23 اردیبهشتماه بود که وزیر نیرو در برابر دوربینها وعده داد که با تلاش مردم و همکاری صنعت برق، «تابستان امسال خاموشی نخواهیم داشت»، مجدد حدود سه ماه دیگر در 14 شهریور، وزیر نیرو مجددا اعلام کرد که «خاموشیهای برنامهریزی شده نخواهیم داشت»؛ این در حالی بود که ساعاتی بعد از اعلام این خبر، گزارشهای متعددی از خاموشیهای مناطق مسکونی و تجاری از نقاط مختلف کشور به گوش میرسید.
گزارشهایی که مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، مجبور به واکنش شده و اعلام کرد «تاریخ دقیق برای پایان خاموشیها اعلام نمیکنیم». این وعدههای پایان خاموشی در حالی مطرح شد که مصرف تابستان اوج گرفت، اما اکنون که تب گرما فروکش کرده، بحث مدیریت مصرف و خاموشیها به فراموشی سپرده شده است. در حالی که در حال حاضر باید بیشتر در این مورد سخن گفت تا مسئولان به یاد آورند وعده «بدون خاموشی» در تابستانی که گذشت محقق نشد و برنامهریزی کنند تا تابستان آینده با کمبود برق مواجه نشویم. مطالبه عمومی از هماکنون باید این باشد که موانع تامین برق برطرف و سرمایهگذاری در نیروگاههای جدید به خصوص نیروگاههای خورشیدی شدت یابد.
امنیت انرژی، مسئلهای مهمتر از خاموشی
جنگ رمضان و پیامدهای آن برای زنجیره تامین انرژی جهانی، تهدیدهای گاه و بیگاه زیرساختهای انرژی توسط ترامپ و بحرانهای جهانی مانند جنگ اوکراین درس مهمی را پیش چشم ما گذاشته است. هر چه سبد سوخت کشور متنوعتر باشد، امنیت انرژی بالاتر میرود. دولت نیز توسعه نیروگاههای خورشیدی را بخشی از راهبرد مقابله با ناترازی برق و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی به خصوص گاز میداند. چرا که در شرایط فعلی، حدود 80% سبد سوخت نیروگاهی کشور متشکل از گاز بوده و حدود 70% این گاز نیز از مجموعه میدان پارس جنوبی استخراج میشود.
کارشناسان هشدار میدهند تکیه بر یک منبع انرژی، ثبات روند تامین انرژی را تهدید میکند. تا وقتی سبد سوخت برق به گاز طبیعی محدود باشد، هر تحریم در فناوری، اختلال یا مشکل جزئی در شبکه گاز میتواند کشور را با چالش جدی روبرو کند.
بر همین اساس، طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، هدفگذاری شده تا حداقل 20 هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی به ظرفیت نیروگاهی کشور اضافه شود. این اعداد نشان میدهد حاکمیت کشور به نقش انرژی خورشیدی در تقویت امنیت انرژی واقف است. با افزایش ظرفیت خورشیدی میتوان تهدیدها را خنثی کرد و دسترسی پایدارتر به برق را تضمین نمود.
مسیر درست، اما کند ساتبا
مهمترین گام عملی، تسریع پروژههای خورشیدی است که سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق(ساتبا) با همکاری صندوق توسعه ملی متولی آن است. با این حال، تاخیر در اجرا انتقادها را برانگیخته است. بهعنوان نمونه، استاندار آذربایجان شرقی درباره تأخیر در اجرای طرحهای خورشیدی استان هشدار داد و اعلام کرد که معاون ساتبا وعده تحویل پنلهای خورشیدی را داده بود اما این وعده «هنوز عملیاتی نشده و گزارشهای ارائهشده به رئیسجمهور با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد». از سوی دیگر، مدیر مالی ساتبا صراحتاً گفته تأخیر در وصول عوارض برق و کمبود نقدینگی موجب شده پرداخت مطالبات نیروگاههای خورشیدی گاهی دو تا سه ماه به تأخیر بیفتد.
ساتبا به عنوان نهاد مسئول این پروژه باید پاسخ دهد چرا علیرغم تخصیص منابع، پروژهها کند پیش میروند و چه موانعی سد راه سرمایهگذاران شده است. روشنشدن این مسائل پیششرط تسریع ساخت نیروگاههای خورشیدی و تامین برق مورد نیاز کشور است.
قدمهای کوچک برای تابستان آینده
در چشمانداز پیش رو، تکتک نهادها و مردم بهتر است حامی توسعه انرژی خورشیدی باشند. انرژی پایدار نیازمند هر نوع حرکت توسعهای در کشور بوده و برای حفظ و مداومت آن بهتر است سریعتر اقدامات لازم را انجام داد.
این وظیفه مسئولین است که اعلام کنند برای تابستان بعدی چه برنامهای دارند تا ظرفیت خورشیدی کشور به شکل چشمگیری افزایش یابد. پیگیری این مطالبه جمعی تضمین خواهد کرد که تابستانهای آینده، برخلاف گذشته، با توان خورشیدی قویتری سپری شوند و دیگر سایه خاموشی بر سر زندگی مردم نیفتد.
پس اغراق نیست اگر گفته شود، مطالبه گری این موضوع توسط رسانهها و عموم مردم، وظیفهای بر دوش همه ماست که انجام درست آن، تضمین کننده آینده خورشیدیتر و در نتیجه با خاموشیهای کمتر برای ایران خواهد بود.