مسدودی تنگه هرمز از سوی ایران، موجب کمبود در بازار فیزیکی نفت شده است؛ این موضوع افزایش کم سابقه قیمت نفت فیزیکی را در پی داشته است.
نفت برنت دریای شمال که از محدوده جغرافیایی شمال شرق انگلیس استخراج می‌شود، یکی از مراجع قیمت‌گذاری سایر انواع نفت در جهان است. بر همین اساس، تغییرات قیمت نفت برنت را می‌توان به عنوان نمادی از وضعیت کلی بازار نفت در نظر گرفت. آغاز جنگ تحمیلی سوم در 9 اسفند 1404 ( 28 فوریه 2026) موجب شد تا ایران برای خنثی کردن تهدید پایگاه‌های امریکایی مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس، اقدام به بستن تنگه راهبردی هرمز نماید.
بستن تنگه هرمز موجب ایجاد شوک به عرضه نفت در جهان شد و همین امر سبب شد تا قیمت نفت برنت در دو نوع قرارداد آتی و نقد افزایش پیدا کند. برنت آتی، نوعی قرارداد است برای تحویل نفت با سر رسید سه ماه آینده منعقد می‌شود. همچنین برنت نقد نیز، نوعی قرارداد است برای تحویل فیزیکی و فوری نفت که حداکثر تا 1 ماه آینده سر رسید می‌شود. قیمت برنت آتی و نقدی در اوج روزهای جنگ به ترتیب تا 118 و 138 دلار افزایش یافت اما با اعلام آتش‌بس موقت و بعد امضای یادداشت تفاهم اسلام آباد و در نتیجه کاهش تنش، قیمت نفت برنت آتی و نقد نیز کاهش یافت.
با این وجود، نقض عهد امریکا در اجرای یادداشت تفاهم اسلام آباد و پاسخ قاطع ایران به نقض آتش‌بس و همچنین اعلام خروج امریکا از یادداشت تفاهم، موجب شروع دور دیگری از درگیری‌ها بین ایران و امریکا و مسدودی تنگه هرمز شد. نتیجه این اقدامات در قالب افزایش قیمت نفت برنت آتی و نقد به ترتیب تا 108 و 135 دلار در بازار نفت شد که به صورت حدودی بازگشت قیمت انواع نفت برنت به اوج دوران جنگ را نشان می‌دهد.
نمودار 1- تحولات قیمت نفت برنت آتی و نقد در 7 ماه اخیر
در حالی که در روزهای پیش از آغاز جنگ، شکاف قیمتی نفت برنت یعنی تفاضل قیمت برنت نقد از برنت آتی بین 0.5+ تا 1.5+ دلار بود، این شکاف در اوج روزهای جنگ، تا نزدیک 30+ دلار هم افزایش یافت. این شکاف فزاینده که در آن قیمت نفت برنت نقد بسیار گران‌تر از قیمت نفت برنت آتی است، نشان دهنده کمبود واقعی در بازار فیزیکی نفت است. به دلیل این کمبود است که خریداران حاضر هستند برای محموله‌های فیزیکی نفت، قیمت بالاتری بپردازند تا مطمئن شوند محموله را فوری دریافت می‌کنند.
یکی از اصلی ترین مشتریان نفت فیزیکی در دنیا، پالایشگاه‌هایی هستند که برای تولید انواع فرآورده نفتی اعم از بنزین، گازوئیل و سوخت جت به نفت احتیاج دارند. در نتیجه، وقتی شکاف قیمتی نفت برنت افزایش می‌یابد، فرآورده نفتی تولید شده به عنوان سوخت نیز گران‌تر به دست مصرف کننده نهایی می‌رسد. موضوعی که می‌تواند به تنهایی علت افزایش قیمت بنزین و گازوِئیل را در کشورهای غربی توضیح دهد.
نمودار 2- تغییرات شکاف قیمت بین نفت برنت آتی و نقد در 7 ماه گذشته
بررسی نمودار شکاف قیمتی نفت برنت، نشان می‌دهد که این شکاف از حدود اوایل شهریور امسال (سپتامبر 2026) شروع به افزایش کرده و در وضعیت فعلی، شکاف قیمتی از اوج دوران جنگ هم بیشتر شده است. بر اساس آمار، در حالی که این شکاف قیمتی در روزهای اوج جنگ به 29+ دلار رسیده بود، این رقم در 10 مهر ( 2 اکتبر) به رکورد 33+ دلار رسید.
این موضوع، به این معنا است که اهرم مسدودی تنگه هرمز از سوی ایران همچنان در بازار نفت موثر است و هرچه زمان می‌گذرد به دلیل تخلیه ذخایر نفتی، این اثرگذاری بیشتر هم می‌شود. در حال حاضر، با وجود این که قیمت برنت آتی به رقم اوج خود در زمان جنگ نرسیده است اما کمبود محموله‌های فیزیکی در بازار نفت موجب افزایش قیمت برنت نقد و همچنین رکوردشکنی شکاف قیمتی برنت شده است. بر این اساس، اهرم تنگه هرمز ته تنها از دست ایران خارج نشده بلکه اثر آن بر ساختار بازار نفت از هر زمان دیگری، بیشتر مشهود است.