ثروتمندترین مرد جهان خود را برای عصر «تکینگی هوش مصنوعی» آماده می‌کند و در تازه‌ترین اقدام جسورانه خود قصد دارد دو غول فناورانه خود، یعنی اسپیس‌ایکس و تسلا را در قالب یک ابرشرکت ادغام کند. این نهاد جدید فعالیت‌های بسیار متنوعی را زیر یک چتر گرد هم می‌آورد؛ از ساخت موشک، ماهواره و خدمات اینترنت گرفته تا هوش مصنوعی، رباتیک، شبکه‌های اجتماعی و خودروهای برقی.
به گزارش فایننشال تایمز، ماسک اعلام کرد هر دو شرکت کمیته‌هایی ویژه با حضور اعضای مستقل هیئت‌مدیره تشکیل داده‌اند تا امکان اجرای این طرح را بررسی کنند، طرحی که او آن را ایده‌ای سودمند خوانده است. با این حال او به عنوان سهامدار عمده و مدیر ارشد هر دو شرکت اذعان کرد به دلیل تعارض منافع، حق حضور در مذاکرات را ندارد و یادآور شد که رسیدن به توافق نهایی به هیچ وجه تضمین‌شده نیست.
در صورت تحقق این معامله، ارزش غول تجاری حاصل از آن بر اساس قیمت‌های کنونی بازار به حدود ۳.۶ تریلیون دلار خواهد رسید و در کنار انویدیا، اپل، آلفابت و مایکروسافت، جایگاهی در میان پنج شرکت باارزش جهان پیدا خواهد کرد. با وجود این، چنین ادغامی با موانعی جدی روبه‌رو است که طیفی گسترده از نگرانی سهامداران درباره تمرکز فزاینده قدرت در دست ماسک تا لزوم دریافت تأییدیه‌های سخت‌گیرانه نظارتی از سوی مراجع قانونی در آمریکا و چین را در بر می‌گیرد. با انتشار این خبر، ارزش سهام اسپیس‌ایکس در ابتدای معاملات دیروز چهارشنبه ۹ درصد و سهام تسلا ۲.۵ درصد رشد کرد.
از مدار زمین تا هوش مصنوعی
کارشناسان انتظار دارند تسلا در سال جاری میلادی بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه مدل ۳، افزون بر یک میلیون دستگاه مدل وای و ۲۲ هزار دستگاه سایبرتراک تحویل دهد. تسلا علاوه بر این، در حال گسترش فناوری خودران و خط تولید ربات انسان‌نمای آپتیموس است، رباتی که به پیش‌بینی ماسک می‌تواند ارزش تسلا را روزی به ۲۵ تریلیون دلار برساند. ماسک اولویت نخست خود را هوش مصنوعی دانسته و ادغام این دو شرکت را منطقی ارزیابی کرده است، چراکه به گفته او تقریباً در دل تکینگی هستیم، یعنی لحظه پیشی گرفتن هوش ماشینی از هوش انسانی. به گفته او، توان محاسباتی فعال اسپیس‌ایکس تا پایان ۲۰۲۶ به ۳ گیگاوات و تا پایان ۲۰۲۷ به ۱۳ گیگاوات می‌رسد و احتمالی غیرصفر وجود دارد که حتی از مرز ۲۰ گیگاوات نیز عبور کند.
دستیابی به چنین قدرتی اسپیس‌ایکس را به رقیب جدی بازیگران بزرگ خدمات ابری مانند آمازون، مایکروسافت و گوگل بدل خواهد کرد. با احتساب نرخ اعلامی اسپیس‌ایکس، یعنی اندکی بیش از ۵۰ دلار به ازای هر وات، اجاره‌دادن کامل ۲۰ گیگاوات می‌تواند درآمد سالانه‌ای در حدود یک تریلیون دلار ایجاد کند که با سقف پیش‌بینی ماسک برای درآمد سالانه ۵۰۰ میلیارد تا یک تریلیون دلاری تا پایان سال ۲۰۲۷ همخوانی دارد. در افقی بلندمدت‌تر، ماسک در پی تبدیل استارلینک به یک اپراتور بزرگ ارتباطی ماهواره‌ای، استقرار مراکز داده در مدار زمین و در نهایت مسکونی‌سازی مریخ است.
سرمایه‌گذاران همواره درباره توان ماسک برای مدیریت هم‌زمان چنین امپراتوری گسترده‌ای تردید داشته‌اند. یکی از سهامداران عمده تسلا تأکید می‌کند که در حال حاضر زمان ماسک میان تسلا و اسپیس‌ایکس تقسیم شده است و سهامداران نمی‌دانند او بخش اصلی انرژی یا سرمایه خود را در کدام مجموعه صرف می‌کند. ماسک در پاسخ گفته که معمولاً چهار روز در هفته را در ممفیس تنسی سپری می‌کند تا خوشه‌های محاسباتی را فعال کند و معتقد است مهندسان هوافضای اسپیس‌ایکس سریع‌تر از هر تیم دیگری مراکز داده احداث می‌کنند. او این برتری را مانند رویارویی تیم حرفه‌ای نیویورک یانکیز با بازیکنان لیگ نوجوانان دانسته و آن را نبردی نابرابر توصیف کرده است.
همگرایی میان دو شرکت در عمل از مدت‌ها پیش آغاز شده است. ماسک اعلام کرده که همکاری در توسعه نرم‌افزارهای فوق‌هوشمند، طراحی تراشه، پروژه کارخانه عظیم ترافب، رباتیک و ارسال محموله به مدار زمین، دستاوردهای چشمگیری خواهد داشت. او در ماه مارس پروژه مشترک ترافب را معرفی کرد که کارخانه‌ای بزرگ برای تولید تراشه در تگزاس است و هزینه نهایی آن ممکن است به ۱۱۹ میلیارد دلار برسد، مرکزی که تراشه‌های خودروهای خودران، ربات‌های انسان‌نما و مراکز داده فضایی را تأمین خواهد کرد. دو شرکت همچنین در طراحی نسل جدید خودروی اسپرت رودستر همکاری کرده‌اند، خودرویی که با بهره‌گیری از رانشگرهای گاز سرد اسپیس‌ایکس پشتک‌وارو و پرش‌های هوایی به نمایش می‌گذارد. مدل هوش مصنوعی گراک نیز هم‌اکنون به صورت رایگان روی بسیاری از خودروهای تسلا فعال شده است.
روابط مالی دو شرکت نیز پیوسته عمیق‌تر شده است. اسپیس‌ایکس تا امروز نزدیک به یک میلیارد دلار باتری ذخیره‌ساز مگاپک و وانت سایبرتراک از تسلا خریداری کرده که ۱۳۱ میلیون دلار آن مربوط به سایبرتراک در سال ۲۰۲۵ بوده است. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری تسلا در شرکت هوش مصنوعی اکس‌ای‌آی پس از ادغام آن با اسپیس‌ایکس به سهمی از این شرکت فضایی تبدیل شد. فردی نزدیک به تسلا تأکید می‌کند که این ادغام عملاً نهادی کاملاً یکپارچه ایجاد می‌کند که توان محاسباتی پیشرفته را با دنیای فیزیکی پیوند می‌زند و چنین روندی همین حالا نیز در جریان است.
میدان مین حقوقی و ژئوپلیتیک
با این حال راضی کردن سهامداران مسیر همواری نخواهد داشت. ماسک تصریح کرده که کمیته‌های مستقل هنوز به نتیجه نرسیده‌اند و تسلا برای پیشبرد این طرح نیازمند موافقت اکثریت کل سهام (نه فقط آرای ریخته‌شده) است، شرطی که او آن را مانعی بسیار بلند می‌داند. البته کارنامه ماسک نشان می‌دهد او معمولاً راهی برای پیشبرد تصمیم‌هایش پیدا می‌کند. یک دهه پیش، او شرکت سولارسیتی را با تسلا ادغام کرد، معامله‌ای که شکایت سهامداران تسلا را به دنبال داشت، چرا که آنها معتقد بودند این ادغام صرفاً نجات مالی یکی دیگر از بخش‌های امپراتوری ماسک بوده است. دادگاه در نهایت دادخواست سهامداران را رد کرد، اما قاضی پرونده از روابط نزدیک ماسک با اعضای مستقل هیئت‌مدیره و دخالت او در روند مذاکرات انتقاد کرد.
نکته تعیین‌کننده این است که ماسک پس از چالش‌های حقوقی گذشته، مقر ثبت قانونی تسلا و اسپیس‌ایکس را از ایالت دلاور به تگزاس منتقل کرد. قوانین تجاری تگزاس اختیارات گسترده‌تری به هیئت‌مدیره می‌دهد و می‌تواند برخی انواع شکایت‌های سهامداران را فقط به سهامداران بسیار بزرگ محدود کند. آن لیپتون، استاد حقوق تجارت در دانشگاه کلرادو، یادآور می‌شود که طبق قوانین تگزاس، اثبات تخلف مدیران نیازمند نشان دادن کلاهبرداری، تخلف عمدی، اقدام فراتر از اختیارات یا نقض آگاهانه قانون است و صرف حضور یک مدیر در هر دو طرف معامله زمینه کافی برای پیگرد حقوقی فراهم نمی‌کند.
در کنار سهامداران، مراجع ناظر در سراسر جهان این معامله را به دقت ارزیابی خواهند کرد. به گفته کارشناسان حقوقی، این توافق علاوه بر تأیید نهادهای آمریکایی، نیازمند مجوز از اتحادیه اروپا، بریتانیا و چین خواهد بود. چین در این میان حساس‌ترین مرحله به شمار می‌رود. تسلا در سال گذشته میلادی ۲۱ میلیارد دلار، یعنی حدود ۲۲ درصد از کل درآمد خود را از بازار چین به دست آورد و بزرگ‌ترین کارخانه تولید خودروی خود را در شانگهای اداره می‌کند. از سوی دیگر پکن همواره با بدبینی عمیق به اسپیس‌ایکس به عنوان پیمانکار دفاعی آمریکا نگریسته است.
اسپیس‌ایکس به عنوان سازنده ماهواره‌های نظامی استارشیلد برای واشنگتن، تنها در فصل اخیر ۱۸ مأموریت پرتاب جدید امنیت ملی منعقد کرده است. همچنین ارسال سامانه‌های اینترنتی استارلینک به اوکراین پس از آغاز جنگ با روسیه، باعث شد کارشناسان نظامی چین این شبکه را تهدیدی امنیتی قلمداد کنند. تحلیلگران بانک جی‌پی مورگان معتقدند به دلیل این حساسیت‌های ژئوپلیتیک، احتمال دارد تسلا ناچار شود بخش چینی خود را تفکیک کند یا کنترل آن را به کنسرسیومی محلی بسپارد و تنها به دریافت حق‌امتیاز برند و فناوری خودران بسنده کند، الگویی مشابه آنچه در پرونده تیک‌تاک در آمریکا اجرا شد. در ایالات متحده نیز فردی نزدیک به تسلا معتقد است نهایی کردن این ادغام پیش از پایان دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ اهمیت زیادی دارد. به گفته او، این توافق سرانجام عملی خواهد شد، اما روند اجرای آن طولانی‌تر از برآوردهای کنونی بازار خواهد بود.