به گزارش الف به نقل از روابطعمومی مرکز، دویست و چهل و سومین نشست علمی - تخصصی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری با عنوان تحلیلی بر جریانهای قالب توسعه در جهان به بهانه معرفی و نقد کتاب: جهان امکانها، همزمان با هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران برگزار شد.
در این نشست، حبیب جباری؛ مدیرکل دفتر آموزش و ترویج مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری به عنوان دبیر علمی نشست و همچنین محمدباقـر نوبخت؛ عضو هیئتعلمی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری و مؤلف کتاب الگوهای توسعه و نریمان افشاری؛ متــرجـم کتاب بهعنوان سخنرانان نشست به ایراد نقطهنظرات خود پرداختند.
در این نشست، حبیب جباری؛ مدیرکل دفتر آموزش و ترویج مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری به عنوان دبیر علمی نشست در معرفی کتاب: جهان امکانها گفت: این کتاب در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و حالا پس از سالها انتظار به ترجمه روان نریمان افشاری و به همت انتشارات آگاه در دست فارسیزبانان قرار گرفته است.
وی ادامه داد: این کتاب نقطه عطفی در اندیشه پساتوسعه است و اگر میخواهید بدانید که چرا پس از سه دهه از انتشار این کتاب هنوز در مورد توسعه صحبت میکنیم، این است که این کتاب باب جهانی توسعه است.
حبیب جباری افزود: مزیت رقابتی این کتاب در مقایسه با همه آثار مشتبه در سه ویژگی تنوع؛ زیستمندی و صداقت روششناختی خلاصه میشود. تنوع یعنی حضور واقعی لبش از ۱۰۰ صدا در ۵ قاره و زیستمندی یعنی پر نبودن از نظریههای انتظامی و انباشته بودن از تجربههای زیستی مردم و در آخر صداقت روششناختی یعنی این که ما نسخه نهایی نداریم و بیاید از یکدیگر بیاموزیم.
مدیرکل دفتر آموزش و ترویج مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری در آخر ادامه داد: همانگونه که منتقدان کتاب میگویند، این کتاب بدون نقض نیست. تضاد میان محلیگرایی رادیکال و شبکهسازی جهانی ابهام در مواجهه با دولت و فناوری و در مقابل رمانتیک کردن جوامع سنتی بدون نقد درونی آنها از جمله چالشهای این کتاب است که بحث امروز ما را ضروری میکند.
در ادامه نشست نریمان افشاری؛ متــرجـم کتاب بهعنوان سخنرانان نشست گفت: همانطور که میدانید توسعه ترجمه کلمه Development است که این کلمه در زبان انگلیسی در دو وجه لازم و متعدی معنا دارد. وجه لازم توسعه در توجیه و دفاع از توسعه به کار میرود و در واقع توسعه در وجه لازم خود چیزی بهجز بالیدن و شکوفاشدن نیست؛ اما در وجه متعدی ما به یک مفعول نیاز داریم که باید توسعه داده بشود و در این وجه نگاه کلی این است که ما باید یک مسیر واحد داشته باشیم که همه کسانی که تمام کشورهایی که میخواهند توسعه داده بشوند باید این مسیر را طی کنند. در واقع وقتی ما از توسعه صحبت میکنیم همین وجه متعدی مدنظر ماست.
این متــرجـم کتاب گفت: اگر به ریشههای فکری مفهوم توسعه در قرن بیستم برگردیم، میبینیم که این مفهوم چندان هم جدید نیست. در دوران پس از جنگ جهانی دوم که بعضیها سخنرانی ترومن را نقطه آغاز مفهوم توسعه میدانند که جهان را به دو نقطه توسعهیافته و توسعهنیافته تقسیم کرد، و همه این تقسیمبندیها ریشه در پیشرفت جوامع دارد که مفهوم اصلی دوران روشنگری است.
نریمان افشاری افزود: این کتاب در سه بخش تهیه شده است که در بخش اول در قسمت کوتاهی توسعه و بحرانهای آن را اشاره کرده است. در بخش دوم به راهحلهای اصلاحطلبانه پرداخته میشود که برای حل این بحرانها پیشنهاد شده است و عمده این راهحلها به نقد مفاهیمی مثل توسعه سبز و توسعه پایدار و... میپردازد که با وجود بار معنایی مثبتی که دارند؛ اما تغییر چندانی ایجاد نکردهاند. در بخش سوم کتاب که مهمترین بخش این کتاب است به نوآوریها و شکلهایی میپردازد که عمده این نوآوریها با تجربه موفق انجام شدهاند و در حال گسترش هستند. این نمونههای موفق الگوسازی که در ۵ قاره جهان اتفاق افتاده و مردمان مشخصی در دنیا در حال اجرای این برنامهها هستند از نمونه افقهای امیدبخش است که باید به آنها توجه شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: ما نیز باید در گستره جغرافیایی خودمان، افقهای امیدبخش خودمان را با غنای فرهنگی خود و روشهایی که برای مواجهه با مشکلات زیستی داشتیم شکل بدهیم و احیا کنیم و به جای توسعههای بدیل به بدیلهایی برای توسعه ایران برسیم و همواره به آینده نگاه کنیم.
در ادامه این نشست محمدباقـر نوبخت؛ عضو هیئتعلمی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری و مؤلف کتاب الگوهای توسعه به عنوان سخنران کلیدی نشست در ابتدای سخنان خود در معرفی اجمالی کتاب جهان امکانها گفت: کتاب مذکور، پس از مقدمهای کوتاه از مؤلفین دیدگاههای بیش از ۱۲۷ صاحبنظر پیرامون توسعه در سه بخش با سرفصلهای بخش یکم توسعه و بحرانهای آن تجارب جهانی، بخش دوم جهانشمول سازی زمین راهحلهای اصلاحطلبانه و بخش سوم جهان امکانهای مردم ابتکارات دگرگونکننده را در خود جای داده است.
محمدباقـر نوبخت در ادامه در خصوص دیدگاه مؤلفین این کتاب نسبت به «توسعه» گفت: بدون شک، حالا چند دهه پس از آنچه «توسعه» نامیده میشود گذشته است و جهان دستخوش بحرانی فراگیر، چندگانه و نامتقارن در کل نظام جهانی است. بحرانی که دیرزمانی در حال شکلگیری بوده و اکنون به تمام قارهها گسترش مییابد. پیشازاین هرگز این تعداد از جنبههای حیاتی زندگی هم زمان ورشکسته نشده بودند و آرزوهای مردمان برای آینده خود و فرزندانشان چنین لرزان به نظر نمیرسید. جلوههای بحران در تمام زمینههای زیستمحیطی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، فرهنگی، روحانی و جسمانی احساس میشود. در این احوال کتاب حاضر آغازی دوباره و تلاشی در راستای دوباره سیاسیسازی است که در آن امر «سیاسی» به معنای همراه شدن صداهای مخالف در باب جهانهای بدیلی است که درصدد ساختن آنهاییم.
عضو هیئتعلمی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری تشریح کرد: دههها پس از آن که مفهوم توسعه در سراسر جهان گسترش، یابد، تنها برخی از کشورهایی که توسعهنیافته یا در حال توسعه یا جهان سوم نامیده میشدند، واقعاً در مقام توسعهیافته قلمداد میشوند. کشورهای دیگر همچنان تقلا میکنند تا الگوی اقتصادی شمال را سرمشق خود قرار دهند که بهای سنگین اکولوژیکی و اجتماعی برایشان در بر دارد. این مشکل نه در عدم اجرای درست برنامهها بلکه در مفهوم توسعه بهمثابه رشد، اقتصادی، مادی تکسویه و خطی است که برگرفته از کالاییسازی و بازارهای سرمایهداری. است.
مؤلف کتاب الگوهای توسعه افزود: بهرغم تلاشهای بسیار برای بازتعریف توسعه، این مفهوم همچنان چیزی است که کارشناسان آن را برای رسیدن به رشد اقتصادی مدیریت میکنند و با تولید ناخالص ملی سنجیده میشود که شاخصی ضعیف و گمراهکننده از پیشرفت بهمنظور بهزیستی است. حقیقت این است که سراسر جهان سوء «توسعه» را تجربه کرده است، حتی در آن کشورهای بسیار صنعتی که سبک زندگیشان قرار بود فانوسی دریایی برای کشورهای «عقبمانده» باشد.
وی خاطرنشان کرد: بدین ترتیب، کتاب حاضر با تأملاتی در باب ایده توسعه آغاز میشود و در این کار از تجربیات پژوهشگران و کنشگرانی از تمام قارهها به جز قطب جنوب بهره میبرد. این نوشتهها صداهای افرادی چون آن تیمو بسی از افریقا، واندانا شیوا از آسیا، خوزه ماریا تورتوزا از اروپا، فیل مک مایکل از امریکای شمالی، کرک هافمن از اقیانوسیه و ماریستلا سوامپا از آمریکای جنوبی هستند.
محمدباقـر نوبخت افزود: بنابراین مفهوم توسعه صرفاً یک مفهوم جعلی توسط آمریکا و یا کشورهای صنعتی برای استثمار و استعمار نوین کشورهای فقیر نبوده و به موضوعی مهم علوم اقتصادی و علوم اجتماعی برای رهائی از فقر و جبران عقبماندگیها از اواسط قرن بیستم تبدیل شده بود. البته باید گفت که «توسعه» صرفاً محدود به رشد در حوزه اقتصاد نیست و از ابعاد دیگر، اجتماعی، سیاسی، آموزشی... که از ملزومات هر جامعه انسانی است برخوردار میشود:
در ادامه، کارشناسان و صاحبنظران حاضر در نشست به بیان دیدگاهها و طرح سؤالات خود پرداختند.
شایانذکر است این نشست در تاریخ ۴ خردادماه ۱۴۰۵، بهصورت حضوری و مجازی و با مشارکت دستگاههای اجرایی ملی و استانی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و اندیشکدهها، در سالن دکتر حسین عظیمی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری برگزار شد.
شایانذکر است که انتشارات مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری، با شعار "توسعه، کتاب و ایستادگی" در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران که از تاریخ ۲۶ اردیبهشتماه الی ۴ خردادماه ۱۴۰۵ برگزار شد، بهصورت آنلاین حضور داشت.