به گزارش ایرنا از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، حمیدظهرابی تأکید کرد که توسعه فعالیت‌های مرتبط با این گونه باید در چارچوب قوانین و مقررات جاری و با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی و الزامات حفاظت از ذخایر ژنتیکی کشور صورت گیرد.
وی با اشاره به نگرانی‌های جامعه علمی درباره پیامدهای احتمالی گسترش پرورش تیلاپیا اظهار کرد: حدود ۱۵۰نفر از استادان دانشگاه ،انجمن های زیست محیطی ، علمی وهمچنین پژوهشگران این حوزه، با تأکید بر خطر آسیب‌های جبران‌ناپذیر به ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی کشور، خواستار توجه جدی به مخاطرات زیست‌محیطی توسعه این گونه شده‌اند. در پی طرح این دغدغه‌ها، ضرورت مدنظر قرار دادن ملاحظات سازمان از سوی رئیس‌جمهور محترم مورد تاکید قرار گرفته است.
ظهرابی افزود: تیلاپیا به دلیل قدرت سازگاری بالا با شرایط محیطی و توان رقابت با گونه‌های بومی، در صورت ورود به زیستگاه‌های طبیعی می‌تواند تعادل اکولوژیک و ذخایر ژنتیکی آبزیان کشور را با مخاطره مواجه کند. ازاین‌رو، نحوه مدیریت مراکز تکثیر و پرورش این گونه باید مبتنی بر ارزیابی‌های علمی و رعایت ضوابط مشخص زیست‌محیطی باشد.
وی با اشاره به شروع تدوین ضوابط ویژه برای چهار استان سمنان، قم، یزد و خراسان جنوبی تصریح کرد: این ضوابط با هدف مدیریت مخاطرات احتمالی و پیشگیری از آسیب به محیط زیست تدوین شده‌اند و چارچوب فعالیت‌های پرورشی را در مناطق تعیین‌شده مشخص می‌کنند. تعیین این ضوابط به معنای مجوز توسعه نامحدود پرورش تیلاپیا یا تعمیم آن به سایر مناطق کشور نیست.
وی در تشریح الزامات فنی این ضوابط گفت: انجام مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیستی، تولید تیلاپیای نر ژنتیکی، بررسی امکان استفاده از سامانه‌های پرورش با تبادل آب صفر و سامانه‌های بازچرخانی آب، پایش فعالیت‌های پرورشی و پیش‌بینی تمهیدات لازم برای جلوگیری از فرار و ورود این گونه به زیستگاه‌های طبیعی، از جمله محورهای مورد توجه است. بر اساس برنامه های مطرح‌شده، این ضوابط پس از بررسی و تأیید در کارگروهی متشکل از متخصصان دانشگاهی و دستگاه‌های ذی‌ربط، قابلیت اجرا در واحدهای دارای مجوز بهره‌برداری در چهار استان فوق را خواهد داشت.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان با اشاره به مستندات قانونی این رویکرد اظهار کرد: بر اساس ماده ۴۱آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران، اعلام ضوابط و معیارهای انجام مطالعات مرتبط با آبزی‌دار کردن و پرورش انواع آبزیان در آب‌های داخلی کشور و نیز ارزیابی گونه‌ها، کمیت و کیفیت آبزیان مورد نظر برای رهاسازی، از جمله وظایف سازمان حفاظت محیط زیست تعیین شده است. این ماده، مبنای قانونی مهمی برای نقش تخصصی و نظارتی سازمان در بررسی پیامدهای زیست‌محیطی معرفی و پرورش گونه‌های آبزی به شمار می‌رود.
وی با تأکید بر ضرورت رعایت قوانین و مقررات مرتبط با حفاظت از محیط زیست خاطرنشان کرد: در موضوع پرورش گونه‌های غیربومی، ملاحظات اکولوژیک، ظرفیت محیط‌های آبی و احتمال ورود گونه به زیستگاه‌های طبیعی باید به‌صورت جدی بررسی شود. همچنین ماده ۳ قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور، ورود گونه‌های گیاهی و جانوری غیربومی مضر به تالاب‌ها را ممنوع کرده است؛ حکمی که اهمیت پیشگیری از ورود گونه‌های مهاجم به زیستگاه‌های حساس آبی را نشان می‌دهد.
مخالفت با توسعه در مناطق جدید کشور
سازمان حفاظت محیط‌زیست بر همین اساس، با توسعه تکثیر و پرورش این گونه در مناطق جدید کشور مخالفت کرده و تأکید دارد که هیچ تصمیم اداری یا مصوبه‌ای نباید بدون رعایت قوانین بالادستی و الزامات قانونی حفاظت از محیط‌زیست، مبنای نادیده گرفتن مسئولیت‌های قانونی دستگاه‌های ذی‌صلاح قرار گیرد. تشخیص انطباق هر تصمیم با قوانین و تعیین آثار حقوقی آن نیز باید در چارچوب صلاحیت مراجع قانونی مربوط انجام شود.این سازمان تأکید دارد که هرگونه تصمیم در این زمینه باید با رعایت قوانین لازم‌الاجرا و با در نظر گرفتن پیامدهای احتمالی آن برای اکوسیستم‌ها، تنوع زیستی و منابع ژنتیکی کشور اتخاذ شود.
به گزارش ایرنا، ماهی تیلاپیا از گونه‌های آبزی بومی قاره آفریقا و بخش‌هایی از خاورمیانه است که به دلیل رشد سریع، مقاومت نسبی در برابر شرایط محیطی متنوع، قابلیت تکثیر بالا و ارزش اقتصادی، در دهه‌های اخیر در بسیاری از کشورهای جهان برای پرورش و تولید پروتئین گسترش یافته است، این ماهی در آب‌های شیرین و لب‌شور زندگی می‌کند و برخی گونه‌های آن توانایی سازگاری با دامنه وسیعی از شرایط دمایی و شوری آب را دارند.
با وجود مزایای اقتصادی و ظرفیت بالای تیلاپیا برای آبزی‌پروری، گسترش آن در خارج از زیستگاه طبیعی می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی به همراه داشته باشد. در صورت ورود به منابع آبی طبیعی و استقرار جمعیت‌های پایدار، این ماهی ممکن است با گونه‌های بومی بر سر غذا و زیستگاه رقابت کند، از منابع غذایی موجود بهره‌برداری کند و بر ساختار جوامع آبزی و زنجیره غذایی تأثیر بگذارد. توانایی تکثیر بالا و سازگاری برخی گونه‌های تیلاپیا نیز می‌تواند کنترل و مدیریت جمعیت‌های آن را دشوار کند.
در ایران نیز موضوع پرورش و پراکنش تیلاپیا از منظر حفاظت از تنوع زیستی آبزیان اهمیت دارد. سازمان حفاظت محیط‌زیست با توجه به مخاطرات احتمالی ورود گونه‌های غیربومی به اکوسیستم‌های طبیعی، بر ضرورت مدیریت و کنترل گسترش این ماهی تأکید دارد. بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، پرورش تیلاپیا در کشور به مناطق محدودی از جمله استان‌های قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان محدود شده است، با این حال، وضعیت مجوزها و محدوده‌های مجاز پرورش باید بر اساس آخرین ضوابط و تصمیم‌های دستگاه‌های مسئول بررسی شود.
کارشناسان محیط‌زیست معتقدند ارزیابی مخاطرات زیست‌محیطی، جلوگیری از رهاسازی تیلاپیا در رودخانه‌ها، تالاب‌ها و دیگر منابع آبی طبیعی و نظارت بر مزارع پرورشی، از اقدامات ضروری برای پیشگیری از گسترش کنترل نشده این گونه و حفاظت از زیستگاه‌های آبزیان بومی کشور است.