اتفاق اخیر در قالب توقف گسترده پروازها در ایالات متحده آمریکا بار دیگر پرده از واقعیتی برداشت که دولت این کشور همواره تلاش کرده است پشت تبلیغات پرزرقوبرقِ قدرت نظامی و فناوری خود پنهان کند. آمریکا، برخلاف تصویری که از خود بهعنوان قدرت بلامنازع جهان ارائه میدهد، با آسیبپذیریهای جدی در زیرساختهای حیاتی و مدیریت بحران مواجه است. اختلال در سامانههای هوانوردی و توقف هزاران پرواز، نهتنها زندگی میلیونها مسافر را تحت تاثیر قرار داد، بلکه پرسشهای جدی درباره صلاحیت مدیریتی دولت آمریکا و میزان آمادگی این کشور برای مواجهه با بحرانهای بزرگ مطرح کرد.
ماجرا از بروز اختلال در سامانههای ارتباطی و کنترل ترافیک هوایی آغاز شد. اختلالی که مقامهای آمریکایی را وادار کرد برای جلوگیری از بروز حوادث احتمالی، محدودیتهای گستردهای بر پروازها اعمال کنند. در پی این اتفاق، هزاران پرواز با تاخیر یا لغو مواجه شدند و فرودگاههای متعدد آمریکا شاهد سردرگمی مسافران و اختلال در فعالیتهای روزمره بودند. این وضعیت نشان داد که چگونه یک مشکل فنی در بخشی از زیرساختهای آمریکا میتواند زنجیرهای از اختلالات را در مقیاس ملی ایجاد کند.
آنچه در این حادثه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، اعتراف مقامهای آمریکایی به فرسودگی تجهیزات و قدیمی بودن بخشی از زیرساختهای ارتباطی و هوانوردی آمریکا است. کشوری که سالانه میلیاردها دلار صرف بودجه نظامی، تسلیحات پیشرفته و نمایش قدرت در نقاط مختلف جهان میکند، هنوز نتوانسته است سامانههای حیاتی خود را به سطحی از پایداری و اطمینان برساند که در برابر یک اختلال فنی دچار بحران نشوند. این مساله پیش از هر چیز دولت آمریکا را در معرض انتقاد قرار میدهد. چگونه دولتی که مدعی رهبری نظم جهانی و برخورداری از پیشرفتهترین فناوریهای دنیاست، در مدیریت یکی از ابتداییترین زیرساختهای حیاتی خود با چنین مشکلاتی مواجه میشود؟ آیا اولویت دادن به هزینههای نظامی و ماجراجوییهای خارجی، فرصتی برای رسیدگی به نیازهای واقعی جامعه آمریکا باقی گذاشته است؟ واقعیت این است که قدرت یک کشور صرفا با تعداد ناوهای هواپیمابر، جنگندههای پیشرفته، موشکهای دوربرد و پایگاههای نظامی در سراسر جهان سنجیده نمیشود. توانایی تامین امنیت شهروندان، حفظ پایداری زیرساختها، مدیریت بحران و جلوگیری از فروپاشی خدمات عمومی نیز بخشی جداییناپذیر از قدرت ملی است.
از این منظر، اختلال گسترده در آسمان آمریکا را باید هشداری درباره فاصله میان ادعاهای واشنگتن و واقعیتهای موجود در این کشور دانست. اما تناقض بزرگتر در سیاست خارجی دولت آمریکا است. واشنگتن از یک سو خود را مدافع امنیت و ثبات جهانی معرفی میکند و از سوی دیگر، با سیاستهای مداخلهجویانه، تحریمهای یکجانبه، تهدید نظامی و حمایت از جنگها، به تشدید بحرانهای بینالمللی دامن میزند. اقدامات خصمانه آمریکا علیه ایران، حمایت گسترده تسلیحاتی و سیاسی از اوکراین در جنگ با روسیه و مداخلات این کشور در سایر مناطق جهان، نمونههایی از رویکردی است که هزینههای سنگینی بر امنیت و ثبات بینالمللی تحمیل کرده است. دولت آمریکا ظاهرا تصور میکند میتواند در هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای خود آتش جنگ و بحران را شعلهور کند، دیگر کشورها را تحت فشار قرار دهد و با تهدید نظامی امنیت ملتها را به خطر بیندازد، اما در داخل مرزهای خود همواره از امنیتی تضمینشده برخوردار باشد.
این تصور، نمونهای از همان توهم قدرتی است که سیاست خارجی واشنگتن را گرفتار تناقض کرده است. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری بههمپیوسته است و هیچ کشوری نمیتواند خود را از پیامدهای بیثباتیهایی که در ایجاد آن نقش دارد، مصون بداند. سیاست جنگطلبانه و تنشآفرین ممکن است در کوتاهمدت ابزار فشار بر دیگران باشد، اما در بلندمدت هزینههای سیاسی، اقتصادی و امنیتی آن به خود عاملان بحران نیز بازمیگردد.
دولتی که نمیتواند در برابر یک اختلال زیرساختی، نظم پروازی کشورش را حفظ کند، چگونه میخواهد با سیاستهای مداخلهجویانه خود برای جهان امنیت به ارمغان بیاورد؟ آمریکا باید بداند که این کشور نمیتواند همزمان در جهان جنگافروزی کند و ملتها را تهدید کند و انتظار داشته باشد که در خانه خود امنیت داشته باشد. عصر مصونیت قدرتهای بزرگ به پایان رسیده است.
