به گزارش ایلنا، وضعیت آب در کل کشور و در پایتخت بحرانی است. سال گذشته برای مهار این ناترازی، آب طالقان به تهران آمد و به عنوان مسکنی موقت توانست اندکی از معضل آبی تهران را کاهش دهد اما با از راه رسیدن دوباره فصل گرما و بحرانی شدن شرایط، مسئولان بار دیگر به جوش و خروش افتادهاند تا این معضل مداوم را حل و فصل کنند این بار اما آب سد لار را نشانه گرفتهاند.
علیرضا زاکانی شهردار تهران تاکید کرده است که آب لار را هم به تهران میآوریم و تمامی چاههای آب شرب را هم در اختیار دولت قرار دادهایم. متخصصان اما میگویند این راهکارها درمان این زخم مزمن شده نیستند و مسئولان باید از سالها پیش علاج واقعه میکردند.
معضل آب تهران نسخه فوری ندارد
مسعود مرسلی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان و متخصص حوزه آبهای زیرزمینی در گفتوگو با خبرنگار ایلنا از سالها بیتوجهی به معضل آب انتقاد کرده و میگوید: این بیتوجهی باعث شده که هر سال شاهد تشدید بحران آب باشیم به نحوی که در حال حاضر نمیتوانیم به صورت اورژانسی برای حل معضل آب اقدامی انجام دهیم و با پیچیدن یک نسخه، سریعا این مشکل را حل کنیم. حل این موضوع بسیار پیچیده و زمانبر است.
او به انتقال آب سد لار به تهران اشاره میکند: این سد هماکنون هم به دلیل فرار آبی که در زیر آن وجود دارد با مشکل مواجه است و امکان جلوگیری از آن هم فراهم نشده، بنابراین امکان انتقال مستقیم آب از این سد فراهم نیست هر چند تلاشهایی از پاییندست این سد در حال انجام است. اما به هر حال این اقدامات به سال جاری نمیرسد و در سالهای آینده قابل انجام است هر چند که این اقدام هم حلکننده بحران نخواهد بود و نباید چنین تصور شود انتقال آب سد لار بحران را مرتفع میکند.
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه مصرف سالانه آب شرب در تهران حدود یک میلیارد و ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون مترمکعب است، عنوان میکند: ما هر سال نزدیک به ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب کمبود آب داریم. این کمبود از طریق افت فشار یا حفر چاههای جدید در حال جبران است به علاوه اینکه افت فشار و قطعی آب هم از سال گذشته آغاز شده است. انتقال آب طالقان به تهران در سال گذشته مقداری کمککننده بود اما مشکل همچنان پابرجا است.
او درباره تاثیر قرارگرفتن چاههای آب شرب در اختیار دولت بر بحران آب تهران هم میگوید: در کشور ما برخی از چاهها متعلق به شهرداریها و اکثر آنها متعلق به وزارت نیرو است. شهرداریها تا کنون همکاری لازم را در میزان بهرهبرداری آب با دولت نداشتهاند اما امروز به این نتیجه رسیدهاند که این امور را با هماهنگی دولت انجام دهند اما این ظاهر ماجرا است. به این معنا که به نظر می رسد قرارگرفتن چاهها در اختیار دولت تغییری در برداشت آب توسط شهرداریها ایجاد نمیکند اما به نظر میرسد از این به بعد همکاریهای لازم را شهرداریها انجام خواهند داد که این موضوع هم حلکننده بحران نیست اما گامی مثبت است.
سیاستهای فعلی عامل ورود به مرحله بحران آبی
به باور او سیاستهای فعلی در حوزه آب باعث شده که وارد مرحله بحران آبی شویم: سال گذشته بسیاری از مناطق تهران نزدیک ۶ تا ۸ ماه هر شب با قطعی ۷یا ۸ساعته آب مواجه بودند که مفهوم آن همان بحران آبی است. در چند سال اخیر، سالانه ۲۰تا ۴۰ چاه عمیق در تهران حفر میکنیم که هر یک ۱۵ یا ۲۰ لیتر در ثانیه آبدهی دارند و مستقیما به شبکه آبرسانی وصل میشوند. این درحالی است که در گذشته هر ۱۰ سال یک بار وقتی با مشکل مواجه میشدیم اقدام به حفر چنین چاههایی میکردیم.
مرسلی عنوان میکند: این سیاستها به تشدید بحران آب کمک میکند. ما با حفر چاه عمیق در واقع آب را از لایههای پایینتر به سطح میرسانیم که این وضعیت باعث نشست سریع سطح آب و در نتیجه فرونشست زمین شده است. به طوری که در سالهای اخیر، فرونشست زمین بهویژه در جنوب و جنوبغرب تهران، افزایش بسیاری یافته است. در حال حاضر فرونشست در جنوب تهران به شدت توسعه یافته و از ۱۵ سانتیمتر در سال هم بیشتر شده است شرایطی فاجعهبار که حتی اگر همین اکنون هم پایان داده شود، فرونشست حدود ۱۵ سال دیگر ادامه خواهد داشت.
این متخصص حوزه آب تاکید میکند: بر اساس مطالعاتی که در این حوزه انجام دادهام و همچنین آنچه که نمودارها، آمار و اطلاعات نشان میدهد تقریباً بین ۲۰ تا ۲۵ سال دیگر عملاً آب زیرزمینی در تهران نخواهیم داشت و آب سدها نیز تنها پاسخگوی نیاز نیمی از تهران خواهد بود و عملاً نیمی از تهران بیآب خواهد ماند.
او پیشبینی زمانی دقیق برای رسیدن تهران به بحران آبی غیرقابل جبران را غیرممکن میداند: در صورت ادامه این وضعیت، بحران آب بهتدریج تشدید میشود تا به مرحله «شکست زیستمحیطی» برسیم. یعنی عملاً آب زیرزمینی نخواهیم داشت یا اگر هم داشته باشیم، کیفیت آن بسیار پایین خواهد بود. در نتیجه این وضعیت بحران آب افزایش مییابد. در آن زمان آب سطحی هم نداریم و ناچار خواهیم بود به سراغ انتقال آب از دریا و موارد مشابه برویم.
بحران آب موضوعی که به سمت فقدان راهکار میرود
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه بحران آب به تدریج در حال تبدیل شدن به موضوعی فاقد راهکار است، ادامه میدهد: هر سال نیاز آبی را در تهران افزایش میدهند، درحالی که یکی از راهکارهای اصلی ما درحال حاضر، کاهش بسیار جدی کشاورزی در استان تهران و حوضه آبریز تهران است، به بیان دیگر ناچاریم کشاورزی را بهتدریج تعطیل کنیم یا به سمت روشهایی ببریم که مصرف بسیار کمی داشته باشند و آب این بخش را به مصرف شرب اختصاص دهیم. تنها راهکار واقعی همین است.
او میگوید: تعطیل کردن کشاورزی اگرچه مهمترین راهکار برای مقابله با بحران آبی پایتخت است اما این اقدام مشکلات جدی را در حوزه اجتماعی و سیاسی به دنبال دارد از جمله بیکاری و…. در کنار این موضوع کاهش مصارف هم مهم است که در حال حاضر مصرف آب در تهران نسبتا معقول بوده است و با توجه به اینکه فشار آب در تهران را کاهش دادهاند، مردم بهصورت ناخودآگاه کمتر مصرف میکنند.
به گفته این متخصص آب، انتقال آب بینحوضهای هم راهکار دیگری است که پروژههایی بسیار کلان، دشوار و پرهزینه را میطلبد: به عنوان مثال آبی که از دریا به اصفهان و یزد میرود را به تهران برسانیم. اگر چه این پروژهها سخت و سنگین است اما در نهایت مجبوریم به این سمت حرکت کنیم و به نظر تا ۱۰ سال دیگر این راهکار به تهران هم خواهد رسید.
او معتقد است که عملی کردن این راهکارها هم ایجاد بحران میکند: یعنی میگوییم تهران به لحاظ آبی با مشکل مواجه نیست و عرضه آب را دوباره افزایش میدهیم که در نتیجه آن بار دیگر شاهد افزایش جمعیت و افزایش مصرف آب خواهیم بود و این سیکل ادامه مییابد.
مرسلی به این پرسش که آیا با بحران در مدیریت بحران آب تهران مواجه هستیم، پاسخ مثبت داده و میگوید: متاسفانه ما هم در پایش عملکرد مناسبی نداشتهایم و هم در مواجهه با پدیده فرونشست نمیدانیم چه میکنیم. در رابطه با راهکار عملی مقابله با فرونشست حتی یک قدم هم به جلو حرکت نکردهایم و تنها صحبت کردهایم. حتی موضوع تعادلبخشی و احیای استان حدود ۱۰ سال پیش مطرح شد اما امروز در عمل رها شده است. این وضعیت نشاندهنده ضعف مدیریت است که کمبود بودجه، نبود تخصص، فقدان عزم جدی و نگاه بخشینگر از جمله علل این ضعف است.
او تاکید میکند: در موضوع مدیریت آب تهران امروز به این نفطه رسیدهایم که تا اسفند را چگونه طی کنیم و حواسمان به این نیست که با نگاه و راهکارهای مقطعی به تدریج زمینههای شکست زیستمحیطی را فراهم میکنیم.