به گزارش تسنیم، احمد داود اوغلو نخست وزیر اسبق ترکیه، علاوه بر دنیای سیاست و حکمرانی، در حوزههای دانشگاهی روابط بین الملل نیز نامی آشناست.
او روزگاری معمار سیاست خارجی ترکیه بود و اردوغان به تمام توصیه هایش عمل میکرد. ولی حالا در مقام رهبر حزب آینده، به یکی از سران مخالفین اردوغان تبدیل شده و او را به باد انتقاد میگیرد.
احمد داود اوغلو، دو روز پیش در نشست ائتلافی نمایندگان «راه نو» متشکل از حزب آینده و حزب جهش و دموکراسی سخنرانی کرد. او بخش اصلی سخنان خود را به انتقاد از سیاست خارجی کنونی دولت ترکیه اختصاص داد و رویکرد فعلی دولت اردوغان در برابر غرب را سرشار از خطا و اشتباه دانست.
نشست سران، یا میدانِ نمایش؟
احمد داود اوغلو اعلام کرد که در آستانه برگزاری نشست سران ناتو در آنکارا، اردوغان و تیم او طوری رفتار میکنند که گویی برگزاری این نشست، یک نقطه عطف تاریخی است و دولت ترکیه در تعیین مهمترین خطوط سیاست گذاری ناتو، تعیینکننده است.
او گفت: متاسفانه به وضوح میبینیم که ترکیه پشت میز اصلی مذاکرات نیست و صرفاً بخشی از نمایش است. زمانی که ما در سال 2004 میلادی، نشست سران ناتو را در ترکیه برگزار کردیم، به کمک متخصصین وزارت امور خارجه، یک چارچوب استراتژیک تهیه کردیم که به کمک آن، اولاً جایگاه ترکیه در منطقه، ناتو و جهان را به روشنی به اعضای این اتحاد نشان دهیم. دوم این که رویکرد سیاسی ترکیه درباره تحولات بالکان، توسعه ناتو، رابطه با آمریکا و رابطه با اتحادیه اروپا را برای همه تبیین کنیم. ولی در شرایط کنونی، چنین روند مشابهی در دستگاه دیپلماسی ما وجود ندارد.
جایگاه ترکیه کجاست؟
احمد داود اوغلو مولف کتاب «عمق استراتژیک» به شکاف و اختلاف درونی در ناتو اشاره کرده و میپرسد: «در تفرقه و شکاف جدیدی که در ناتو پدیدار شده، ترکیه چگونه جایگاه خود را پیدا خواهد کرد؟ آیا پاسخی برای این سوال وجود دارد؟ تنها چیزی که میبینیم، مسدود شدن خیابانهای اصلی آنکارا و آماده شدن برای یک نمایش بزرگ است. آیا میخواهیم جایگاه ترکیه را تعریف کنیم، یا صرفاً به دنبال یک نمایش تئاتری هستیم؟»
داود اوغلو افزود: «در شرایطی که دونالد ترامپ، ناتو را کماهمیت جلوه داده است، کشورهای اروپایی درگیر نگرانیهای دفاعی هستند و بحرانهای مهمی مانند اوکراین، ایران و لبنان در مجاورت ترکیه در حال وقوع است و آنکارا باید موضع قویتری در ناتو اتخاذ کند. ترکیه باید این پیام را به ناتو ارسال کند: ما 70 سال است که هزینه سنگینی برای ماندن در این سازمان پرداختهایم. ما بخش قابل توجهی از بودجه خود را به نیازهای امنیتی ناتو اختصاص دادهایم. اکنون زمان ماست. اگر این موارد را فراهم نکنید، ما نمیتوانیم در مهمترین حوزههای ماموریت ناتو در کنار شما باشیم. با این حال، اگر این موارد را انجام دهید، پتانسیل عظیم ترکیه میتواند ناتو را احیا کند».
معامله با اروپا
داود اوغلو میگوید: «در شرایطی که اروپا به دلیل نیازهای امنیتی خود، دوباره اهمیت ترکیه را به یاد آورده، آنکارا باید در طول این فرآیند، موضوع آزادسازی ویزا را با اتحادیه اروپا مطرح کند. ترکیه باید به اروپا بگوید: شما به همراهی و حمایت دفاعی و امنیتی ما نیاز دارید؟ بسیار خب. من هم به ویزا نیاز دارم. آیا میتوانید الزام ویزا را لغو کنید؟ ترکیه باید بگوید: هموطنان من، شهروند درجه دو نیستند. شهروندان من مرغهایی نیستند که سرشان را بکنید، قرار نیست خون شهروندان مرا با هزینههای واهی انتظار ویزا بمکید. آیا چنین تلاش و چنین لحنی وجود دارد؟ خیر».
روردبایستی با ترامپ
داود اوغلو، از رفتار فعلی تیم اردوغان در قبال رویکردهای دونالد ترامپ انتقاد کرده و درباره ضرورت کنار نهادن تعارف و رودربایستی میگوید: ترکیه باید ترامپ را در برابر سوالات بازتر و قویتری قرار دهد. ترکیه حق دارد از ترامپ بپرسد:چرا ما را از مذاکرات آمریکا و ایران کنار گذاشتید؟ وقتی که ما در مرکز خطر هستیم، چرا هیچ دیدگاه استراتژیک مشترکی بین ترکیه و آمریکا وجود ندارد؟ فقط این نیست. ترامپ نیز باید در مورد غزه پاسخگو باشد. ترکیه باید بپرسد: چرا شما چشم خود را روی کسانی که این جنایت علیه بشریت را در غزه مرتکب شدند بستید؟ مردم من از دولت ترکیه میپرسند که چرا علیه این نسلکشی در غزه صحبت نکردید و چرا هنوز با ترامپ صحبت میکنید. دولت هم باید از ترامپ بپرسد: چرا در این جنایت علیه بشریت همدست شدید؟ ولی متاسفانه دولت اردوغان ارادهای برای پرسیدن این سؤالات نشان نداده است. آیا شجاعت پرسیدن وجود دارد؟ متأسفانه، نه.
هشدار درباره بوسنی و هرزگوین
داود اوغلو در سخنرانی خود با مثال بوسنی و هرزگووین، هشدارهای مهمی در مورد ناتو مطرح کرد. او گفت: «اکثر کشورهای بالکان به ناتو پیوستهاند، اما بوسنی و هرزگووین و کوزوو هنوز خارج از این چتر امنیتی هستند. بوسنی و هرزگووین یکی از مکانهایی است که میتواند در توازن جهانی منفجر شود».
داود اوغلو با اشاره به سفر ژلیکا سویانوویچ، عضو صرب ریاست جمهوری بوسنی و هرزگووین، به اسرائیل، خاطرنشان کرد که نتانیاهو در طول این دیدار فقط پرچم صربستان را به نمایش گذاشت و پرچم بوسنی غایب بود.
داود اوغلو با ذکر مثالی از دوران وزارت امور خارجه خود، از امتناع خود از برگزاری کنفرانس مطبوعاتی در بانیا لوکا که در آن فقط پرچم صربستان حضور داشت، یاد کرد و گفت: «من گفتم اگر پرچم بوسنی آنجا نباشد، در آن کنفرانس مطبوعاتی شرکت نمیکنم و خواستار توضیح خواهم شد. کمی بعد، پرچم بوسنی رسید و به نمایش گذاشته شد. برای اولین بار، پرچم بوسنی در بانیا لوکا به اهتزاز درآمد.»
داود اوغلو با بیان اینکه روند عضویت بوسنی و هرزگووین در ناتو باید مورد بازنگری قرار گیرد، گفت: «از آنجایی که اجلاس ناتو در آنکارا برگزار میشود، وقت آن رسیده که بگوییم بوسنی را به عنوان نامزد عضویت معرفی کنید. اگر بوسنی و هرزگووین عضو ناتو شود، ترکیه حق مداخله در ناتو را به دست خواهد آورد. من خطر بزرگی را میبینم، آنها بوسنی و هرزگووین را تکهتکه خواهند کرد، درست مانند ماجرای سومالی-سومالیلند».
جلوگیری از عملیات مشترک اسرائیل در ناتو
داود اوغلو در سخنرانی خود، چنین استدلال کرد که اسرائیل ترکیه را به عنوان یک تهدید میبیند و آنکارا باید موضع سختگیرانهتری در مورد این موضوع در ناتو اتخاذ کند.
او گفت: «هر مکانی را که اسرائیل در آن عملیات انجام میدهد، تحت نظر قرار دهید. از آنجایی که ترکیه را به عنوان یک تهدید میبیند و میگوید به ترکیه حمله خواهد کرد، تمام عملیات مشترک اسرائیل در ناتو را مسدود کنید. در دوران من، مشارکت اسرائیل در عملیات مشترک در قونیه را مسدود کردم. چرا اکنون این کار را نمیکنید؟ زیرا در مورد برخی پروندهها مردد هستید. اجلاس ناتو باید اجلاسی باشد که ترکیه در آن وزن و جایگاه داشته باشد، نه اجلاسی برای نمایش.»
ترکیه و مذاکرات ایران و آمریکا
داود اوغلو اعلام کرد که ترکیه در مذاکرات ایران و آمریکا به حاشیه رانده شده این نتیجه از دست دادن دیدگاه استراتژیک نزد مقامات آنکارا است.
او گفت: «ترکیه تنها کشوری است که با ایران و اوکراین هممرز است. چرا از ایران حمایت نمیکنید؟ چون از زبانی مردد و خجالتزده استفاده میکنید تا ترامپ را ناراحت نکنید. باید به این نکته نیز اشاره کنم، وقتی ترکیه ایران و کشورهای خلیج فارس را گرد هم نمیآورد، اختلاف بین آنها افزایش مییابد. دوباره میگویم، روابط ایران و خلیج فارس باید از طریق ترکیه برقرار شود».
غیبت ترکیه در گروه جی 7
داود اوغلو از عدم حضور ترکیه در اجلاس اخیر سران جی 7 نیز انتقاد کرد و گفت: «در اجلاس جی 7 دیدیم که برزیل، مصر، هند، کنیا، کره جنوبی، قطر، سوریه، اوکراین و امارات متحده عرب دعوت شدند و ولی ما حضور نداشتیم. به باور من، حذف ترکیه یک وضعیت جدی است. اگر کنیا و کره جنوبی دعوت شوند، اما ترکیه به جایی که قرار است درباره اوکراین و ایران بحث شود، دعوت نشود، وای بر ما. این یعنی شما سر میز نیستید. یعنی آنها صرفاً برای یک بازدید توریستی به آنکارا میآیند. یعنی آنها نه برای مذاکرات واقعی، بلکه برای شرکت در نمایش شما میآیند.»
ناکارآمدی ترکیه در سوریه
داود اوغلو در ادامه، به این اشاره کرد که هم ترکیه و هم خود شخص او، در بحران سوریه هزینه سنگینی پرداختهاند.
او گفت: «در نتیجه همه این هزینهها، هم اکنون وزیر امور خارجهای در دمشق وجود دارد که به زبان ترکی صحبت میکند. اما شما کجای کار هستید؟ من خطاب به مقامات دولت فعلی سوریه نیز میگویم، سرزمینهای دمشق، سرزمینهای صلاحالدین ایوبی است. دست نشانده یا ابزار دست کسی نباشید. سرتان را بالا بگیرید. مردم ترکیه با شما هستند. مردم ترکیه که میلیونها سوری را در خانههای خود پناه دادهاند، با شما هستند. فقط سرتان را بالا نگه دارید. باید همکاریهای جدیدی در امتداد خط ترکیه، عراق، سوریه و ایران ایجاد شود. ما باید خط بینالنهرین-شام را ایجاد کنیم».
تنگنای ترکیه در مدیترانه شرقی
داود اوغلو دیدارهای اخیر مقامات قبرس و یونان با آمریکا و رژیم اسرائیل را مهم قلمداد کرده و گفت: «شاهد این هستیم که ترکیه از مسائل انرژی و مدیترانه شرقی کنار گذاشته میشود. ترکیه باید در پاسخ، یک نشست منطقهای با حضور ترکیه، سوریه، مصر، لبنان و لیبی ترتیب دهد. مگر یونان و قبرس عضو ناتو نیستند؟ وقتی چنین رفتاری انجام میدهند، ترکیه باید به تندی به ناتو و آمریکا عتراض کند. یادتان باشد، ترکیه و مصر بزرگترین کشورهای مدیترانه هستند».