انتخاب نرمافزار مدیریت فرآیندهای کسبوکار (BPMS) صرفاً خرید یک نرمافزار نیست؛ بلکه تصمیمی است که بر نحوه انجام فعالیتها، ارتباط واحدها و عملکرد بلندمدت سازمان تأثیر میگذارد. انتخاب نادرست ممکن است هزینههای پیشبینینشده، تأخیر در اجرای پروژه و حتی بازگشت کارکنان به روشهای سنتی را به همراه داشته باشد.
در ادامه، پنج چالش مهم سازمانها در انتخاب نرمافزار BPMS را با مثالهایی واقعی از فعالیتهای شرکتهای ایرانی بررسی میکنیم و برای هرکدام راهکاری کاربردی ارائه میدهیم.
۱. مشخص نبودن نیازهای واقعی سازمان پیش از انتخاب BPMS
یکی از اشتباهات مهم سازمانها این است که پیش از شناسایی فرآیندهای داخلی و مشکلات موجود، وارد مذاکره با شرکتهای ارائهدهنده BPMS میشوند. در چنین شرایطی، تصمیمگیری بیشتر بر اساس امکانات معرفیشده توسط فروشنده انجام میشود تا نیازهای واقعی سازمان.
برای مثال، یک شرکت تولید مواد غذایی تصمیم میگیرد فرآیند خرید مواد اولیه را مکانیزه کند. در نگاه اول، این فرآیند شامل ثبت درخواست و تأیید مدیر خرید است؛ اما بررسی دقیقتر نشان میدهد خرید مواد اولیه به کنترل موجودی انبار، تأیید واحد کنترل کیفیت، ارزیابی تأمینکنندگان و بررسی بودجه نیز وابسته است.
اگر این جزئیات پیش از انتخاب نرمافزار مشخص نشده باشند، ممکن است سازمان در مرحله پیادهسازی با محدودیتهای پیشبینینشده مواجه شود.
راهکار چیست؟
سازمان باید پیش از انتخاب BPMS، فرآیندهای اولویتدار خود را شناسایی و مستندسازی کند. برای هر فرآیند نیز لازم است مراحل اجرا، مسئولیت افراد، قوانین تصمیمگیری و ارتباط با سایر واحدها مشخص شود.
بهتر است ابتدا فرآیندهایی انتخاب شوند که حجم بالایی از درخواستها، تأخیرهای مکرر یا هزینه عملیاتی قابلتوجهی دارند. به این ترتیب، ارزیابی نرمافزار بر اساس مسائل واقعی انجام میشود، نه صرفاً فهرستی از قابلیتهای فنی.
۲. انتخاب نرمافزاری که با پیچیدگی فرآیندهای سازمان تناسب ندارد
تمام سازمانها ساختار فرآیندی یکسانی ندارند. نرمافزاری که برای مدیریت درخواستهای داخلی یک شرکت کوچک مناسب است، لزوماً نمیتواند نیازهای یک هلدینگ با چندین شرکت زیرمجموعه را پوشش دهد.
برای مثال، یک هلدینگ صنعتی را در نظر بگیرید که دارای چند کارخانه و شرکت تابعه است. درخواستهای خرید در هر شرکت باید بر اساس سقف اختیارات مدیران، نوع کالا، بودجه مصوب و قوانین معاملاتی بررسی شوند. بعضی درخواستها نیز نیازمند تأیید همزمان چند واحد هستند.
اگر BPMS انتخابشده از مدیریت قواعد پیچیده، مسیرهای تصمیمگیری متفاوت یا ساختارهای سازمانی موردنیاز پشتیبانی نکند، پیادهسازی فرآیندها دشوار خواهد شد.
راهکار چیست؟
پیش از انتخاب نرمافزار باید توانایی آن در مدلسازی فرآیندهای پیچیده، تعریف قوانین کسبوکار، مدیریت سطوح دسترسی و توسعه فرآیندها بررسی شود.
همچنین بهتر است سازمان یک فرآیند واقعی با چندین مرحله تأیید و شرایط استثنا را برای نمایش عملی نرمافزار انتخاب کند.
نکته مهم این است که تعداد امکانات نرمافزار بهتنهایی معیار مناسبی برای انتخاب BPMS نیست؛ میزان انطباق امکانات با فرآیندهای سازمان اهمیت بیشتری دارد.

۳. مشکل یکپارچهسازی BPMS با نرمافزارهای موجود
بسیاری از سازمانهای ایرانی سالهاست از نرمافزارهای مختلف مالی، انبارداری، منابع انسانی و مدیریت قراردادها استفاده میکنند. هنگام انتخاب BPMS، یکی از چالشهای مهم این است که نرمافزار جدید چگونه با سامانههای فعلی ارتباط برقرار خواهد کرد.
برای مثال، یک شرکت پتروشیمی از نرمافزارهای جداگانه برای مدیریت موجودی انبار، امور مالی و درخواستهای خرید استفاده میکند. قرار است BPMS فرآیند تأمین تجهیزات را مکانیزه کند؛ اما نرمافزار مالی قدیمی شرکت فاقد رابط برنامهنویسی مناسب (API) است.
در چنین شرایطی، ممکن است انتقال اطلاعات بین سامانهها به توسعه اختصاصی یا استفاده از ابزارهای واسط نیاز داشته باشد. اگر این موضوع پیش از خرید بررسی نشود، هزینه و زمان اجرای پروژه افزایش پیدا میکند.
راهکار چیست؟
واحد فناوری اطلاعات باید پیش از انتخاب BPMS، معماری سامانههای موجود، روشهای تبادل اطلاعات و محدودیتهای فنی آنها را بررسی کند.
در صورت نیاز، میتوان از راهکارهای یکپارچهسازی مانند گذرگاه سرویس سازمانی (ESB) برای تسهیل ارتباط میان نرمافزارها استفاده کرد.
همچنین اجرای یک آزمایش محدود برای تبادل اطلاعات بین BPMS و یکی از سامانههای اصلی سازمان، میتواند بخشی از ریسکهای فنی پروژه را پیش از عقد قرارداد مشخص کند.
۴. مقاومت کارکنان و مدیران در برابر تغییر فرآیندها
حتی انتخاب یک نرمافزار قدرتمند نیز موفقیت پروژه مدیریت فرآیند را تضمین نمیکند. اگر کارکنان و مدیران تمایلی به استفاده از سیستم جدید نداشته باشند، بخش مهمی از سرمایهگذاری سازمان بدون نتیجه باقی میماند.
برای مثال، در یک شرکت پیمانکاری، نرمافزار جدیدی برای مدیریت گردش صورتوضعیتها راهاندازی میشود؛ اما برخی مدیران همچنان ترجیح میدهند تأییدیهها را از طریق نامههای کاغذی یا پیامرسانها انجام دهند.
در نتیجه، بخشی از اطلاعات در BPMS و بخش دیگری خارج از آن ثبت میشود. این وضعیت باعث کاهش شفافیت و دشوار شدن پیگیری درخواستها خواهد شد.
مقاومت در برابر تغییر همیشه ناشی از مخالفت کارکنان نیست. گاهی پیچیدگی محیط نرمافزار، آموزش ناکافی یا مشخص نبودن مسئولیتها عامل اصلی استفاده نکردن از سیستم جدید است.
راهکار چیست؟
بهتر است نمایندگان واحدهای مختلف از مرحله بررسی نیازمندیها در پروژه مشارکت داشته باشند. آموزش کاربران، طراحی فرمهای ساده و حمایت مدیران ارشد نیز به پذیرش نرمافزار کمک میکند.
اجرای آزمایشی BPMS در یک واحد مشخص و دریافت بازخورد کارکنان پیش از توسعه پروژه به کل سازمان، میتواند مشکلات اجرایی را زودتر آشکار کند.
۵. نادیده گرفتن هزینههای واقعی استقرار، پشتیبانی و توسعه BPMS
یکی دیگر از چالشهای سازمانها، مقایسه نرمافزارهای BPMS تنها بر اساس قیمت اولیه خرید است. برای مثال، یک مجموعه صنعتی نرمافزاری را به دلیل هزینه اولیه پایینتر انتخاب میکند؛ اما در زمان اجرا مشخص میشود اتصال به سامانههای قدیمی، سفارشیسازی فرمها، آموزش کارکنان و توسعه فرآیندهای جدید، هزینههایی جداگانه دارند.
علاوه بر این، سازمان برای رفع مشکلات فنی، بهروزرسانی نرمافزار و پشتیبانی از کاربران نیز به خدمات مستمر نیاز خواهد داشت. بنابراین، قیمت خرید تنها بخشی از هزینه واقعی استفاده از BPMS است.
راهکار چیست؟
سازمانها باید هنگام بررسی پیشنهادهای فروشندگان، هزینه کل مالکیت نرمافزار را در نظر بگیرند. این هزینه شامل مجوزهای استفاده، تحلیل و طراحی فرآیندها، استقرار، یکپارچهسازی، آموزش، پشتیبانی و توسعههای احتمالی است.
همچنین بررسی شرایط قرارداد پشتیبانی، زمان پاسخگویی به مشکلات اهمیت زیادی دارد؛ بهویژه برای سازمانهایی که فرآیندهای عملیاتی آنها بهصورت مستمر اجرا میشوند.
چگونه ریسک انتخاب اشتباه نرمافزار BPMS را کاهش دهیم؟
یکی از روشهای کاربردی برای کاهش ریسک، ارزیابی نرمافزار با استفاده از یک فرآیند واقعی سازمان است. برای مثال، یک کارخانه میتواند فرآیند درخواست خرید قطعات یدکی را برای اجرای آزمایشی انتخاب کند. در این مرحله باید مشخص شود نرمافزار تا چه اندازه میتواند گردش تأییدها، فرمهای الکترونیکی، قوانین سازمانی و گزارشگیری از وضعیت درخواستها را پوشش دهد.
همچنین بهتر است معیارهایی مانند زمان اجرای فرآیند، سهولت استفاده کارکنان، پیچیدگی اتصال به سامانههای موجود و هزینه توسعه بررسی شوند.

گروه مهندسی آیکن؛ ارائهدهنده راهکارهای مدیریت فرآیند سازمانی
گروه مهندسی آی کن با ارائه راهکارهای نرمافزاری مدیریت فرآیندهای کسبوکار، امکان طراحی، مکانیزهسازی، اجرا و پایش فرآیندهای سازمانی را فراهم میکند.
این مجموعه با ارائه دو زیرساخت Standard BPMS و Enterprise BPMS، راهکارهایی برای پاسخگویی به نیازهای متفاوت سازمانها در اختیار قرار میدهد.
محصولات BPMS آیکن از قابلیتهایی مانند موتور گردش کار، فرمساز و گزارشساز برخوردارند. همچنین در زیرساخت Enterprise امکاناتی مانند سیستمساز و نظارت بر فعالیتهای کسبوکار (BAM) ارائه میشود.
این قابلیتها میتوانند برای مکانیزهکردن گردش درخواستها، مدیریت فرآیندهای بینواحدی و افزایش شفافیت فعالیتهای سازمان مورد استفاده قرار گیرند.
سازمانهایی که قصد انتخاب یا جایگزینی نرمافزار BPMS را دارند، میتوانند با بررسی راهکارهای آیکن و درخواست دموی نرمافزار، میزان انطباق امکانات محصول با نیازهای عملیاتی و زیرساخت فنی خود را ارزیابی کنند.
