دانشگاههای آمریکایی در عراق را نمی‌توان صرفاً مراکز آموزش عالی دانست؛ این نهادها در کنار تربیت نیروی متخصص، زمینه‌ای برای گسترش پیوندهای فرهنگی، شکل‌دهی به نگرش نسل جوان و حفظ نفوذ بلندمدت ایالات متحده در ساختار اجتماعی و نخبگانی عراق فراهم میکنند.
دانشگاههای آمریکایی در سراسر جهان به دنبال گسترش نظام آموزش عالی ایالات‌متحده هستند و به‌عنوان مراکز یادگیری، تبادل فرهنگی و دیپلماسی عمل میکنند. این مؤسسات نقش کلیدی در ارتقای برتری علمی، نوآوری و پرورش رهبران کشورهای مختلف در سطح جهانی ایفا میکنند. این دانشگاهها با بهره‌گیری از مدل آموزش تجربه‌‌‌‌محور آمریکایی و تأکید بر تفکر انتقادی، مطالعات میان‌رشته‌ای و پژوهش فعالیت میکنند.
پیشبرد این فعالیت‌‌ها در قالب انواع مختلفی از مراکز عالی آموزشی در کشورهای مختلف دنبال می‌شود که هرکدام از آنها با روش و هدف خاصی فعالیت میکنند. بررسی انواع مختلف این دانشگاهها نشان می‌‌‌دهد که این مراکز آموزش عالی با توجه به مأموریت‌ها، ساختارهای آموزشی، منابع مالی و اهداف پژوهشی خود به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند:
دانشگاههای مستقل: بنابر ادعای این دانشگاهها، آنها به طور مستقل فعالیت میکنند و پردیسی در ایالات‌متحده ندارند اما مبتنی بر نظام آموزشی آمریکایی کار میکنند و مدرک آنها معتبر است. دانشگاههای مستقل آمریکایی معمولا ارتباط سازمانی ویژه‌‌‌‌ای با یکدیگر ندارند. از جمله این دانشگاهها می‌‌‌‌توان به دانشگاه آمریکایی قاهره، دانشگاه آمریکایی بغداد، دانشگاه آمریکایی دبی و دانشگاه آمریکایی بیروت اشاره کرد.
پردیس‌‌‌‌های بینالمللی دانشگاههای آمریکایی: این دانشگاهها به‌عنوان شعبه‌های بینالمللی دانشگاههای معتبر آمریکایی فعالیت میکنند. برنامه‌های آموزشی و مدارک آنها کاملاً مشابه با پردیس اصلی در ایالات‌متحده است و دانشجویان می‌توانند از امکانات و منابع دانشگاه مادر بهره‌مند شوند. دانشگاه کارنگی ملون و دانشگاه جورج تاون در قطر از جمله این دانشگاهها هستند.
دانشگاههای تخصصی: این دانشگاهها بر روی حوزه‌های تخصصی خاصی مانند پزشکی، مهندسی و یا کسب‌وکار تمرکز دارند و برنامه‌های آموزشی آنها مطابق با استانداردهای آمریکایی طراحی شده است. مانند دانشگاه آمریکایی شارجه.
دانشگاههای وابسته به سازمانهای آمریکایی: این دانشگاهها توسط سازمان‌ها یا نهادهای آمریکایی مانند کلیساها، بنیادهای آموزشی و یا سازمانهای غیرانتفاعی تأسیس شده‌اند و معمولاً اهداف آموزشی و فرهنگی خاصی را دنبال میکنند؛ مانند دانشگاه کاتولیک در اربیل.
دانشگاههای آمریکایی در عراق
در جهان حدود 80 الی 95 دانشگاه آمریکایی فعال وجود دارد که 25 دانشگاه آن در غرب آسیا و در کشورهای اردن، ترکیه، قطر، امارات، عراق، کویت، لبنان و مصر است. از این میان پنج دانشگاه در عراق فعالیت میکنند که عبارتند از: دانشگاه آمریکایی سلیمانیه، دانشگاه آمریکایی کردستان، دانشگاه آمریکایی بغداد، دانشکده بازرگانی بغداد و دانشگاه کاتولیک در اربیل1.
این دانشگاهها در شرایطی که دانشگاههای عراقی با چالش‌‌‌هایی نظیر فساد مالی و اداری، عدم تخصیص بودجه کافی به آموزش عالی، عدم آماده‌‌‌‌سازی مناسب دانشجویان برای فضای کار، افزایش بی‌‌قاعده دانشگاههای خصوصی بی‌‌کیفیت و وجود مشکلات زیرساختی روبرو هستند، از سال 2007 شروع به فعالیت در فضای آموزشی عراق کردند و تا سال 2024 حداقل حدود 4050 دانشجو و 2800 دانش‌‌آموخته داشتند.
دانشگاههای آمریکایی فعالیتهای خود را در ظاهر با اهداف متعددی نظیر ارائه آموزش باکیفیت صرف‌نظر از قومیت و جنسیت، ارائه مدارک دانشگاهی معتبر از سوی دانشگاههای آمریکایی و جایگزینی مدل‌‌های قدیمی با مدل آموزش مهارت‌‌محور دنبال میکنند. با این حال این دانشگاهها از پس این آموزش‌‌ها به‌‌دنبال تغییر تصویر آمریکا در ذهن جوانان عراقی از موجودیتی اشغالگر به کشوری دوست، جمع‌آوری اطلاعات، انجام مطالعات عمیق برای شناخت مسائل این کشور، سکولارکردن جامعه و ایجاد جامعه‌‌ای منسجم لیبرالی و گسترش ارزش‌‌‌های آمریکایی هستند.
فارغ التحصیلان این دانشگاهها به‌‌دلیل برخورداری از آموزش روز دنیا و برخورداری از حمایت دولت آمریکا نسل بعدی کارشناسان، مدیران و رهبران سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی عراق را تشکیل خواهند داد. از این رو، آمریکا با فعالیتهای اینچنینی خود در حوزه آموزش در پی سرمایه‌‌گذاری بر نسل آینده عراق و تثبیت نفوذ بلندمدت خود در عرصه‌‌های مختلف است. در چنین شرایطی، ضروری است جمهوری اسلامی ایران با بصیرت‌‌افزایی در مورد تاثیرات حضور فرهنگی آمریکا در عراق در میان مردم این کشور، با اقدامات آموزشی هدفمند و متناسب، مانع از گسترش تفکر غربی و تربیت مدیران وابسته به غرب در عراق شود.
1Kadow, May.(2023). How American-Style Education Influences Iraq’s Private Sector . Washington Institute: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/how-american-style-education-influences-iraqs-private-sector