به گزارش تسنیم، ابعاد جدیدی از توافقنامه راهبردی موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP) میان ارمنستان و آمریکا فاش شده که نشاندهنده عقبنشینی آشکار دولت نیکول پاشینیان از حاکمیت ملی این کشور بر مرزهای استراتژیک منطقه قفقاز جنوبی است.
این اسناد که در جریان سفر وزیر امور خارجه آمریکا به ایروان نهایی شده، موجی از نگرانیهای امنیتی و انتقادات شدید داخلی را در ارمنستان به همراه داشته است.
برونسپاری خدمات مرزی به کشورهای ثالث؛ واگذاری پنهان حاکمیت ملی
بر اساس اسناد پارافشده میان مقامات دیپلماتیک ایروان و واشنگتن که پیشنویس آن در ژانویه گذشته تنظیم شده بود، مقرر شده که ارمنستان برای ارائه خدمات روادید، امور گمرکی و مدیریت مراجعین در ایستگاههای بازرسی مرزی «مسیر ترامپ»، از اپراتورهای خصوصی بینالمللی استفاده کند.
آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان در مواجهه با پرسشهای رسانهها نتوانست این واقعیت را کتمان کند که مدیریت مستقیم، فرآیند راستیآزمایی مدارک مسافران و حتی جمعآوری هزینههای ترانزیتی در این مسیر گمرکی، ممکن است به اپراتورهایی از یک «کشور ثالث» واگذار شود.
اگرچه وزیر خارجه ارمنستان در پاسخ به سؤالات رسانهها مدعی شد که هنوز توافق قطعی و مکتوبی درباره هویت این کشور ثالث وجود ندارد، اما ساختار تعریفشده در توافقنامه چارچوب، موسوم به مدلهای «فرانت آفیس» (خدمات حضوری مرزی) و «بک آفیس» (امور اداری و دفتری پسزمینه)، عملاً مدیریت اجرایی مرزها را از سیطره نهادهای حاکمیتی ارمنستان خارج میکند.
این در حالی است که دولت پاشینیان همچنان اصرار دارد که ارمنستان حاکمیت کامل خود را حفظ کرده و در تمام نقاط کنترل مرزی حضور فیزیکی خواهد داشت، اما وعده داده است که به منظور «بهینهسازی»، سیستمهای نظارتی را به ابزارهای دیجیتال آمریکایی مجهز کند تا اتصال شبکه «مسیر ترامپ» (TRIPP) با شبکههای ترانزیت منطقهای تسهیل شود.
کریدور «مسیر ترامپ»؛ بازتولید مطالبات باکو با پوشش آمریکایی
تحلیلگران مسائل منطقه معتقدند این بندهای مبهم، دقیقاً همسو با خواستههای طولانیمدت الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان است.
باکو پیش از توافقات سال گذشته با میانجیگری واشنگتن برای رفع انسداد مسیرها، بارها خواستار ایجاد یک مسیر ارتباطی بدون مانع از باکو به نخجوان از طریق خاک ارمنستان شده بود؛ مسیری که در آن شهروندان آذربایجانی هیچگونه مواجههای با مرزبانان یا مأموران امنیتی ارمنی نداشته باشند.
اکنون اپوزیسیون و احزاب مخالف در ارمنستان تاکید دارند که کلانپروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) چیزی جز همان «کریدور درخواستی آذربایجان» نیست که این بار با نام تجاری و چتر حمایتی کاخ سفید به ایروان تحمیل شده است.
با این حال، مقامات ارشد کابینه پاشینیان این اتهامات را رد کرده و مدعی هستند که این مسیر، پنجرهای از فرصتهای بیسابقه اقتصادی را برای ارمنستان باز خواهد کرد و این کشور را به مسیر توسعه هدایت میکند.
میرزویان صراحتاً اعلام کرد: «این طرح منحصربه فرد قطعاً به سود جمهوری ارمنستان است و بستر فرصتهایی را باز میکند که پیش از این هرگز وجود نداشته است.»
هشدار شدید اپوزیسیون: ارمنستان ابزار واشنگتن برای ضربه به ایران و روسیه شده است
سفر غیرمنتظره و فشرده مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا به ایروان که در مسیر بازگشت از هند صورت گرفت، با انتقاد شدید جریانهای سیاسی ارمنستان روبرو شد.
روبیو این توافق را بزرگترین گام برای تحقق یک مسیر تاریخی خواند، اما منتقدان زمانبندی این سفر را در آستانه انتخابات حساس، مصداق بارز دخالت کاخ سفید در امور داخلی ارمنستان برای حمایت از جریان غربگرا میدانند.
روبرت کوچاریان، رئیسجمهور اسبق و رهبر ائتلاف بزرگ «ارمنستان» با ابراز نگرانی شدید از پیامدهای استراتژیک این توافقنامه اعلام کرد: «من درک نمیکنم که چرا آمریکاییها تا این حد آشکار در فضای سیاسی داخلی ما مداخله میکنند. این رویکرد به هیچ وجه نویدبخش آینده خوبی نیست. برداشت من این است که واشنگتن گامهایی را برای آسیب رساندن به منافع راهبردی روسیه و ایران در قفقاز دنبال میکند و متأسفانه ما در حال تبدیل شدن به ابزاری در این بازی خطرناک هستیم؛ فرآیندی که قطعاً با منافع ملی و حیاتی جمهوری ارمنستان در تضاد است.»
توجیهات کابینه پاشینیان؛ ادعای گشایش اقتصادی برای ایران و روسیه
در طرف مقابل، مقامات دیپلماتیک دولت پاشینیان تلاش دارند تا نگرانیهای کشورهای همسایه به ویژه ایران و روسیه را بیاساس جلوه دهند.
آرارات میرزویان با دفاع تمامقد از این پروژه آمریکایی مدعی شد که «مسیر ترامپ» (TRIPP) نه تنها تهدیدی برای تهران و مسکو نیست، بلکه فرصتهای جدیدی را برای آنها ایجاد خواهد کرد.
میرزویان در این باره اظهار داشت: «ما از طریق راهآهن نخجوان به شبکه ریلی ایران متصل خواهیم شد و ایران نیز میتواند از طریق خاک ما به دریای سیاه دسترسی پیدا کند. بنابراین ایران منافع روشنی در این پروژه دارد. اگر سؤالاتی هم وجود داشت، برطرف شده و در آینده نیز ابهامات رفع خواهد شد. همین قاعده درباره روسیه نیز صدق میکند و این مسیر در مقیاس کلان، فرصتهای ترانزیتی جدیدی را برای فدراسیون روسیه فراهم میآورد.»
قرارداد 49 ساله؛ واگذاری 74 درصد سهام پروژه به آمریکا
با وجود تمام ادعاهای اقتصادی دولت، جزئیات مالی و حقوقی این قرارداد، شبهات پیرامون آن را تقویت میکند. وزیر امور خارجه ارمنستان تایید کرده که امضای نهایی این توافقنامه ظرف چند هفته آینده انجام خواهد شد.
بر اساس بندهای کلیدی این سند، یک شرکت مشترک برای مدیریت این کلانپروژه ترانزیتی تاسیس میشود که برای مدت 49 سال، 74 درصد از سهام و حق تصمیمگیری استراتژیک آن در اختیار آمریکا خواهد بود و سهم ارمنستان به عنوان مالک سرزمین، تنها 26 درصد تعیین شده است؛ امری که از نظر کارشناسان حقوق بینالملل، عملاً به معنای حاکمیت اقتصادی مطلق واشنگتن بر شاهرگ ارتباطی قفقاز جنوبی برای نیم قرن آینده است.