در بحبوحه برگزاری هشتاد و یکمین نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از ابتکاری سخن گفت که بر اساس آن، در صورت لغو محاصره دریایی ایران، کاهش تحریمهای نفتی علیه کشورمان و رعایت آتشبس در لبنان، امکان بازگشایی تنگه هرمز ظرف 7 روز و سپس زمینهچینی برای ازسرگیری مذاکرات هستهای فراهم خواهد شد. با این حال، کاخ سفید و شخص ترامپ این ابتکارِ ایران را رد کردهاند.
آنچه در این میان اهمیت دارد، تفاوت نگاه تهران و واشنگتن به مفهوم مذاکره است. از منظر ایران، مذاکره زمانی معنا دارد که بر مبنای اقدامات متقابل و تعهدات دوطرفه شکل بگیرد. در مقابل، سیاست دولت ترامپ در قبال ایران عمدتا بر حفظ فشار اقتصادی، سیاسی و امنیتی و تلاش برای افزایش هزینههایِ مقاومت تهران استوار بوده است. بنابراین، پذیرش ابتکار ایران میتواند به معنای پذیرفتن این واقعیت باشد که تهران نیز در تعیین چهارچوب و شرایط پایان بحران و جنگ نقش دارد. مسالهای که با رویکرد حداکثری کاخ سفید در قابل ایران سازگاری چندانی ندارد. ترامپیستها می خواهند یکهتاز میدان باشند اما ایران از اساس این گزاره را رد می کند و بر استقلال، مقاومت و عزت ملی خود تاکید دارد. ایران تسلیمنامه امضا نخواهد کرد بلکه با توجه به مقاومت خود، در پی توافقی است که منافع و امنیت ملی آن را تضمین کند.
از سوی دیگر، مساله ابتکار عمل سیاسی نیز اهمیت دارد. دولت ترامپ همواره تلاش کرده خود را طرفِ تعیینکننده در تحولات سیاست خارجی و به طور خاص در جنگِ ایران معرفی کند. در چنین شرایطی، پذیرش پیشنهادی که از سوی تهران مطرح شده میتواند از نظر سیاسی برای واشنگتن هزینه داشته باشد زیرا نشان میدهد ایران، حتی در شرایط فشار و جنگ، همچنان قادر است ابتکار دیپلماتیک ارائه کند و برای مدیریت بحران چهارچوب مشخصی پیشنهاد دهد.
به همین دلیل، رد پیشنهاد ایران لزوما به معنای مخالفت با اصل مذاکره نیست بلکه میتواند تلاشی برای حفظ ابتکار عمل و تعیین شرایط مذاکره از سوی واشنگتن باشد. ترامپیستها کنشگری فعال سیاسی ایران در قالب هرگونه مذاکره و مواجهه با آمریکا را جلوه ای از قدرتنمایی تهران ارزیابی می کنند و به هیچ وجه آن را تحمل نمیکنند. موضوعی که خود یک جلوه از تحقیرِ ضمنی ترامپ و متحدانش توسط ایران و ارتقا موقعیت بینالمللی کشورمان است.