سنگاپور به عنوان یک کشور شهری با محدودیت های جدی در زمینهای کشاورزی و منابع آبی ، برای اصلاح و تقویت بخش کشاورزی خود و تامین امنیت غذایی کشور از راهبردهای نوآورانه و فناوری محوراستفاده کرده است. مهمترین اقدامات این کشور شامل موارد زیر است ۱. تمرکز بر کشاورزی عمودی و فناوری پیشرفته هیدروپونیک و ایروپونیک و اکواپونیک - کشاورزی عمودی (Vertical Farming): سنگاپور از فناوری های کشاورزی عمودی برای افزایش بهره وری در فضای محدود استفاده میکند. شرکتهایی مانند Sky Greens و Sustenir Agriculture با استفاده از سیستمهای هیدروپونیک و ایروپونیک و آکواپونیک، سبزیجات و گیاهان را در محیطهای کنترل شده پرورش میدهند - کشت در محیطهای بسته (Indoor Farming) در جهت کاهش تبخیرو مصرف آب : گلخانه های مجهز به سیستمهای نورپردازی LED و کنترل دما، امکان تولید محصولات در تمام طول سال را فراهم کرده اند ۲. برنامه "۳۰ تا ۳۰" برای امنیت غذایی - دولت سنگاپور در سال ۲۰۱۹ طرح "۳۰ توسط ۳۰" را راه اندازی کرد که هدف آن تولید ۳۰٪ از نیازهای غذایی کشور تا سال ۲۰۳۰ به صورت محلی است. این برنامه بر افزایش تولید پروتئین (مانند ماهی و تخممرغ)، سبزیجات و سایر محصولات کشاورزی تمرکز دارد. ۳. حمایت از فناوریهای کشاورزی (Agri-Tech) - سرمایه گذاری در استارتاپها: آژانس غذا سنگاپور (SFA) و سازمانهای دولتی مانند Enterprise Singapore از توسعه فناوریهای نوین کشاورزی مانند رباتیک، هوش مصنوعی و حسگرهای IoT حمایت مالی و فنی میکنند. - صندوق Agri-Food Cluster Transformation (ACT): این صندوق به کشاورزان کمک میکند تا فناوریهای پیشرفته را برای افزایش بهره وری و کاهش ضایعات غذایی به کار بگیرند. ۴. پرورش آبزیان با فناوری بالا - مزارع پرورش ماهی هوشمند: سنگاپور از سیستمهای آکوآپونیک و پرورش ماهی در محیطهای بسته (Recirculating Aquaculture Systems) استفاده میکند تا تولید ماهی های مانند باراموندی و تیلاپیا را افزایش دهد. شرکتهایی مانند Apollo Aquaculture از فناوریهای چندطبقه برای پرورش ماهی بهره میبرند. - تأکید بر پایداری: کاهش مصرف آب و انرژی در فرآیند پرورش ماهی از اولویتهای این کشور است. ۵.توسعه پروتئینهای جایگزین - سنگاپور اولین کشور جهان است که گوشت کشت شده در آزمایشگاه (Lab-grown meat) را برای مصرف انسان تأیید کرده است (شرکت Eat Just). این فناوری نیاز به دامداری سنتی و زمینهای وسیع را کاهش میدهد - سرمایه گذاری در تولید پروتئینهای گیاهی و حشرات خوراکی نیز در حال رشد است ۶. کشاورزی شهری و مشارکت جامعه - باغهای شهری و روف تاپها(پشت بامی ): پروژه هایی مانند ComCrop (اولین مزرعه عمودی تجاری روی پشت بام) و Citiponics(استفاده از فضاهای غیراستاندارد شهری) برای تشویق شهروندان به مشارکت در تولید غذای محلی راه اندازی شدهاند. - برنامههای آموزشی: دولت با همکاری مدارس و جوامع محلی، شهروندان را به کشاورزی شهری و کاهش ضایعات غذایی ترغیب میکند. ۷. همکاریهای بین المللی و تحقیقات - سنگاپور با مؤسسات تحقیقاتی جهانی مانند MIT و Wageningen University همکاری میکند تا فن اوریهای جدید کشاورزی را توسعه دهد. - مراکز پژوهشی مانند Singapore Institute of Technology روی پروژه های کشاورزی پایدار و نوین تمرکز دارند. چالشها و راهکارها - محدودیت منابع: کمبود آب، سنگاپور را به سمت استفاده از فناوریهای کم مصرف (مانند سیستمهای آبیاری هوشمند) سوق داده است. - هزینه های بالای انرژی و کاهش ناترازیهای انرژی : برای کاهش هزینه ها، دولت از پروژه های انرژی تجدیدپذیر (مانند انرژی خورشیدی) در مزارع عمودی حمایت میکند نتیجه گیری: سنگاپور با ترکیب فناوری پیشرفته، سیاستهای حمایتی، و مشارکت جامعه، الگویی موفق برای کشاورزی شهری و پایدار ایجاد کرده است. این راهبردها نه تنها امنیت غذایی این کشور را تقویت میکنند، بلکه به عنوان مدلی برای سایر کشورهای با محدودیت منابع مورد توجه قرار گرفته اند.

تجربه هلند؛ صادرات کشاورزی بدون صادرات آب هلند، با وجود آن‌که از نظر وسعت جغرافیایی کوچک است و منابع آبی محدودی دارد، یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان محصولات کشاورزی در اروپا به‌شمار می‌رود. این دستاورد خیره‌کننده، حاصل برخورداری از منابع طبیعی فراوان نیست بلکه نتیجه سیاست‌گذاری هوشمندانه مبتنی بر بهره‌وری آب، نوآوری تکنولوژیک، و مدیریت دقیق تراز آب مجازی است. در هلند، سیاست‌گذاران به‌روشنی دریافته‌اند که در دنیای امروز، تنها داشتن زمین و آب، تضمین‌کننده موفقیت در کشاورزی نیست. بلکه ارزش اقتصادی هر میزان آب مصرفی باید در اولویت قرار گیرد. از این‌رو تمرکز این کشور بر تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالا با مصرف آب پایین است، همچون گل‌ها، بذرها، سبزیجات گلخانه‌ای، و محصولات فرآوری‌شده. کشاورزی در هلند به‌طور گسترده در گلخانه‌های مدرن انجام می‌شود که با سیستم‌های کنترل‌شده آبیاری، بازیافت آب، سنسورهای هوشمند، و مدیریت دقیق مصرف انرژی همراه‌ هستند. این گلخانه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که مصرف آب را به کمترین میزان ممکن رسانده و هم‌زمان، بهره‌وری در واحد سطح زیر کشت را به‌شکل چشمگیری افزایش دهند. از نظر سیاست خارجی نیز، هلند در تجارت کشاورزی خود، صادرات محصولات پرمصرف از نظر آبی را محدود کرده و به‌جای آن، به صادرات فناوری، دانش فنی، و محصولات با بهره‌وری بالا پرداخته است. در واقع، هلند نه «آب» را صادر می‌کند و نه «خاک» خود را، بلکه «دانش» و «کارایی» را در قالب محصولات صادراتی به بازار جهانی عرضه می‌کند. تجربه کشور هلند نشان می‌دهد که حتی کشوری بدون منابع آبی فراوان نیز می‌تواند به قطب کشاورزی پایدار تبدیل شود، به‌شرط آن‌که درک عمیق، به‌روز و فناورانه‌ای از مفهوم آب مجازی، بهره‌وری منابع، و اولویت‌بندی اکولوژیکی در فرآیند سیاست‌گذاری داشته باشد.

برای مدیریت خشکسالی در ایران از طریق آمایش سرزمین، نیازمند تغییر پارادایم در الگوی توسعه مبتنی بر محدودیت‌های آبی و اقلیمی هستیم. راهکارهای پیشنهادی در چهار محور اصلی ارائه می‌شود: ۱. بازطراحی تقسیمات سرزمینی بر اساس ظرفیت آبی - تعریف ۵ منطقه اقلیمی-آبی: - منطقه کوهستانی (ذخیره‌ساز آب) - حاشیه دریای خزر (کشاورزی پرآب‌بر) - نواحی مرکزی (فقط کشت دیم و گیاهان کم‌نیاز) - جنوب شرق (ممنوعیت توسعه کشاورزی) - خلیج فارس (توسعه بر پایه آب‌شیرین‌کن‌ها) - توقف صدور مجوز صنعت آب‌بر در استان‌های مرکزی (اصفهان، یزد، کرمان). ۲. اصلاح الگوی سکونت و فعالیت‌ها ۳. راهکارهای فنی-اکولوژیک - توسعه آبخیزداری: احداث بندسارهای سنتی در دامنه‌ها (افزایش نفوذ آب به آبخوان‌ها) مثال: احیای قنات‌های خراسان شمالی با پتانسیل ذخیره ۱.۲ میلیارد مترمکعب - کشت گیاهان سازگار: جایگزینی زعفران، انار و پسته به جای برنج و نیشکر در فارس و اصفهان - شبکه‌های آب غیرمتعارف: استفاده از فاضلاب تصفیه‌شده برای صنایع و فضای سبز (الگوی موفق: استانبول با ۹۰% بازیافت) ۴. تحول در حکمرانی آب - تدوین «قانون حفاظت از آبخوان‌ها»: جریمه سنگین برای برداشت بیش‌ازحد از منابع زیرزمینی - سامانه تخصیص هوشمند آب: نصب کنتورهای دیجیتال بر روی چاه‌ها با اتصال به سامانه ملی (الگوی کالیفرنیا) - تشکیل «ستاد ملی آمایش خشکسالی»: ادغام دستگاه‌های متفرق (وزارت نیرو، جهاد کشاورزی، محیط زیست) تحت یک مدیریت واحد ۵. نمونه‌های موفق جهانی - اسپانیا: تبدیل مناطق خشک آلیکانته به قطب کشت گلخانه‌ای کم‌آب‌بر با راندمان ۹۵% - امارات:پروژه «بارورسازی ابرها» سالانه ۱۶۸ میلیون مترمکعب آب تولید می‌کند. - آریزونا (آمریکا): ممنوعیت توسعه شهری در مناطق با برداشت بیش‌از ۶۰% از منابع آب تجدیدپذیر. نقشه راه اجرایی ۱. تهیه اطلس آسیب‌پذیری آب(اولویت‌بندی ۳۰ استان بر اساس شاخص خشکسالی) ۲. جابجایی مشوق‌های اقتصادی: پرداخت یارانه به صنایع منتقل‌شده به سواحل جنوبی ۳. بازتعریف امنیت غذایی: تأمین ۴۰% غلات از واردات + تمرکز بر تولید محصولات استراتژیک کم‌آب‌بر کلید موفقیت: تلفیق دانش بومی (قنات، بندسار) با فناوری‌های نوین (کشاورزی هوشمند، آب‌شیرین‌کن‌های خورشیدی) و قوانین سختگیرانه محیط زیستی این راهبرد نیازمند عزم ملی فراتر از تغییر دولت‌هاست

ضرورت بازنگری در الگوی کشاورزی یکی از گام‌های ضروری برای اصلاح «تراز منفی آب»  در ایران، بازنگری بنیادین و اصلاح الگوی کشاورزی کشور است. نخستین و فوری‌ترین اقدام، پرهیز از کشت محصولات آب‌بر در مناطق خشک و نیمه‌ خشک است؛ جایی که کمبود منابع آبی، فرسایش خاک و فشار اکولوژیکی، هرگونه کشاورزی پرمصرف را به یک تهدید بدل می‌کند. در چنین مناطقی، تداوم کشت‌هایی مانند برنج، هندوانه، خربزه یا پسته، نه‌تنها توجیه محیط‌زیستی ندارد، بلکه حتی دیدگاه اقتصادی نیز قابل دفاع نیستند در گام بعدی، توسعه کشت گلخانه‌ای و استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری مانند آبیاری قطره‌ای، هیدروپونیک و توسعه طرح‌های بازچرخانی آب، می‌تواند مصرف آب در بخش کشاورزی را تا چندین برابر کاهش دهد. گلخانه‌ها، به‌ویژه در مناطق کم‌آب، به‌دلیل کنترل‌پذیری بیشتر و کاهش تبخیر، به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم برای افزایش بهره‌وری آب شناخته می‌شوند. با این حال، توسعه آن‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری، حمایت دولتی در اعطای تسهیلات  و آموزش فنی گسترده است. از سوی دیگر، تمرکز بر کشت محصولات بومی و کم‌مصرف که با اقلیم منطقه سازگاری دارند، نظیر ارزن، جو، زعفران یا گیاهان دارویی نه‌تنها به حفظ و پایداری منابع آبی کمک می‌کند، بلکه امکان توسعه زنجیره‌های ارزش اقتصادی محلی را نیز فراهم می‌سازد. در حوزه سیاست تجاری، تعیین تعرفه یا مالیات صادراتی بر محصولات پرمصرف از نظر آب، می‌تواند به‌عنوان یک ابزار تنظیم‌گر عمل کند؛ به‌گونه‌ای که هزینه‌های محیط‌زیستی این صادرات در قیمت نهایی آن‌ها منعکس شود و انگیزه برای کشت غیرمسوولانه کاهش یابد. می‌توان سه اقدام کلیدی به‌عنوان زیرساخت تحول پایدار در بخش کشاورزی را مورد توجه قرار داد: ۱. آموزش فراگیر کشاورزان در زمینه بهره‌وری منابع، تغییر الگوی کشت، و آشنایی با مفاهیم نوینی چون ردپای آبی و آب مجازی ۲. حذف یارانه‌های پنهان و مخرب به آب، انرژی و نهاده‌هایی که کشاورزی ناپایدار را تشویق می‌کنند ۳. قیمت‌گذاری واقعی منابع آب و خاک به‌گونه‌ای که مصرف‌کننده نهایی، هزینه‌ واقعی منابع طبیعی را پرداخت کند، نه آن‌که از طریق یارانه عمومی، تخریب سرزمین به‌شکلی غیرمستقیم تامین مالی شود.

آب مجازی؛ ابزار سنجش سیاست پایدار در بسیاری از کشورهای پیشرو در مدیریت منابع، مفهوم «تراز آب مجازی» (Virtual Water Balance) به‌عنوان یکی از پایه‌های سیاست‌گذاری تجارت کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این الگو، صادرات به محصولاتی محدود می‌شود که یا در مناطق پرآب تولید می‌شوند، یا با بهره‌وری بالای آبی (آب مصرف‌شده به‌ازای هر واحد ارزش اقتصادی) همراه‌اند. این کشورها با دقت محاسبه می‌کنند که چه مقدار آب نهان در قالب هر محصول از سرزمینشان خارج می‌شود، و بر همین اساس، نظام تعرفه‌گذاری، مشوق‌های صادراتی و الگوی تولید ملی را طراحی می‌کنند. در عصر بحران‌های اقلیمی و منابع محدود، آب تنها یک منبع تولید نیست، بلکه سرمایه‌ای ژئواستراتژیک است که هرگونه بهره‌برداری نادرست از آن، هزینه‌های گزافی در سطح کلان ملی به‌ جا خواهد گذاشت.اما در ایران، این درک راهبردی هنوز در سطح سیاست‌گذاری نهادینه نشده است. نبود نظام آمایش سرزمین -که مشخص کند هر منطقه بر اساس ظرفیت اکولوژیکی خود چه نوع الگوی کشاورزی را باید دنبال کند- در کنار نبود قیمت‌گذاری واقعی برای منابع آب و خاک و یارانه‌های سنگین و ناکارآمد برای انرژی و آب در بخش کشاورزی، موجب شده است که الگوی تولید و صادرات نه‌تنها با منطق اقلیمی و علمی، بلکه حتی با عقلانیت در صرفه اقتصادی نیز در تضاد باشد. در چنین ساختاری، کشاورزی بیش از آن‌که به یک بخش تولیدی کارآمد تبدیل شود، به منبعی برای هدررفت منابع طبیعی، اتلاف سرمایه ملی، و گسترش بحران‌های اکولوژیکی بدل شده است. صادراتی که فقر به‌جا می‌گذارد برخلاف تصور رایج در برخی محافل تصمیم‌گیری، صادرات محصولات کشاورزی آب‌بر نه‌تنها سود راهبردی یا ارزی چشم‌گیری برای کشور به‌همراه ندارد، بلکه در بلندمدت به یکی از عوامل اصلی فرسایش منابع پایه، تشدید فقر اکولوژیک و فروپاشی پایداری سرزمینی بدل می‌شود. این روند، نوعی «خطای راهبردی در شناخت اقتصاد منابع» است که در آن ارزش کوتاه‌مدت ارزآوری، جایگزین ملاحظات میان‌مدت و بلندمدت در حوزه امنیت محیط‌زیست و منابع حیاتی می‌شود. در ظاهر، فروش محصولاتی مانند پسته یا هندوانه ممکن است به‌عنوان نماد موفقیت صادراتی تلقی شود، اما در باطن، هزینه‌های پنهانی که برای تولید این محصولات در کشورهایی چون ایران پرداخت می‌شود—از جمله تخلیه سریع‌تر سفره‌های آب زیرزمینی، فرونشست زمین، تخریب پوشش گیاهی، بیابان‌زایی و تشدید مهاجرت اقلیمی، چندین برابر ارزش دلاری این صادرات است. این در حالی است که قیمت جهانی آب نامعلوم است و هنوز هیچ نظام تجاری بین‌المللی، ارزش اکولوژیک یا «ردپای آبی» کالاها را در محاسبات خود لحاظ نمی‌کند

کشاورزی ناکارآمد در بستر بحران طبق آمار رسمی منتشر شده از سوی وزارت نیرو و سازمان  مدیریت برنامه‌ریزی، بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی ایران در بخش کشاورزی مصرف می‌شود  که با وجود سهم عمده‌اش در مصرف منابع آب، نقشی کمتر از ۱۰ درصد در تولید ناخالص محلی (GDP) ایفا می‌کند. این شکاف فاحش میان میزان مصرف و بازده اقتصادی، نه‌ تنها بیانگر ناکارآمدی ساختاری در مدیریت منابع است، بلکه هشداری روشن درباره ناپایداری آینده اقتصادی و محیط‌زیستی کشور به شمار می‌رود، به ویژه در شرایطی که بخش عمده‌ای از این آب از منابع زیرزمینی تجدیدناپذیر تامین می‌شود. گونه محصولاتی که در ایران کشت می‌شوند نیز عملاً بحران را تشدید می‌کند. بسیاری از محصولات رایج کشاورزی در کشور، به‌ویژه محصولات صادراتی، جزو پرمصرف‌ترین محصولات از نظر مصرف آب هستند. تولید هر کیلوگرم پسته، به‌عنوان یکی از محصولات صادراتی اصلی کشاورزی ایران، حدود ۴ تا ۵ هزار لیتر آب نیاز دارد، رقمی حیرت‌انگیز برای کشوری با اقلیم عمدتاً خشک و نیمه‌خشک. هندوانه نیز، با مصرف ۳۰۰ تا ۵۰۰ لیتر آب برای تولید هر کیلوگرم، در همین فهرست قرار دارد. با این حال، این محصولات همچنان در مناطق کم‌آب و بحران‌زده کشت می‌شوند و بخشی از آن‌ها راهی بازارهای جهانی می‌شود. آنچه این وضعیت را نگران‌کننده‌تر می‌کند، بی‌توجهی به «ارزش آب» در چرخه سیاست‌گذاری و تجارت است. در حالی که ایران درگیر ورشکستگی آبی و آثار آن همچون فرونشست زمین، کاهش شدید حجم آبخوان‌ها و خشکی تالاب‌ها و رودخانه‌هاست، میلیون‌ها مترمکعب آب در قالب محصولات کشاورزی ارزان‌قیمت از کشور خارج می‌شود. در واقع، ایران آب را صادر می‌کند، اما به قیمت ناچیزی که حتی پاسخگوی خسارات محیط‌زیستی و زیرساختی ناشی از این الگوی تولید نیست. اگر ارزش واقعی منابع آبی، هزینه‌های احیای اکوسیستم‌ها و زیان‌های اجتماعی ناشی از بی‌آبی را در محاسبات اقتصادی در نظر بگیریم، صادرات این‌گونه محصولات نه‌تنها سودآور نیست، بلکه زیان‌ده و پرخطر است. این پارادوکس تلخ، حاصل ترکیبی از سیاست‌های نادرست یارانه‌ای، اجرا نشدن آمایش سرزمین، و وابستگی ساختاری اقتصاد روستایی به الگوهای ناپایدار کشاورزی است. اصلاح این روند، نیازمند بازتعریف نگاه سیاست‌گذاران به مفهوم «امنیت غذایی»، «خودکفایی» و «صادرات» است نه از زاویه صرفاً اقتصادی، بلکه از چشم‌اندازی که پایداری اکولوژیک و تاب‌آوری سرزمین را در اولویت قرار دهد.

آب مجازی و پایان توهم خودکفایی کشاورزی؛ زمان بازنگری رسیده است اگر ایران بخواهد از چرخه معیوب مصرف بی رویه منابع، صادرات ناپایدار و تخریب پرشتاب‌ سرزمین رهایی یابد، ناگزیر است در سیاست‌های کشاورزی و مدیریت منابع آب خود، یک بازنگری‌ بنیادین و ساختاری انجام دهد. دیگر نمی‌توان با رویکردهای سنتی و تصمیم‌گیری‌های مقطعی، با بحران‌هایی به گستردگی خشکسالی، فرونشست و فرسایش خاک، و نابودی منابع زیرزمینی مقابله کرد. مفهوم «آب مجازی» باید از چارچوب محدود محافل آکادمیک بیرون آمده و به یکی از شاخص‌های کلیدی در تصمیم‌سازی‌های اقتصادی، محیط‌زیستی و امنیتی کشور تبدیل شود. تداوم وضعیت کنونی به معنای جدال نابرابر با آینده است؛ جدالی که در آن منابع تجدیدناپذیر ایران، قربانی اهداف زودگذر مانند «خودکفایی نمادین» یا «ارزآوری فوری» می‌شوند و دست نسل‌های آتی مردمان، خالی خواهد ماند. نجات آینده ایران در گرو یک گذار راهبردی و چندبُعدی است: گذار از کشاورزی پرمصرف و ناکارآمد به کشاورزی هوشمند و سازگار با اقلیم؛ از صادرات کم‌بازده و پرمصرف به سوی تولید محصولات با ارزش افزوده بالا؛ و از سیاست‌ورزی‌های محلی و پراکنده به‌سوی حکمرانی یکپارچه و فراگیر بر منابع حیاتی همچون آب و خاک. این تغییرات، ضرورتی برای بقا، تحقق عدالت بین‌نسلی، نگاه‌داشت سرمایه‌های طبیعی و جلوگیری از زوال  تمامیت سرزمینی کشور است. در این مسیر، باید به کشاورزی نگاهی دوباره انداخت؛ نه به‌عنوان عامل فشار بر طبیعت، بلکه به‌عنوان نیروی پیشران برای توسعه پایدار، امنیت غذایی، و رفاه ملی. تحقق این تحول، نیازمند جهشی ساختاری در نظام حکمرانی است که بتواند ایران را از تنگنای اکولوژیکی کنونی به سلامت عبور دهد.  اکنون زمان بازنگری فرا رسیده است؛ پیش از آن‌که «تشنگی» به آخرین کالای صادراتی سرزمین «ایران» بدل شود.

کشاورزی ناکارآمد در بستر بحران طبق آمار رسمی منتشر شده از سوی وزارت نیرو و سازمان  مدیریت برنامه‌ریزی، بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی ایران در بخش کشاورزی مصرف می‌شود  که با وجود سهم عمده‌اش در مصرف منابع آب، نقشی کمتر از ۱۰ درصد در تولید ناخالص محلی (GDP) ایفا می‌کند. این شکاف فاحش میان میزان مصرف و بازده اقتصادی، نه‌ تنها بیانگر ناکارآمدی ساختاری در مدیریت منابع است، بلکه هشداری روشن درباره ناپایداری آینده اقتصادی و محیط‌زیستی کشور به شمار می‌رود، به ویژه در شرایطی که بخش عمده‌ای از این آب از منابع زیرزمینی تجدیدناپذیر تامین می‌شود. گونه محصولاتی که در ایران کشت می‌شوند نیز عملاً بحران را تشدید می‌کند. بسیاری از محصولات رایج کشاورزی در کشور، به‌ویژه محصولات صادراتی، جزو پرمصرف‌ترین محصولات از نظر مصرف آب هستند. تولید هر کیلوگرم پسته، به‌عنوان یکی از محصولات صادراتی اصلی کشاورزی ایران، حدود ۴ تا ۵ هزار لیتر آب نیاز دارد، رقمی حیرت‌انگیز برای کشوری با اقلیم عمدتاً خشک و نیمه‌خشک. هندوانه نیز، با مصرف ۳۰۰ تا ۵۰۰ لیتر آب برای تولید هر کیلوگرم، در همین فهرست قرار دارد. با این حال، این محصولات همچنان در مناطق کم‌آب و بحران‌زده کشت می‌شوند و بخشی از آن‌ها راهی بازارهای جهانی می‌شود. آنچه این وضعیت را نگران‌کننده‌تر می‌کند، بی‌توجهی به «ارزش آب» در چرخه سیاست‌گذاری و تجارت است. در حالی که ایران درگیر ورشکستگی آبی و آثار آن همچون فرونشست زمین، کاهش شدید حجم آبخوان‌ها و خشکی تالاب‌ها و رودخانه‌هاست، میلیون‌ها مترمکعب آب در قالب محصولات کشاورزی ارزان‌قیمت از کشور خارج می‌شود. در واقع، ایران آب را صادر می‌کند، اما به قیمت ناچیزی که حتی پاسخگوی خسارات محیط‌زیستی و زیرساختی ناشی از این الگوی تولید نیست. اگر ارزش واقعی منابع آبی، هزینه‌های احیای اکوسیستم‌ها و زیان‌های اجتماعی ناشی از بی‌آبی را در محاسبات اقتصادی در نظر بگیریم، صادرات این‌گونه محصولات نه‌تنها سودآور نیست، بلکه زیان‌ده و پرخطر است. این پارادوکس تلخ، حاصل ترکیبی از سیاست‌های نادرست یارانه‌ای، اجرا نشدن آمایش سرزمین، و وابستگی ساختاری اقتصاد روستایی به الگوهای ناپایدار کشاورزی است. اصلاح این روند، نیازمند بازتعریف نگاه سیاست‌گذاران به مفهوم «امنیت غذایی»، «خودکفایی» و «صادرات» است نه از زاویه صرفاً اقتصادی، بلکه از چشم‌اندازی که پایداری اکولوژیک و تاب‌آوری سرزمین را در اولویت قرار دهد.

کشاورزی ناپایدار در اصفهان و یزد نتیجه سیاست‌هایی است که بدون توجه به محدودیت‌های اقلیمی و توان اکولوژیک اجرا شده‌اند. در اصفهان، گسترش زمین‌های زراعی و باغی به فرونشست زمین و خشک شدن تالاب گاوخونی منجر شده و در یزد، افزایش باغات و کشت محصولات آب‌بر کسری آب زیرزمینی را تشدید کرده است. تنش بر سر انتقال آب، که با تخریب اخیر خط لوله به یزد به اوج رسید، عمق بحران و ناکارآمدی مدیریت منابع آبی را نشان می‌دهد. حرکت به سمت کشاورزی پایدار، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تقویت همکاری بین‌استانی تنها راه برون‌رفت از این وضعیت است برای کاهش فشار بر منابع آبی، هر دو استان اصفهان و یزد باید به سمت کشاورزی پایدار حرکت کنند. سیاست‌های کشاورزی در هر دو استان بر گسترش سطح زیر کشت به‌جای پایداری متمرکز بوده است. در اصفهان، کشت شلتوک و یونجه بدون توجه به محدودیت‌های آبی ادامه یافته، و در یزد، افزایش باغات پسته و ذرت علوفه‌ای با اقلیم خشک ناسازگار است. مدیریت غیرعلمی منابع آبی، از جمله کاهش آبدهی قنات‌ها در یزد و فشار بر آبخوان‌ها در اصفهان، این بحران را تشدید کرده است.توسعه کشت گلخانه‌ای، که مصرف آب را تا ۹۰ درصد کاهش می‌دهد، و استفاده از ارقام مقاوم به خشکی، مانند گندم کم‌آب‌بر، می‌تواند جایگزین محصولات آب‌بر شود. تجربه دانمارک در کاهش ۳۰ درصدی مصرف آب کشاورزی با بهره‌گیری از سیستم‌های آبیاری هوشمند و کشت‌های کم‌آب‌بر (European Environment Agency, 2017) و هلند در بهینه‌سازی مصرف آب کشاورزی با استفاده از آبیاری تحت فشار و مدیریت دقیق منابع (European Environment Agency, 2023) می‌تواند الگویی برای این مناطق باشد.

ایالت کالیفرنیا در سالهای اخیر برای مقابله با خشکسالی های شدید و مکرر، مجموعه ای از اقدامات جامع را در حوزه های مختلف اجرا کرده است. برخی از این اقدامات عبارتند از: ۱. مدیریت منابع آب و صرفه جویی: - محدودیتهای اجباری مصرف آب: اعمال محدودیت بر مصارف غیرضروری مانند آبیاری چمن ها، شستشوی پیاده روها، و پرکردن استخرها. - جایگزینی چمن با گیاهان کم آبخواه (Xeriscaping): تشویق ساکنان و کسب وکارها به استفاده از گیاهان بومی و مقاوم به خشکی - طرحهای تشویقی: ارائه تخفیف یا کمک مالی برای نصب تجهیزات کم مصرف (مانند شیرهای هوشمند، سرویسهای بهداشتی کم آب). ۲. بهبود زیرساختها: - ذخیره سازی آب: آبخیزداری و نوسازی سدها و مخازن (مانند پروژه سد سایت هیل در شمال کالیفرنیا). - استفاده از آبهای بازیافتی: سرمایه گذاری در تصفیه خانه های پیشرفته برای استفاده مجدد از فاضلاب در آبیاری فضای سبز و کشاورزی. - نمکزدایی (Desalination): ساخت کارخانههایی مانند کارخانه کارلسبددر سن دیگو برای تبدیل آب دریا به آب شیرین ۳. مدیریت آبهای زیرزمینی: - قانون مدیریت پایدار آبهای زیرزمینی (SGMA) 2014: الزام به تدوین برنامه های محلی برای جلوگیری از برداشت بیرویه و احیای سفره های آب ۴.فناوری و نوآوری: - سیستمهای آبیاری دقیق (Drip Irrigation): ترویج روشهای آبیاری مدرن در کشاورزی - پایش ماهوارهای: استفاده از داده های ماهوارهای برای رصد ذخایر برف، رطوبت خاک، و مصرف آب - تشخیص نشت آب: نصب سنسورهای هوشمند در شبکه های آبرسانی. ۵. سیاستهای کشاورزی: - تغییر الگوی کشت: تشویق کشاورزان به کاشت محصولات کم آبخواه (مانند بادام و پسته جایگزین برنج) - پوشش خاک (Mulching): کاهش تبخیر آب از خاک -کشت هیدروپونیک و ایروپونیک طبقاتی ۶. اقدامات اضطراری و بلندمدت: - ذخیره آب باران و سیلاب: پروژه هایی مانند طرح Stormwater Capture در لس آنجلس برای جذب آب باران - بارورسازی ابرها: افزایش بارش برف در کوههای سیرا نوادا با استفاده از تزریق یدید نقره به ابرها - آموزش عمومی: کمپین های اطلاع رسانی مانند "Save Our Water" برای تغییر رفتار شهروندان ۷. همکاریهای منطقه ای و حقوقی: - توافق نامه های تخصیص آب: هماهنگی با ایالتهای همسایه برای مدیریت آب رودخانه کلرادو - مقررات اضطراری خشکسالی: اعلام وضعیت اضطراری و الزام شهرداریها به کاهش مصرف آب (تا ۱۵٪ در برخی سالها) ۸. حفاظت از محیطزیست: - احیای اکوسیستم ها: بهبود وضعیت رودخانه ها و تالابها برای حفظ گونه های در معرض خطر (مانند ماهی سالمون) چالشهای باقیمانده: با وجود این اقدامات، چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت، و رقابت بین بخش کشاورزی، صنعت، و محیط زیست همچنان پابرجاست. کالیفرنیا به دنبال ترکیبی از راه حلهای فناورانه، سیاستی، و تغییر الگوهای مصرف برای تضمین امنیت آبی بلندمدت است.

باید نظیر صنعت هسته ای و هوا فضا کشاورزی هم دانش محور و متحول شود و به سمت کشاورزی عمودی هیدروپونیک و ایروپونیک مبتنی بر فناوری و با مصرف کم آب برود ...در دنیا این نوع کشت مزار ع عمودی بصورت عمودی حتی تا ۲۰۰ هکتار فضا ی کشت احداث شده و در حال بهره‌برداری است .. بعنوان نمونه پلنتی(planty)، یک تولیدکننده‌ی سبزیجات صنعتی و در ابعاد بسیار بزرگ از مزارع عمودی است این شرکت ادعا می‌کند که مزارع زیادی برای افزایش عملکرد محصولات بیش از 350 برابر نسبت به کشاورزی سنتی طراحی شده است ...کشاورزی فعلی ایران در زمین های کوچک غیر علمی فاقد بهره‌وری است باید کشاورزی منفرد قطعه قطعه و آبیاری سنتی باید کنار گذاشته شود و باید مجتمع های کشاورزی با پشتیبانی کارشناسی دولت در جهت کشت اقلیمی و بذرهای پربازده و کم آب بر و با کمک شرکت های دانش بنیان در جهت کاهش مصرف آب (روش های نوین آبیاری مبتنی بر هوش مصنوعی و نظارت بهپادی ) جایگزین روش فعلی بی بازده و هدر دهنده آب شود با توجه به گرمایش زمین و جلوگیری از تماس مستقیم آب با خورشید و ممانعت از تبخیر و هدر رفت منابع آبی ، کشت گلخانه ای طبقاتی هیدروپونیک که در برجهای کشاورزی ،با توجه به ساختار این سیستم کشت، در حداقل فضا می توان بیشترین بازدهی و کشت را داشت و از تماس آب با تابش خورشید و تبخیر جلوگیری کرد و تا ۹۰ درصد مصرف آب کاهش می یابد بعنوان نمونه سیستم کشت عمودی هیدروپونیک ایروپونیک tower که دارای 5،7،11 طبقه می باشند ... سیستم های کشت عمودی، از روش هیدروپونیک و ایروپونیک برای کشت گیاهان بدون استفاده از خاک عمل می‌کنند، جایگزینی کامل برای سیستم‌های کشاورزی سنتی می باشند ریشه‌ها در محلول آب حاوی مواد مغذی قرار می‌گیرند یا مستقیماً توسط اسپرهای آب و محلول مغذی می‌شوند. این روش نه تنها باعث حداقل شدن استفاده از سم و افت کش شده، بلکه افزایش بهره‌وری و رشد گیاهان را نیز فراهم می‌کند.مزارع عمودی در جهان در حال گسترش هستند چنانکه بر اساس گزارش جدید منتشرشده در «پی‌آرنیوزوایر» انتظار می‌رود اندازه‌ی بازار جهانی کشاورزی عمودی تا سال 2030 به 33.02 میلیارد دلار برسد. افزایش استفاده از حسگرهای اینترنت اشیا (IoT) برای تولید محصولات زراعی احتمالاً تقاضای بازار را در دوره‌ی پیش‌بینی افزایش می‌دهد و انتظار می‌رود بخش کنترل آب‌و‌هوا در دوره‌ی پیش‌بینی، رشد بالایی داشته باشد زیرا می‌توان رشد محصولات را با نظارت و تنظیم غلظت مواد معدنی،کنترل کرد. البته بخش ایروپونیک به دلیل تسهیل رشد سریع گیاهان، مورد توجه است و انتظار می‌رود بازار منطقه‌ای آمریکای شمالی به دلیل گسترش مزارع عمودی تجاری در مقیاس کوچک، شاهد رشد قابل توجهی در این دوره‌ی پیش‌بینی باشد. اتوماسیون رو به رشد در کشاورزی و افزایش استفاده از داده‌های بزرگ و تجزیه‌و‌تحلیل‌های آن‌ها، پیش‌بینی برای به حداکثر رساندن بازده این بازار را افزایش می‌دهد. استفاده‌ی کمتر از آب، نیاز کمتر به مواد شیمیایی کشاورزی و وابستگی کم به نیروی کار کشاورزی، استفاده از بازتابنده‌های فلزی و نور مصنوعی برای به حداکثر رساندن نور طبیعی خورشید، مصرف‌کنندگان را تشویق به استفاده از این سبزیجات کرده است. روشنایی مصنوعی مانند نور پرفشار سدیم و نور ال‌ای‌دی می‌تواند در دسترس بودن محصولات را (در طول یک فصل) افزایش دهد. سیستم‌های نورپردازیLED ، با حرارت کم، طیف رنگی دو باندی تولید می‌کنند.اولین مزرعه‌ی عمودی در صنعت مهمان‌نوازی با عنوان «های کیوب»(HyCube™) در سال 2018 توسط تیم ECG در مرکز جهانی اورلاندو ماریوت تاسیس شد. این مرکز، بزرگ‌ترین ماریوت جهانی با 200 هکتار فضا است. این شرکت در آوریل 2019، به کارِلا تغییر نام دارد و دومین مزرعه را در مقیاس بزرگ‌تر در اورلاندو در مارس 2020 و سومین مزرعه را در آتلانتا در سال 2021 تاسیس کرد و مزرعه دیگری در هوستون و هم‌اکنون در حال ساخت پنج مزرعه دیگر در شهرهای مختلف ایالات متحده است. همچنین این شرکت مزارعی در کویت، سنگاپور و مونیخ راه‌اندازی کرده است. سطوح بالاتر مواد مغذی، عاری از مواد شیمیایی و آفت‌کش‌ها و رشد محلی از ویژگی‌های اصلی این توسعه هستند. وقتی کاهو یا سبزه‌ها بدون مزاحمت از آفات، نوسانات دما یا آفت‌کش‌ها رشد می‌کنند، بهترین عملکرد خود را ارائه می‌کنند. طعم غنی و سبزیجات این مزارع در مقایسه با سبزیجات ارگانیک هم‌نوع، 50 درصد یا بیشتر، افزایش پروتئین، ویتامین و مواد معدنی دارد. آنها همچنین دارای ماده‌ی خشک بالاتری هستند و به این معنی است که شما آب کمتری می‌خرید.

انگار دولت برنامه ای ندارد ، زمان می گذراند

متخصص داخلیتون داره میره اونور مرز دنبال خارجی میگردی؟

جنگ امروزه محدود به تحرک نظامی نیست بلکه جنگ ترکیبی است من جمله در معرض تهدید قراردادن امنیت غذایی یک کشور و همسو کردن آن با تهدید های موجود در آن کشور نظیر خشکسالی نمونه ای از این تحرکات است که نتیجه آن افزایش بیکاری ،تورم ،سو تغذیه ،بحرانهای مهاجرتی و افزایش جرم و تهدید امنیت و درگیری بر سر منابع آب درون حوضه ای ،کاهش سطح آموزش و کاهش جمعیت و تحمیل هزینه های هنگفت بر بیمه سلامت بواسطه سو تغذیه و سو مدیریت محیط زیست و توسعه ناپایدار ،و کیفیت آب شرب در دسترس میشود ، مسأله امنیت صرفا پیشرفت نظامی نیست و خواست دشمن همین غفلت از سایر مسایل کشور است ....باید مردم بسیج و مسعولین دولتی و واحد های نظامی در تحول کشاورزی پیشگام شوند نظیر با اقداماتی ساخت مزارع طبقاتی پیش ساخته عمودی برای روستاها و تحول آبیاری کشاورزی.... وحمایت قانونی سیاست گذاری اندیشکده ها باید در کنار هر وزارت خانه عامل سیاسگذاری در جهت توسعه پایدار باشد من جمله یافتن راه حل برای بحرانهای و معضلات ،و اقداماتی دیگری نظیر کشت برون مرزی و تنوع بخشی به منابع اقتصادی دیگر بجز نفت نظیر اکو توریزم ،هوش مصنوعی ،توسعه صنایع کوچک و هم افزایی آنها اقدام کنند وگرنه با تحولات اخیر در حوزه انرژی های جایگزین نفت برای اقتصاد متکی به نفت دچار بحران های بزرگ آتی دیگری خواهیم شد

باید به منابع درآمد کشور نظیر کشورهای عربی تنوع بخشی داد باز فردا که نفت هم از سبد انرژی جهان حذف شد خواهیم دید که برخی صحبت از ناترازی بودجه میکنند از الان به فکر باشید دنیا به سرعت بدنبال جایگزینی نفت با خورشید مصنوعی و سایر متد است به خود بیایند آقایان بجای سخنرانی بیشتر عملکرد اجرایی داشته باشند ...علاج واقعه قبل از وقوع مهارت است نه بعد از وقوع ...آنهم با این کشوری که امنیت غذایی آن بواسطه خشکسالی کاملا به واردات وابسته است واین وابستگی بیشتر هم خواهد شد

رئیس جمهور، در اولین قدم بودجه نهادهای ناکارآمد و موازی را فوری قطع کنید !

سلام نظرات خوبي در بخش ايده ها مطرح شده كاش همه اش با اسنجام و توضيح بيشتر در قالب يك گزارش يا مقاله در اينجا ارايه مي گرديد به هر حال ممنونيم از زحماتتان در جهت ارايه مطالب نو