فاطمه السادات ناجی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: اکنون در شرایط حساسی قرار داریم و طبیعی است افرادی که در کنکور شرکت میکنند، با توجه به شرایط موجود، اضطراب داشته باشند. نخستین نکته مهم این است که اضطراب پیش از کنکور لزوماً غیرطبیعی، نشانه بیماری یا دلیلی برای نیاز به مداخله خاص نیست. در واقع، وجود میزانی از اضطراب طبیعی است و میتواند موجب افزایش تمرکز و انگیزه فرد شود.
وی افزود: با نزدیک شدن به زمان برگزاری کنکور، بهویژه در روزهای پایانی، طبیعی است که میزان اضطراب داوطلبان افزایش پیدا کند. ممکن است احساس کنند حجم زیادی از مطالب را مطالعه نکردهاند یا بسیاری از آموختههایشان را فراموش کردهاند و همین مسائل باعث شود در روزهای پایانی منتهیبه آزمون، خواب و تغذیه آنها دچار اختلال شود. با این حال، زمانی که شدت اضطراب به اندازهای افزایش پیدا کند که عملکرد فرد را مختل کند؛ بهگونهای که نتواند بخوابد، دچار حملات اضطرابی شود، تمرکز خود را از دست بدهد یا دیگر قادر به ادامه مطالعه نباشد، در آن شرایط نیاز به مداخله وجود دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تصریح کرد: برای روزهای پیش از کنکور توصیههایی داریم که با شب قبل از آزمون متفاوت است. در روزهای پایانی، داوطلبان نباید بهدنبال جبران تمام عقبماندگیهای درسی خود باشند. بهخصوص شب قبل از کنکور، توصیه ما این است که تا ساعتی مشخص را به مرور مطالب مهم و آموختههای قبلی اختصاص دهند و پس از آن، استراحت کنند تا مغز فرصت آرام شدن پیدا کند.
ناجی ادامه داد: یکی از اشتباهات رایج داوطلبان این است که در روزهای پایانی، ساعات مطالعه خود را افزایش میدهند؛ برای مثال، فرد ناگهان از صبح تا شب مشغول درس خواندن میشود و هر لحظه به یاد مطلب جدیدی میافتد که هنوز مطالعه نکرده است. این رویکرد اشتباه است. مطالعه مطالب جدید در روزهای پایانی انتخاب مناسبی نیست و بهتر است داوطلبان در این روزها، مطالب مهمی را که پیشتر مطالعه کردهاند، مرور کنند. امشب نیز اگر تا این ساعت مشغول مطالعه هستند، از این زمان به بعد مطالعه سنگین نداشته باشند و در صورت داشتن خلاصهدرسها، همان مطالب را مرور کنند.
خوابتان را قربانی نکنید
وی خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگر این است که خواب نباید قربانی مطالعه شود. خواب مناسب و مؤثر به تثبیت مطالبی که داوطلبان مطالعه کردهاند در حافظه کمک میکند. برای عملکرد مناسب حافظه، داشتن ساعات خواب منظم ضروری است. اگر فرد خواب کافی نداشته باشد، بهویژه در شب قبل از کنکور، ممکن است صبح روز آزمون توجه و حافظه او عملکرد مطلوبی نداشته باشد. ممکن است به خاطر بیاورد که مطلبی را مطالعه کرده است، اما نتواند تشخیص دهد کدام گزینه پاسخ صحیح است. بنابراین، مطالعه تا در شب قبل از آزمون بهطور معمول انتخاب مناسبی نیست.
این روانپزشک توضیح داد: تغذیه در روز قبل از کنکور نیز اهمیت دارد. بسیاری از داوطلبان برای افزایش تمرکز یا کاهش میزان خواب، در هفتهها و روزهای پایانی مصرف کافئین را افزایش میدهند؛ برای مثال، قهوه، چای یا سایر مواد حاوی کافئین بیشتری مصرف میکنند. در حالی که افزایش مصرف کافئین با افزایش اضطراب ارتباط دارد و لازم است میزان مصرف آن کنترل شود. بهخصوص شب قبل از امتحان، توصیه میشود از ساعت شش عصر به بعد، مواد حاوی کافئین مانند چای، قهوه و شکلات تلخ مصرف نشود.
ناجی تأکید کرد: بهتر است داوطلبان از مصرف غذاهای سنگین مانند فستفودها و مواد غذایی حاوی چربیهای اشباعشده خودداری کنند؛ زیرا ممکن است موجب اختلال در خواب شبانه شود. شام سبک انتخاب مناسبی است و میتوان پیش از خواب، برای مثال، یک لیوان شیر گرم مصرف کرد.
نقش حمایتگر خانوادهها
وی به نقش خانوادهها اشاره کرد و گفت: خانوادهها نیز در این میان نقش بسیار مهمی دارند. همواره یکی از توصیههای اصلی به والدین این است که در روزهای پایانی، مرتب از فرزند خود نپرسند «چقدر درس خواندی؟»، «چقدر تست زدی؟» یا «اگر قبول نشوی چه میشود؟». بهترین رویکرد این است که خانواده به فرزند خود این پیام را منتقل کند که نتیجه هرچه باشد، ارزش و آینده او تنها به این امتحان وابسته نیست و خانواده در هر شرایطی در کنار او خواهد بود. انتقال چنین پیامی از سوی خانواده میتواند سطح اضطراب داوطلب را تا حد زیادی کنترل کند و به او کمک کند با آرامش بیشتری سر جلسه حاضر شود، نه اینکه اضطراب والدین نیز به او منتقل شود.
گشودن قفل ذهنی با تنفس آهسته
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اظهار کرد: بسیاری از مواقع، زمانی که مضطرب میشویم، سیستم عصبی سمپاتیک فعال میشود و در نتیجه ممکن است حالت «قفل ذهنی»(Mental Block) ایجاد شود. در این شرایط، فرد احساس میکند تمام مطالبی را که مطالعه کرده، ناگهان از ذهنش پاک شده یا مغزش قفل کرده است؛ در حالی که این وضعیت میتواند ناشی از اضطراب شدید باشد.
ناجی به یکی از چند تکنیک موجود برای شکستن قفلذهنی اشاره کرد و افزود: یکی از روشهایی که در جلسه آزمون میتواند مؤثر باشد و زمان زیادی از داوطلب نمیگیرد، تکنیک تنفس آهسته است. فرد میتواند چهار ثانیه دم و شش ثانیه بازدم انجام دهد و این کار را به مدت یک تا دو دقیقه ادامه دهد. این روش کمک میکند فعالیت سیستم سمپاتیک که در اثر اضطراب افزایش یافته، کاهش پیدا کند و سیستم پاراسمپاتیک فعال شود و بهتدریج اضطراب کنترل شود.
وی تأکید کرد: هدف ما از این تکنیک، از بین بردن کامل اضطراب نیست، بلکه میخواهیم آن را در حد قابلکنترل نگه داریم. زمانی که اضطراب کاهش پیدا کند، قفل ذهنی نیز بهتدریج برطرف میشود و فرد میتواند تمرکز بیشتری پیدا کند و به سؤالات پاسخ دهد.
استاد روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: در کشور ما، کنکور بهعنوان یکی از مراحل مهم زندگی شناخته میشود و بسیاری از داوطلبان از سالهای منتهیبه کنکور، اضطراب آن را تجربه میکنند. با این حال، هدف ما حذف کامل اضطراب کنکور نیست؛ بلکه میخواهیم این اضطراب به مرحلهای نرسد که کنترل زندگی و عملکرد فرد را در دست بگیرد و موجب اختلال در عملکرد او شود.
ناجی در پایان توصیه کرد: داوطلبان بدانند که کنکور یک آزمون مهم است، اما تمام زندگی آنها به نتیجه این آزمون وابسته نیست. نتیجه کنکور تنها بخشی از مسیر زندگی است و نباید آن را تعیینکننده ارزش و هویت فرد دانست. انتظار ما این است که هر داوطلب با توجه به شرایط و تواناییهای خود، بهترین عملکرد ممکن را در آن روز ارائه دهد، نه اینکه الزاماً به دنبال یک نتیجه خارقالعاده باشد یا انتظارات بیش از حدی از خود داشته باشد. هر فرد باید متناسب با تواناییها و شرایط خودش، بهترین عملکرد ممکن را در روز آزمون نشان دهد.