بازسازی صنایع آسیبدیده از جنگ، صرفاً یک مأموریت عمرانی یا صنعتی نیست، بلکه پروژهای کلان اقتصادی و ملی است که موفقیت آن به شیوه تأمین مالی وابسته است. تجربه کشورهای مختلف در دهههای اخیر نشان میدهد اتکا به بودجه عمومی دولتها نهتنها سرعت بازسازی را کاهش میدهد، بلکه موجب افزایش کسری بودجه، رشد بدهیهای دولتی و کاهش توان سرمایهگذاری در سایر بخشهای اقتصادی میشود.
در همین راستا، محمد حیدری، کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی فارس با اشاره به روندهای نوین تأمین مالی در جهان اظهار کرد: امروز در اقتصاد جهانی، بازسازی صنایع و زیرساختهای آسیبدیده از بحرانها و جنگها از طریق مجموعهای از ابزارهای مالی نوین انجام میشود؛ ابزارهایی که هدف اصلی آنها جذب سرمایههای داخلی و خارجی، کاهش فشار بر منابع عمومی و تسریع در فرآیند احیای تولید است.
وی افزود: ایران از ظرفیتهای قابل توجهی در بازار سرمایه، شبکه بانکی، صندوق توسعه ملی، شرکتهای بزرگ صنعتی و سرمایههای مردمی برخوردار است و میتواند با بهرهگیری از مدلهای موفق جهانی، فرآیند بازسازی صنایع را با هزینه کمتر و سرعت بیشتر دنبال کند.
اوراق بازسازی؛ تبدیل سرمایههای خرد به موتور احیای تولید
حیدری نخستین ابزار مهم در این حوزه را «اوراق بازسازی صنایع» عنوان کرد و گفت: در بسیاری از کشورها، دولتها و بنگاههای بزرگ اقتصادی از طریق انتشار اوراق هدفمند، منابع لازم برای بازسازی زیرساختها و واحدهای تولیدی را تأمین کردهاند. این روش علاوه بر تجهیز منابع مالی گسترده، زمینه مشارکت مستقیم مردم و سرمایهگذاران نهادی را در فرآیند بازسازی فراهم میکند.
وی ادامه داد: بازار سرمایه ایران از ظرفیت و بلوغ لازم برای انتشار اوراق تخصصی بازسازی برخوردار است و میتواند بخشی از بار مالی این فرآیند را بر عهده بگیرد.
صندوق ملی بازسازی صنایع؛ تجمیع منابع برای پروژههای اولویتدار
این کارشناس حوزه انرژی دومین راهکار را تشکیل «صندوق ملی بازسازی صنایع» دانست و اظهار کرد: پراکندگی منابع مالی یکی از مهمترین موانع بازسازی سریع صنایع است. ایجاد یک صندوق تخصصی میتواند منابع دولت، صندوق توسعه ملی، بانکها، شرکتهای بزرگ صنعتی و سرمایهگذاران خصوصی را در یک ساختار متمرکز تجمیع کرده و به سمت پروژههای اولویتدار هدایت کند.
وی تصریح کرد: چنین مدلی ضمن افزایش شفافیت، امکان نظارت بهتر بر تخصیص منابع و ارزیابی عملکرد پروژههای بازسازی را نیز فراهم میکند.
حیدری با اشاره به تجربه کشورهای درگیر بحران در سالهای اخیر گفت: یکی از چالشهای اصلی جذب سرمایه در شرایط پس از جنگ، نگرانی سرمایهگذاران از تکرار خسارات احتمالی است. در همین راستا، بیمههای تخصصی ریسک جنگ به یکی از مهمترین ابزارهای مالی در جهان تبدیل شدهاند.
وی افزود: طراحی سازوکارهای پوشش ریسک برای صنایع راهبردی میتواند اعتماد سرمایهگذاران را افزایش داده و زمینه ورود منابع مالی جدید به پروژههای بازسازی را فراهم کند.
تأمین مالی ترکیبی؛ مدل محبوب اقتصادهای توسعهیافته
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به گسترش مدل «تأمین مالی ترکیبی» در جهان اظهار کرد: در این روش، سرمایه دولتی، منابع بانکی، بازار سرمایه و سرمایهگذاران خصوصی بهصورت همزمان در یک پروژه مشارکت میکنند. نقش دولت در این مدل بیشتر کاهش ریسک و ایجاد اطمینان برای سرمایهگذاران است و بخش عمده منابع توسط بازار تأمین میشود.
به گفته وی، این مدل میتواند برای بازسازی صنایع پتروشیمی، پالایشی، فولادی و نیروگاهی کشور بسیار مؤثر باشد.
صندوق پروژه؛ مشارکت مستقیم مردم در بازسازی صنایع
حیدری یکی دیگر از ابزارهای نوین را «صندوق پروژه» دانست و گفت: به جای تأمین مالی کلی یک صنعت، میتوان برای هر طرح بازسازی یا توسعهای یک صندوق مستقل تعریف کرد تا مردم و سرمایهگذاران به صورت مستقیم در آن مشارکت داشته باشند و از منافع آتی پروژه بهرهمند شوند.
وی تأکید کرد: این روش ضمن افزایش شفافیت، امکان تأمین مالی سریع پروژههای بزرگ را نیز فراهم میکند.
تأمین ارز بازسازی از مسیر اوراق ارزی و سرمایه ایرانیان خارج از کشور
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به نیاز صنایع برای تأمین تجهیزات و فناوریهای جدید اظهار کرد: بخشی از فرآیند بازسازی نیازمند منابع ارزی است. انتشار اوراق ارزی مبتنی بر درآمدهای صادراتی صنایع و همچنین استفاده از ظرفیت سرمایه ایرانیان خارج از کشور میتواند یکی از کمهزینهترین روشهای تأمین این منابع باشد.
وی افزود: بسیاری از کشورها توانستهاند از طریق ابزارهای مالی ویژه، سرمایه اتباع خود در خارج از کشور را برای توسعه و بازسازی اقتصادی جذب کنند.
بازسازی؛ فرصتی برای نوسازی صنعت ایران
حیدری در پایان تأکید کرد: بازسازی صنایع نباید صرفاً به معنای جبران خسارات وارده باشد، بلکه تجربه جهانی نشان میدهد کشورهایی که دوران پس از بحران را به فرصتی برای نوسازی فناوری، افزایش بهرهوری و ارتقای رقابتپذیری تبدیل کردهاند، جهش اقتصادی قابل توجهی را تجربه کردهاند.
وی خاطرنشان کرد: اگر بازسازی صنایع با بهرهگیری از ابزارهای نوین مالی، فناوریهای روز و نگاه توسعهمحور همراه شود، میتواند علاوه بر جبران خسارات، زمینهساز شکلگیری نسل جدیدی از صنایع رقابتپذیر و صادراتمحور در کشور باشد.