مواجه بوده است. نگاه تهدیدمحور به گذشته باعث شده است تا فرصتهای واقعی کشور نادیده گرفته شوند، در حالی که توجه به توانمندیهای انسانی و منابع موجود، امکان ساختن آیندهای متفاوت و موفق را فراهم میکند.
ظریف با بیان این که «تمرکز بر تهدیدها و شکستهای گذشته، کشور را از بهرهگیری از فرصتهای آینده باز میدارد.» با اشاره به وضعیت منطقه و چالشهای داخلی و خارجی گفت: ایران میتواند به مرکزی برای گفتگو و همکاری در سطح منطقه تبدیل شود و حتی موضوعات پیچیدهای مانند مسئله فلسطین میتواند با رویکرد صلحآفرین و مبتنی بر منافع جمعی، مسیر گفتوگو و همکاری را گسترش دهد.
به گفته او، ایران با منابع انسانی توانمند و ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی خود میتواند حلقه وصل میان ملتها و بازیگر صلح و توسعه باشد. آینده کشور باید بر اساس واقعیات و ظرفیتهای موجود ساخته شود، نه آرزوهای گذشته یا تلاش برای بازتولید افتخارات تاریخی که دیگر امکان تحقق آنها وجود ندارد. آرمانخواهی باید واقعگرایانه باشد و بر توانمندیها و منابع قابل اتکا استوار باشد تا بتواند ایران را به پیش ببرد.
ظریف با اشاره به اهمیت نگاه فرصتمحور، گفت: تمرکز بر تهدیدها و نگاه محدود به گذشته باعث میشود کشور در محیطی منفعل باقی بماند و دیگران از طریق فناوری و شبکههای اطلاعاتی مزیت خود را افزایش دهند. انسانها میتوانند یک پدیده را از زوایای مختلف ببینند و نگاه خود را بازتعریف کنند تا راهحلهای نوین برای مسائل پیشرو بیابند.
وی همچنین بر اهمیت همکاری داخلی و اولویتبندی ظرفیتها تأکید کرد و گفت: ایران باید توانمندیهای نسبی خود را در حوزههایی که مزیت دارد به کار گیرد و از تمرکز بر زمینههایی که در آنها نمیتواند رقابت کند، اجتناب کند.
به گفته ظریف، امنیت و عدالت تنها زمانی پایدار خواهد بود که ظرفیتها و توانمندیهای کشور به صورت هماهنگ و متوازن به کار گرفته شوند و نگاه حاصل جمع صفر که منجر به شکست جمعی میشود، کنار گذاشته شود.
ظریف در پایان با اشاره به اهمیت صلح و همکاری به عنوان راهبردی برای آینده ایران، شعر مولانا را یادآور شد و گفت که کشور باید به جای تمرکز بر دشمنی، بر صلح و همگرایی مبتنی بر ظرفیتها و آرمانهای واقعگرایانه تمرکز کند، چرا که تنها در این مسیر است که توانمندیهای ملت ایران میتواند شکوفا شود و آیندهای پایدار و موفق برای کشور رقم بخورد.
