به گزارش ایسنا، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی در یک مطالعه مروری با عنوان «اثرات SARS-CoV-2 بر سیگنالدهی سیستم رنین-آنژیوتانسین مغز و پیامدهای آن بر عملکرد مغز» به بررسی سازوکارهای مولکولی ایجاد عوارض عصبی ناشی از کووید-۱۹ پرداختند.
دکتر میلاد رحیمزادگان، مجری این طرح با اشاره به نقش سیستم رنین-آنژیوتانسین مغز (Brain RAS) اظهار کرد: این سامانه یک سیستم موضعی در مغز است که در تنظیم فشار خون، تعادل الکترولیتها، التهاب، استرس اکسیداتیو و عملکردهای شناختی نقش اساسی دارد و اجزای اصلی آن شامل گیرندههای AT1R و AT2R، آنزیمهای ACE و ACE2 و پپتیدهای مرتبط است.
وی افزود: ویروس SARS-CoV-2 از طریق گیرنده ACE2 وارد سلولها میشود. این گیرنده در بخشهای مختلف مغز از جمله هیپوتالاموس، قشر مغز و هیپوکامپ بیان میشود و ورود ویروس موجب کاهش بیان ACE2 و در نتیجه برهم خوردن تعادل سیگنالدهی سیستم رنین-آنژیوتانسین مغزی میشود.
رحیمزادگان ادامه داد: کاهش ACE2 موجب افزایش فعالیت مسیر آنژیوتانسین II و گیرنده AT1R میشود که پیامد آن افزایش التهاب، استرس اکسیداتیو و مرگ سلولی است. در مقابل، کاهش فعالیت مسیر محافظتی آنژیوتانسین ۱-۷ سبب کاهش اثرات محافظتکننده عصبی خواهد شد.
وی با اشاره به مهمترین پیامدهای عصبی این اختلال گفت: افزایش فعالیت آنژیوتانسین II موجب فعال شدن سلولهای میکروگلیا و افزایش تولید عوامل التهابی از جمله TNF-α و اینترلوکین-۶ میشود. همچنین اختلال در سد خونی-مغزی، نفوذپذیری بیشتر این سد و ورود عوامل آسیبرسان به بافت مغز را به دنبال دارد.
مجری این مطالعه خاطرنشان کرد: فعال شدن بیش از حد گیرنده AT1R به آسیب نورونهای دوپامینرژیک منجر میشود که میتواند بروز علائمی مشابه بیماری پارکینسون را به همراه داشته باشد. علاوه بر این، کاهش فعالیت مسیر آنژیوتانسین ۱-۷ و گیرنده Mas موجب کاهش آزادسازی استیلکولین و در نتیجه اختلال در حافظه و عملکردهای شناختی میشود.
وی افزود: برهم خوردن تعادل سیستم رنین-آنژیوتانسین مغز همچنین خطر بروز سکته مغزی را افزایش میدهد، زیرا با افزایش فشار خون و احتمال تشکیل لختههای خونی همراه است. کاهش ACE2 در هیپوتالاموس نیز میتواند در بروز اضطراب و سایر اختلالات خلقی نقش داشته باشد.
رحیمزادگان با بیان اینکه در این مطالعه بیش از ۱۵۰ مقاله پیشبالینی و بالینی مورد بررسی قرار گرفته است، اظهار کرد: نتایج این پژوهش نشان میدهد اختلال در سیگنالدهی سیستم رنین-آنژیوتانسین مغز، ناشی از کاهش ACE2، یکی از عوامل کلیدی در ایجاد عوارض عصبی کووید-۱۹ است.
وی ادامه داد: بر اساس یافتههای این مطالعه، درمانهای هدفمند از جمله استفاده از مهارکنندههای گیرنده AT1R مانند لوزارتان یا تقویت مسیر ACE2/Ang-(1-7)/Mas میتوانند در کاهش عوارض عصبی ناشی از کووید-۱۹ مؤثر باشند، هرچند اثربخشی این راهکارها نیازمند انجام مطالعات بالینی و پژوهشهای تکمیلی است.
مجری این طرح در پایان تأکید کرد: توسعه پژوهشهای بیشتر برای شناخت دقیقتر سازوکارهای مولکولی و سلولی این بیماری و طراحی درمانهای مؤثر، گامی ضروری در کاهش عوارض عصبی ناشی از کووید-۱۹ به شمار میرود.