به گزارش فارس؛ چین در سال ۲۰۲۵ رکورد تازهای در ابتکار کمربند و جاده یا BRI ثبت کرد و حجم مشارکت اقتصادی خود را به بیش از ۲۱۴ میلیارد دلار رساند؛ رقمی که نسبت به سال قبل حدود ۷۵ درصد رشد داشته و بالاترین سطح فعالیت این ابتکار از زمان آغاز آن محسوب میشود. گفتنی است ابتکار کمربند و جاده همان راه ابریشم است که چین برای اتصال اقتصادی-سیاسی-امنیتی خود به کشورهای شریک خود در حال توسعه است؛ اما این ابتکار فراتر از یک کریدور ترانزیتی صرف، به مثابه چارچوبی کلان برای بازتعریف نظم منطقهای و جهانی عمل میکند.چین با سرمایهگذاری در زیرساختهای فیزیکی (بندرها، راهآهن، جادهها و خطوط انرژی)، نهادهای مالی جدید (از جمله بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیا و صندوق راه ابریشم) و همکاریهای دیجیتال و فناورانه، به دنبال ایجاد شبکهای از وابستگیهای متقابل است.از ۲۱۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری جین، بیش از ۱۲۸ میلیارد دلار به قراردادهای ساختوساز و بیش از ۸۵ میلیارد دلار به سرمایهگذاری مستقیم اختصاص یافته است.
با این حال، در میان دهها کشور بهرهمند از این موج سرمایهگذاری، سهم ایران به طرز چشمگیری ناچیز است. براساس گزارش اندیشکده آمریکایی استیمسون سنتر، چین بیش از ۲۲.۵ میلیارد دلار در عربستان سعودی سرمایهگذاری کرده، در حالی که این رقم برای ایران تنها ۶۱۸ میلیون دلار است؛ یعنی سرمایهگذاری چین در عربستان ۴۰ برابر پروژههایش در ایران است.
عراق و عربستان جزو مقصدهای اصلی سرمایه چین بودند
بررسی توزیع جغرافیایی سرمایهگذاریها نشان میدهد که عراق و عربستان سعودی در زمره مقصدهای اصلی پکن قرار دارند.
عراق با جذب ۳۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم چین در سال ۲۰۲۳، یکی از مهمترین شرکای اقتصادی چین در منطقه است. چین در ۴۱ پروژه مختلف در حوزه انرژی عراق سرمایهگذاری کرده که ۳۱ پروژه متمرکز بر نفت است. شرکت چینی «پاور چاینا» نیز برنده قراردادی به ارزش حدود ۴ میلیارد دلار برای ساخت یک نیروگاه در عراق شده است. در حوزه نفت، شرکتهای چینی مانند CNPC در پروژه عظیم روسی رومیلا حضور دارند و شرکت پترولیوم تا سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۱۰۰ میلیارد دلار در این کشور سرمایهگذاری کرده است.
عربستان سعودی نیز با جذب ۱۶.۸ میلیارد دلار سرمایهگذاری چین در سال ۲۰۲۳، به بزرگترین مقصد سرمایهگذاری مستقیم چین تبدیل شده است. حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۷۵ میلیارد دلار رسید. در جریان نمایشگاه واردات چین در سال ۲۰۲۵، شرکت ساینوپک قراردادهای بلندمدتی به ارزش ۴۰.۹ میلیارد دلار با ۱۷ شرکت امضا کرد و شرکت ملی نفت چین نیز قراردادهایی به ارزش ۱۷.۵ میلیارد دلار با ۴۱ شرکت جهانی از جمله آرامکو منعقد کرد. علاوه بر این، عربستان قراردادی به ارزش ۵.۶ میلیارد دلار با یک شرکت چینی برای ایجاد مجتمع تولید خودروهای الکتریکی امضا کرده است.
چرا ایران از قطار سرمایه چین جا ماند؟
کارشناسان معتقدند که مسیر جدید کمربند و جاده دیگر صرفاً بر ساخت جاده و بندر متمرکز نیست، بلکه به سمت پروژههای دارای بازده اقتصادی مشخص، زنجیرههای تأمین، انرژی، لجستیک و صنایع معدنی حرکت کرده است. کشورهایی مانند عربستان و عراق که پروژههای اقتصادی آماده، چارچوبهای حقوقی شفاف و مدلهای تأمین مالی جذابتری ارائه کردهاند، موفق شدهاند منابع بیشتری جذب کنند.
در مقابل، ایران علیرغم امضای قرارداد ۲۵ ساله با چین که وعده سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری در آن گنجانده شده و از حدود یک ماه پیش رئیس مجلس محمدباقر قالیباف مسئول این پرونده شده، با چالشهای جدی مواجه است. ریسکهای ژئوپلیتیکی، نبود چارچوبهای حقوقی شفاف، فقدان پروژههای آماده سرمایهگذاری و بلاتکلیفی ایران در همکاریهای بلندمدت با شریکهای راهبردی خود از جمله چین، از مهمترین موانع جذب سرمایه چین در ایران هستند. به گفته کارشناسان، ایران نیازمند بازتعریف جدی نگاه خود به همکاریهای اقتصادی با چین و ارائه بستههای سرمایهگذاری شفاف و جذاب است.
هشداری برای اقتصاد آینده ایران
رکوردشکنی ۲۱۴ میلیارد دلاری ابتکار کمربند و جاده در سال ۲۰۲۵ بیش از آنکه صرفاً یک خبر اقتصادی باشد، هشداری برای کشورهایی است که در مسیرهای تاریخی تجارت جهانی قرار دارند اما از تحولات جدید عقب ماندهاند. ایران و چین روزگاری دو ستون اصلی راه ابریشم بودند؛ اما امروز، در حالی که عربستان و عراق سهمهای کلانی از این جریان سرمایه به خود اختصاص دادهاند، تهران همچنان در حاشیه مانده است.
حالا که آقای قالیباف به طور مستقیم مسئول پرونده ایران و چین شده است، انتظارها بیش از پیش شده و امیدواریم که ثمرات همکاری اقتصادی ایران با «کارخانه تولید دنیا»، در سفرههای مردم بیشازپیش ملموس شود.