با اعمال مدیریت بر تنگه هرمز در عمل یک پنجم عرضه نفت جهان در کنترل ایران قرار میگیرد. این موضوع موجب افزایش نقشآفرینی منطقهای و بین المللی ایران در معادلات انرژی میشود.
در یک قرن گذشته، بازار نفت و فرآوردههای نفتی فراز و نشیبهای مختلفی را طی کرده است. جنگها، تحولات سیاسی منطقهای و بین المللی و پیشرفت تکنولوژی، از جمله مواردی بودهاند که در هر دوره زمانی منجر به تغییر قیمت و از آن مهمتر تغییر ساختار بازار جهانی نفت شدهاند. برای مثال در نیمه دوم دهه 2000 میلادی، بازار نفت از سمت تقاضا دستخوش تغییر شد و افزایش تقاضای نفت چین و هند موجب شد تا نفت برای چند سال بالای 100 دلار معامله شود اما از سال 2014 به بعد و ورود نفت شیل آمریکا به بازار، به دلیل افزایش عرضه، قیمت نفت به زیر 100 دلار کاهش یافت. در ادامه هم وقوع همه گیری کرونا و جنگ میان روسیه و اوکراین موجب اثر بر عرضه و تقاضای بازار نفت و تغییرات قیمتی شد.
عکس 1- نمودار قیمت نفت برنت از سال 2000 میلادی به بعد( دلار به ازای هر بشکه)
کل تولید نفت و فرآورده نفتی در سال 2025 حدود 104 میلیون بشکه در روز بوده است که از این مقدار حدود 80 میلیون بشکه در تجارت بین المللی معامله و از مسیر دریایی نیز جابجا میشود. در این میان، حدود 20 میلیون بشکه از این نفت از مسیر دریایی تنگه هرمز عبور میکند که 25 درصد تجارت نفت جهان را شامل میشود1.
با این حال، حمله آمریکا به ایران در 9 اسفند 1404 و رخ دادن جنگ تحمیلی سوم موجب شد تا ایران با هدف دفاع مشروع، نسبت به مسدود کردن تنگه هرمز تا زمان رفع تهدید اقدام کند. این امر موجب شد تا یک چهارم تجارت بین المللی نفت و فرآوردههای نفتی مختل شود و اختلال در عرضه، قیمت جهانی نفت برنت را از حدود 70 دلار قبل از جنگ تحمیلی سوم، به بالای 100 دلار در برخی روزهای 7 ماه اخیر افزایش داده است.
عکس 2- نمودار قیمت نفت از ابتدای فوریه 2026 تاکنون
در واقع جنگ تحمیلی سوم، ایران را به این ادراک رساند که از حق خود برای اعمال کنترل بر آبهای سرزمینی خود استفاده کند و از این پس بر تنگه هرمز به عنوان آبهای سرزمینی اعمال مدیریت کند. بر اساس قواعد بین المللی، از ساحل هر کشور تا 22 کیلومتر به عنوان آبهای سرزمینی شناخته میشود که به صورت کامل در مالکیت کشور ساحلی است. در نتیجه، تنگه هرمز در محدوده آبهای سرزمینی ایران تعریف میشود و ایران قصد دارد از این پس از حق خود برای اعمال مدیریت تنگه استفاده نماید.
این موضوع در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی هم انعکاس داشت و آیت الله سید مجتبی خامنه ای در پیامهای خود، از وارد شدن مدیریت تنگه هرمز به مرحله جدیدی خبر دادند و اِعمال مدیریت جدید تنگه هرمز را به نفع آسایش و پیشرفت همهی ملتهای منطقه دانستند.
با اعمال مدیریت ایران بر تنگه هرمز، ایران بر یک پنجم تولید نفت جهان و یک چهارم تجارت بین المللی نفت و فرآورده دنیا مسلط میشود. این موضوع تغییر ساختاری و عمیق در بازار جهانی نفت ایجاد میکند که میتواند به ارتقا جایگاه ایران در این بازار منجر شود. با تحقق این موضوع، شاید اولین بار باشد که کشوری بر 20 درصد عرضه نفت و فرآورده دنیا مسلط میشود بدون آن که الزاما به همان میزان تولید و عرضه نفت داشته باشد. این موضوع به معنای هم وزن شدن قدرت نفتی ایران با آمریکا خواهد بود. همچنین این موضوع، سبب افزایش قدرت و نقشآفرینی جمهوری اسلامی ایران در معادلات بین المللی و ارتقا نقش ایران از یک قدرت منطقهای به قدرت جهانی خواهد شد.
برای آمریکا به عنوان بزرگ ترین تولید کننده نفت در بازار جهانی، سخت و آزار دهنده است اما گریزی از آن نیست و آمریکا باید هر چه سریعتر با این واقعیت جدید بازار نفت کنار بیاید. این موضوع، سبب ارتقا قدرت نقش آفرینی جمهوری اسلامی ایران در معادلات بین المللی خواهد شد.
1https://www.iea.org/about/oil-security-and-emergency-response/strait-of-hormuz?utm_source=substack&utm_medium=email#1