معاون توسعه همکاریهای راهبردی و دیپلماسی اکوسیستم انجمن صنفی کارفرمایی فناوری دیجیتال و هوشمندسازی ایران با تشریح اهداف «نشست راهبردی تجارت خارجی ایران ۱۴۰۵» گفت: مسئله تجارت خارجی ایران دیگر صرفاً افزایش حجم صادرات و واردات یا یافتن بازارهای جدید نیست؛ مسئله اصلی، طراحی جایگاه ایران در شبکههای تجاری، زنجیرههای ارزش و مسیرهای اقتصادی آینده و ایجاد زیرساخت لازم برای حضور پایدار در آنهاست.
پوریا قلیخان در تشریح برنامهریزی برای برگزاری «نشست راهبردی تجارت خارجی ایران ۱۴۰۵» اظهار کرد: این نشست با این نگاه طراحی شده است که تجارت خارجی کشور را از منظر آیندهپژوهی، هوشمندسازی، تنوعبخشی به شرکا و مسیرهای تجاری، تابآوری زنجیره تأمین و توسعه روابط اقتصادی پایدار مورد بررسی قرار دهد و میان مجموعهای از بازیگران که هر یک بخشی از این منظومه را در اختیار دارند، گفتوگویی مسئلهمحور ایجاد کند.
وی افزود: تغییرات ژئوپلیتیکی، بازآرایی زنجیرههای تأمین، ظهور کریدورهای جدید، تحولات اقتصاد دیجیتال، توسعه تجارت خدمات و فناوری و ورود داده و هوش مصنوعی به فرآیندهای تصمیمگیری اقتصادی، محیط تجارت بینالمللی را با سرعت زیادی در حال تغییر قرار داده است. در چنین شرایطی، نمیتوان با الگوهای گذشته برای تجارت آینده تصمیمگیری کرد.
قلیخان تأکید کرد: امروز باید علاوه بر اینکه بدانیم ایران چه محصولی را به چه بازاری صادر میکند، درباره این موضوع نیز تصمیم داشته باشیم که در سالهای آینده در چه بازارهایی، چه زنجیرههایی، چه کریدورهایی و با چه مدل همکاری اقتصادی حضور خواهیم داشت.
نشست راهبردی؛ فراتر از یک رویداد تقویمی
معاون توسعه همکاریهای راهبردی و دیپلماسی اکوسیستم انجمن با بیان اینکه این نشست با رویکردی متفاوت از یک همایش عمومی طراحی شده است، گفت: هدف، گردهمآوردن سخنرانان متعدد برای طرح مجموعهای از دیدگاههای پراکنده نیست؛ بلکه تلاش داریم یک مسئله مشترک را میان سیاستگذاران، دستگاههای اجرایی، تشکلهای اقتصادی، فعالان تجارت، بخش فناوری و مجموعههای پژوهشی به گفتوگو بگذاریم و از این گفتوگو به سمت پیشنهادهای مشخص و قابل پیگیری حرکت کنیم.
وی ادامه داد: تجارت خارجی یک زنجیره منفرد نیست که صرفاً در اختیار یک دستگاه یا یک بخش قرار داشته باشد. از سیاستگذاری تجاری و دیپلماسی اقتصادی گرفته تا گمرک، حملونقل، لجستیک، انرژی، نظام مالی، فناوری، استاندارد، داده و حتی اعتبار و برند بنگاههای ایرانی، همگی در شکلگیری قدرت تجارت خارجی کشور نقش دارند.
قلیخان افزود: به همین دلیل، یکی از رویکردهای اصلی نشست، ایجاد یک میز مشترک میان دولت، بخش خصوصی، تشکلهای تخصصی و اکوسیستم فناوری است تا مسائل تجارت خارجی از زوایای مختلف دیده شود و امکان رسیدن به راهکارهای مشترک افزایش پیدا کند.
از مدیریت تجارت موجود به طراحی تجارت آینده
وی با اشاره به محور آیندهپژوهی نشست گفت: یکی از تفاوتهای اصلی این رویداد، تلاش برای انتقال نگاه از مدیریت مسائل جاری به طراحی سناریوهای آینده است.
قلیخان اظهار کرد: تجارت خارجی کشور در معرض مجموعهای از سناریوهای متفاوت قرار دارد؛ از تغییر در مناسبات سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای مختلف گرفته تا تداوم محدودیتها، تغییر مسیرهای حملونقل، تحولات بازارهای منطقهای و تغییر الگوی زنجیرههای تأمین جهانی. سیاستگذاری موفق زمانی شکل میگیرد که برای این سناریوها از پیش آماده باشیم، نه اینکه پس از وقوع هر تغییر، به دنبال راهحل اضطراری باشیم.
وی افزود: آیندهپژوهی در این نشست به معنای پیشگویی آینده نیست؛ بلکه به معنای شناخت روندها، شناسایی عدمقطعیتها، طراحی سناریوها و آمادهسازی گزینههای تصمیم است. تجارت پیشرو تجارتی است که بتواند بخشی از تصمیمهای خود را پیش از وقوع بحران اتخاذ کند.
شرکای راهبردی؛ از مناسبات موجود تا روابط اقتصادی عمیقتر
معاون انجمن در ادامه یکی از محورهای اصلی نشست را بررسی شرکای راهبردی تجارت خارجی ایران عنوان کرد و گفت: ایران دارای مجموعهای از روابط تجاری تثبیتشده با کشورهای مختلف است، اما مسئله امروز فقط حفظ این روابط نیست؛ بلکه باید کیفیت و عمق آنها را نیز افزایش داد.
وی افزود: در نشست، موضوع «شرکای راهبردی تجارت خارجی ایران؛ از مناسبات موجود تا افقهای جدید همکاری» با تمرکز بر ظرفیتهای بازارهای موجود، فرصتهای جدید، دیپلماسی اقتصادی، موافقتنامههای تجاری و امکان توسعه همکاریهای سرمایهگذاری، تولید مشترک، انتقال فناوری و حضور در زنجیرههای ارزش بررسی خواهد شد.
قلیخان تأکید کرد: تنوعبخشی به شرکا نیز به معنای کنار گذاشتن شرکای فعلی نیست. هدف، افزایش قدرت انتخاب و کاهش آسیبپذیری تجارت کشور است. بازارهای چین، عراق، ترکیه، افغانستان و امارات در کنار فرصتهای موجود در هند، پاکستان، عمان، روسیه، قزاقستان و سایر بازارهای منطقهای باید بر اساس مزیت واقعی، نیاز بازار، ظرفیت بنگاههای ایرانی و امکان اتصال مالی و لجستیکی مورد ارزیابی قرار گیرند.
مسیرهای تجاری؛ مسئله فقط پیدا کردن یک مسیر جایگزین نیست
وی همچنین با اشاره به محور لجستیک و مسیرهای جایگزین تجارت خارجی گفت: در شرایط متغیر امروز، داشتن یک مسیر تجاری به تنهایی مزیت محسوب نمیشود؛ آنچه اهمیت دارد، داشتن شبکهای از مسیرها و گزینههای جایگزین است که بتواند در برابر اختلالات انعطافپذیر باشد.
قلیخان ادامه داد: بندر، ریل، جاده، ناوگان، انبار، گمرک، انرژی، خدمات مالی و اطلاعات نباید به عنوان اجزای جداگانه دیده شوند. اینها حلقههای یک شبکه هستند و هر اختلال در یکی از آنها میتواند بر کل زنجیره تجارت اثر بگذارد.
وی گفت: بنابراین در نشست تلاش خواهد شد موضوع تابآوری تجارت خارجی از منظر زنجیره تأمین، مسیرهای حملونقل، کریدورهای منطقهای، زیرساختهای بندری و ریلی و ظرفیت کشورهای پیرامونی مورد بحث قرار گیرد.
هوشمندسازی؛ از یک پنل فناوری تا یک لایه در معماری تجارت
معاون توسعه همکاریهای راهبردی و دیپلماسی اکوسیستم انجمن، هوشمندسازی را یکی از محورهای متمایزکننده این نشست دانست و اظهار کرد: نگاه ما این نیست که فناوری را در یک پنل جداگانه قرار دهیم و پس از آن تجارت را بدون فناوری بررسی کنیم. فناوری باید در لایههای مختلف معماری تجارت حضور داشته باشد.
وی افزود: بازارشناسی، تحلیل تقاضا، مدیریت ریسک، اعتبارسنجی شرکا، مدیریت زنجیره تأمین، لجستیک، خدمات گمرکی، پرداخت، مدیریت انرژی و حتی توسعه بازار و برند، همگی میتوانند از داده و فناوریهای نوین بهره بگیرند.
قلیخان تأکید کرد: هوشمندسازی به معنای خرید نرمافزار یا اضافهکردن یک ابزار هوش مصنوعی به فرآیندهای موجود نیست. اگر دادههای معتبر در اختیار نباشد، فرآیندها شفاف و دیجیتال نشده باشند و سامانهها نتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، فناوری به تنهایی مسئله تجارت را حل نخواهد کرد.
وی ادامه داد: نقطه شروع هوشمندسازی، شناخت مسئله است و نقطه مطلوب آن، تصمیم بهتر. اگر فناوری بتواند به یک تاجر کمک کند بازار مناسبتر را زودتر شناسایی کند، به یک شرکت لجستیکی امکان دهد مسیر و ظرفیت خود را بهتر مدیریت کند یا به سیاستگذار کمک کند ریسکها و تغییرات بازار را زودتر ببیند، آن زمان فناوری به ارزش اقتصادی تبدیل شده است.
تجارت آینده فقط صادرات کالا نیست
قلیخان با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم تجارت خارجی گفت: یکی دیگر از موضوعاتی که باید در سیاستگذاری تجارت خارجی جدی گرفته شود، توسعه تجارت خدمات، فناوری، نرمافزار، خدمات مهندسی، دانش فنی و سایر داراییهای نامشهود است.
وی افزود: اقتصاد آینده صرفاً بر مبادله کالا استوار نیست. بنگاهها میتوانند از طریق خدمات، فناوری، دانش، برند، پلتفرم و شبکههای توزیع در بازارهای خارجی حضور پیدا کنند. بنابراین اگر همچنان تجارت خارجی را فقط در قالب حجم کالا و ارزش صادرات اندازهگیری کنیم، بخشی از ظرفیت واقعی اقتصاد ایران را نادیده خواهیم گرفت.
صادرات پایان مسیر نیست
معاون انجمن ادامه داد: یکی از موضوعات مهم دیگری که در طراحی نشست مورد توجه قرار گرفته، عبور از نگاه «فروش و خروج کالا از مرز» به سمت «حضور پایدار در بازار هدف» است.
وی گفت: صادرات موفق زمانی ارزش راهبردی پیدا میکند که بتواند به ایجاد شبکه توزیع، خدمات پس از فروش، مشارکت محلی، سرمایهگذاری مشترک، انتقال فناوری، شناخت مستمر بازار و در نهایت ایجاد اعتبار برای برند ایرانی منجر شود.
قلیخان افزود: در این نگاه، توسعه تجارت، توسعه شبکه و توسعه برند سه مسیر جداگانه نیستند. بنگاهی که میخواهد در یک بازار خارجی ماندگار شود، علاوه بر محصول رقابتپذیر به شبکه، خدمات، اعتماد و شناخت بازار نیاز دارد و فناوری میتواند بسیاری از این فرآیندها را دادهمحور و هوشمند کند.
انرژی و تجارت؛ دو بخش از یک اکوسیستم
وی با اشاره به حضور تشکلهای تخصصی حوزه انرژی در این نشست اظهار کرد: انرژی یکی از مهمترین مزیتهای راهبردی ایران است، اما نباید تجارت انرژی را صرفاً به صادرات یک حامل انرژی محدود کرد.
قلیخان افزود: انرژی با صنعت، حملونقل، زیرساخت دیجیتال، مراکز داده، تولید، لجستیک و حتی تابآوری تجارت ارتباط مستقیم دارد. از سوی دیگر، مدیریت هوشمند انرژی نیز بدون داده، پایش و زیرساخت دیجیتال قابل توسعه نیست.
وی گفت: به همین دلیل، در نشست تلاش میکنیم انرژی را در چارچوب یک اکوسیستم ببینیم؛ اکوسیستمی که در آن تجارت، صنعت، فناوری، زیرساخت، سرمایهگذاری و بهرهوری به یکدیگر متصل هستند.
نقش معاونت؛ اتصال ظرفیتها، نه جایگزینی متولیان
معاون توسعه همکاریهای راهبردی و دیپلماسی اکوسیستم انجمن در تشریح نقش این معاونت در برگزاری نشست گفت: این معاونت قرار نیست جای دستگاههای متولی تجارت خارجی یا تشکلهای تخصصی را بگیرد. مأموریت ما ایجاد اتصال میان ظرفیتهایی است که در بخشهای مختلف اقتصاد کشور وجود دارند اما لزوماً در یک چارچوب مشترک با یکدیگر گفتوگو نمیکنند.
وی افزود: انجمن صنفی کارفرمایی فناوری دیجیتال و هوشمندسازی ایران از یک سو به اکوسیستم فناوری و هوشمندسازی کشور متصل است و از سوی دیگر میتواند با تشکلهای اقتصادی، صنعتی، تجاری و نهادهای سیاستگذار وارد همکاری شود. ارزش این جایگاه زمانی ایجاد میشود که این دو ظرفیت به مسائل واقعی اقتصاد کشور متصل شوند.
قلیخان گفت: «نشست راهبردی تجارت خارجی ایران ۱۴۰۵» یکی از نخستین برنامههایی است که این معاونت با چنین رویکردی دنبال میکند؛ یعنی استفاده از ظرفیت همکاریهای راهبردی برای ایجاد گفتوگو میان اکوسیستمهای مختلف و حرکت از برگزاری یک رویداد به سمت شکلدهی به همکاریهای ماندگار.
گفتوگو زمانی ارزشمند است که به اقدام منجر شود
وی درباره خروجی مورد انتظار نشست اظهار کرد: هدف ما تولید یک گزارش تشریفاتی پس از پایان نشست نیست. تلاش میکنیم مجموعه مباحث و دیدگاههای مطرحشده به پیشنهادهای سیاستی، اجرایی و پروژههای قابل پیگیری تبدیل شود.
معاون انجمن افزود: اگر قرار باشد تجارت خارجی ایران در برابر تغییرات آینده تابآورتر شود، باید بدانیم بازار جایگزین چیست، مسیر جایگزین کدام است، تأمینکننده جایگزین چه کسی است، زیرساخت پرداخت و لجستیک چگونه باید عمل کند و در صورت اختلال در انرژی یا زیرساخت دیجیتال، فعالیت اقتصادی چگونه ادامه خواهد یافت.
وی ادامه داد: این پرسشها نباید در روز بحران مطرح شوند. بخشی از معماری تابآوری باید پیش از بحران طراحی شده باشد.
ایجاد یک گفتوگوی مستمر درباره آینده تجارت ایران
قلیخان در پایان گفت: «نشست راهبردی تجارت خارجی ایران ۱۴۰۵» را نباید یک رویداد یکروزه با چند سخنرانی و پنل تلقی کرد. هدف اصلی، آغاز یک گفتوگوی تخصصی و مستمر درباره آینده تجارت خارجی ایران است.
وی افزود: امیدواریم این نشست بتواند میان دولت، بخش خصوصی، تشکلهای اقتصادی، دانشگاهها، مجموعههای پژوهشی، فعالان تجارت و اکوسیستم فناوری، زبان مشترکی درباره مسائل آینده ایجاد کند و زمینه را برای تعریف همکاریها و پروژههای مشخص فراهم آورد.
معاون توسعه همکاریهای راهبردی و دیپلماسی اکوسیستم انجمن خاطرنشان کرد: آینده تجارت خارجی ایران صرفاً با افزایش تعداد بازارها ساخته نمیشود؛ ایران باید بتواند بازار، مسیر، فناوری، انرژی، سرمایه، داده و توانمندی بنگاههای خود را در یک شبکه منسجم به یکدیگر متصل کند. در چنین چارچوبی، هوشمندسازی ابزار تصمیم بهتر، شبکهسازی ابزار حضور پایدار و تابآوری تضمینکننده تداوم این حضور خواهد بود.
در سالهای گذشته نیز «مجمع ملی دیپلماسی برند» با تمرکز بر توسعه ظرفیتهای حضور و رقابت برندهای ایرانی در بازارهای بینالمللی، برگزاری مجموعهای از رویدادها و نشستهای تخصصی را در دستور کار داشته است؛ رویدادهایی که با هدف تقویت نگاه راهبردی به برند ایرانی، توسعه دیپلماسی اقتصادی و تجاری و ایجاد ارتباط میان فعالان اقتصادی، تشکلها و مجموعههای تخصصی برگزار شدهاند.
بخش دیگری از این فعالیتها نیز معطوف به تعمیق دانش و شناخت فعالان تجارت خارجی کشور از ظرفیتها و ابزارهای مؤثر در توسعه توانمندیهای صادراتی بوده است؛ از شناخت بازارها و فرصتهای همکاری بینالمللی تا توجه به الزامات رقابتپذیری، اعتبار، هویت و جایگاه محصولات و خدمات ایرانی در بازارهای هدف. «نشست راهبردی تجارت خارجی ایران ۱۴۰۵» نیز در ادامه همین رویکرد و با تمرکز بر تحولات جدید تجارت خارجی، مسیرهای پیشروی بنگاههای ایرانی و الزامات حضور مؤثرتر در بازارهای منطقهای و بینالمللی برگزار میشود.