اگر خوردن چیزی یک بار شما را بیمار کرده باشد، دفعه بعد که با همان غذا مواجه میشوید، مغز شما سیگنالهای هشداردهندهای ارسال میکند و از شما میخواهد که از خوردن آن اجتناب کنید، مبادا تاریخ دوباره تکرار شود. ما اغلب این امر را بدیهی میدانیم، اما عوامل روزمره مانند استرس میتوانند بیسروصدا این فرایندها را مختل کنند.
نتایج تحقیق اخیر نشان داد که استرس شدید میتواند توانایی مغز در پیوند دادن خاطرات مرتبط و نتیجهگیری منطقی را مختل کند.
به گزارش ساینسیکس و بر اساس نتایج تحقیق جدید، استرس روانی-اجتماعی، نحوه ارتباط خاطرات در هیپوکامپ، مرکز مغز برای حافظه، یادگیری و احساسات را مختل کرد. این استرس مانع یادگیری چیزهای جدید توسط فرد نشد، اما توانایی فعالسازی مجدد خاطرات قدیمی پس از مواجهه با اطلاعات جدید را بهطور قابلتوجهی کاهش داد و ایجاد ارتباط بین رویدادهای مرتبط را دشوارتر کرد.
استرس و عوارض جانبی آن
استرس ممکن است نامرئی باشد اما تاثیرات آن بر بدن و ذهن عمیق خواهد بود. نتایج تحقیقات نشان میدهد که استرس میتواند به فشار خون بالا، بیماریهای قلبی، مشکلات گوارشی، اضطراب، افسردگی و حتی مشکلات حافظه منجر شود. با گذشت زمان، استرس مزمن همچنین میتواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف و بدن را در برابر بیماری آسیبپذیرتر کند.
در اصل، حافظه توانایی بهخاطر آوردن اطلاعات اما بسیار مهمتر است زیرا به ما در شکلدهی به تصمیمات، روابط و حس هویتمان کمک میکند. استرس شدید میتواند نحوه ذخیره خاطرات را تقویت و انعطافپذیری یادآوری آنها را تضعیف کند. بیشتر تحقیقات در مورد استرس و حافظه بر این دو فرایند متمرکز بودهاند، اما شواهد اولیه نشان میدهد که استرس ممکن است بر نحوه استفاده انعطافپذیر از خاطرات نیز تاثیر بگذارد.
در حالی که ذخیرهسازی و یادآوری حافظه بهطور گسترده مورد بررسی قرار گرفته است، اطلاعات بسیار کمتری در مورد چگونگی تاثیر استرس بر توانایی مغز در پیوند دادن تجربیات مرتبط و استنتاج از آنها وجود دارد.
نقشهبرداری از حافظه
محققان برای درک بهتر این موضوع، یک آزمایش دو روزه با ۱۲۱ داوطلب سالم انجام دادند. شرکتکنندگان به دو گروه یکی گروه استرس و دیگری گروه کنترل تقسیم شدند. در روز اول، هر دو گروه تحت اسکن امآرآی قرار گرفتند تا به محققان در شناسایی علائم مشخص عصبی خاص دستههای مختلف تصویر، مانند چهرهها، حیوانات یا اشکال، کمک کنند. سپس به آنان ۲۴ جفت تصویر A و B نشان داده شد که در آن چهره یا دورنمای هر فرد با یک حیوان خاص جفت شده بود.
در روز دوم، گروه استرس تحت آزمون «استرس اجتماعی آزمونگر» (Trier Social Stress Test) قرار گرفتند که شامل مصاحبه شغلی ساختگی و وظایف پیچیده ریاضی ذهنی بود. از سوی دیگر، گروه کنترل وظایف سادهای مانند حساب و آماده کردن یک سخنرانی در مورد آخرین تعطیلات خود یا کتابی که خوانده بودند را انجام دادند. پس از انجام وظایف، همه در داخل اسکنر امآرآی جفتهای جدید B و C را یاد گرفتند. این جفتها از همان مورد میانی، حیوان روز اول، استفاده میکردند، اما آن را به یک مورد جدید، یک شی مرتبط میکردند. محققان همچنین ضربان قلب بیماران را برای اندازهگیری استرس و بزاق آنان را برای اندازهگیری سطح هورمون استرس، کورتیزول، کنترل کردند.
آزمون «استرس اجتماعی آزمونگر» (Trier Social Stress Test)، روش آزمایشگاهی است که برای القای استرس بهطور قابل اعتماد در شرکتکنندگان تحقیقات انسانی استفاده میشود.
بهعنوان آزمون نهایی، از همه خواسته شد تا چهرهها یا صحنههای اصلی A را با اشیا جدید C مرتبط کنند. هرچند آنان هرگز A و C را با هم ندیده بودند، اما هر دو از طریق حیوان به هم مرتبط بودند. محققان دریافتند که استرس حاد مانع از اتصال نقاط بین تجربیات مرتبط توسط مغز میشود و اتصال A با C را دشوار میکند.
اسکنهای مغزی نشان داد که در افراد آرام و سالم، هیپوکامپ هنگام یادگیری چیزی مرتبط، خاطرات قدیمی را بهطور خودکار بازپخش میکند، اما در افراد تحت استرس، این بازپخش بسیار ضعیفتر بود. محققان همچنین در گروه تحت استرس، فرایندی بهنام تمایز را مشاهده کردند که در آن هیپوکامپ بهجای پیوند دادن رویدادهای مرتبط، آنها را بهعنوان فایلهای بهطور کامل جداگانه در نظر میگرفت. این اثر بهویژه برای خاطرات مثبت عاطفی برجستهتر بود.
نتایج نشان میدهد که استرس حاد، مکانیسم کلیدی ادغام حافظه را مختل میکند که میتواند پیامدهای گستردهتری از نحوه عملکرد دانشآموزان در موقعیتهای استرسزای امتحان گرفته تا میزان دقت شاهدان عینی در بهخاطر آوردن وقایع تحت فشار بازجویی و عملکرد در محل کار داشته باشد.
تحقیقات آینده با نمونههای بزرگتر و متنوعتر میتواند به کشف مکانیسمهای زیربنایی ارتباط استرس-حافظه کمک همچنین تغییرات سیستماتیک را در محیطهای آموزشی، حقوقی و درمانهای مربوط به بیماریهای روانپزشکی شامل نقص در ادغام حافظه هدایت کند.
یافتههای این تحقیق در مجله پیشرفت های علمی ( Science Advances) منتشر شده است.