به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، گروه رسانه و فضای مجازی دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهشهای مجلس تأکید کرده است که برای تحقق شعار سال ۱۴۰۵ در حوزه رسانه، صرفاً اتکا به روشهای سنتی اطلاعرسانی کافی نیست. رسانهها باید با اتخاذ سه دسته راهبرد کلیدی شامل «گفتوگوی اقتصادی ملی» برای مدیریت انتظارات معیشتی، «میزهای وحدت ملی» برای بازتولید اعتماد اجتماعی، و «مقابله فعال با جنگ شناختی» برای تقویت امنیت روانی جامعه، از یک کانال خبری صرف به «نهادی تحلیلی و تابآور» تبدیل شوند. بر این اساس اصلاح قوانین شفافیت دادههای اقتصادی، ایجاد شبکه پشتیبان اطلاعرسانی در بحران و ساماندهی حضور کارشناسان تخصصی در رسانه را بهعنوان مهمترین بایستههای تقنینی پیشنهاد میکند.
بررسی وضعیت حکمرانی رسانهای کشور بهلحاظ امکان تحقق شعار سال ۱۴۰۵ گویای آن است که همچنان پنجره فرصت تحقق پیوند اقتصاد مقاومتی، وحدت ملی و امنیت ملی از مسیر نظام ارتباطی منسجم برای این حوزه در شرایط جنگ ترکیبی گشوده است. منطقاً در شرایط بحران، حفظ پویایی نظام ارتباطی فراتر از مسئلۀ صرف اطلاعرسانی به عرصهای از تابآوری ملی تبدیل میگردد که در آن توان یک ملت برای حفظ همبستگی اجتماعی، مدیریت ادراک عمومی و بازتولید اعتماد ملی به نمایش گذاشته میشود. از این منظر، صیانت از حیات و پویایی نظام رسانهای در شرایط بحران، نه ضرورت ارتباطی صرف که جلوهای از قدرت ساماندهی ملی و ظرفیت مدیریت هوشمندانۀ جنگ شناختی در کشور به شمار میرود. تحلیل گروه رسانه و فضای مجازی مرکز پژوهشهای مجلس در این خصوص گویای آن است که امکان تحقق شعار سال در حوزه رسانه مشروط بر اتخاذ رویکردی اصولی و منطقی در حوزۀ اصلاح تقنینی (چهار محور: انتشار دادههای اقتصادی، استمرار اطلاعرسانی در بحران، چارچوب حقوقی مدیریت اطلاعات در جنگ شناختی، حمایت از تولید محتوای تخصصی و ساماندهی نقش کارشناسان) و اقدامات نظارتی (سه محور: پایش اثربخشی، نظام هشدار سریع و گزارشدهی دورهای) فراهم است. در ادامه به اختصار به ارائه توصیههای سیاستی ذیل سه مقولۀ مذکور (اقتصاد مقاومتی، وحدت ملی و امنیت ملی) پرداخته شده است:
اقتصاد مقاومتی: ارتقای گفتوگوی اقتصادی ملی
باید گفت صنعت رسانهی کشور با دو گزینۀ مواجه است: نخست، طراحی برنامههای تخصصی اقتصادیِ گفتوگومحور با حضور اقتصاددانان، مدیران اجرایی، فعالان اقتصادی و صاحبان تجربه عملی در حوزه تولید و تجارت پیرامون موضوعاتی چون تابآوری اقتصادی، مدیریت تحریمها، تسهیل تولید، اقتصاد جنگی و کنترل نقدینگی؛ دوم، تقویت روزنامهنگاری دادهمحور با همکاری دانشگاهها، مراکز پژوهشی و اندیشکدههای اقتصادی به منظور ارائه اطلاعات اقتصادی در قالب دادههای دقیق، تحلیلهای مبتنی بر شواهد و روایتهای قابلاتکا.
نکتۀ قابل توجه در خصوص گذار از رویکرد صرفاً تبلیغی به رویکرد تحلیلی آن است که این گذار در تجربۀ کشورهای موفق دستکم نیازمند بازنگری در اولویتبندی محتوایی و سرمایهگذاری بر آموزش روزنامهنگاری اقتصادی است. عملاً در دورۀ گذار، الزام نهادهای اقتصادی به انتشار مستمر و استاندارد دادهها و شاخصهای کلیدی اقتصادی (قانون انتشار دادههای اقتصادی و شفافیت بحران)، تخصیص مشوقهای مالیاتی و اعتباری به رسانههای تولیدکننده محتوای تحلیلی و تدوین آییننامه بهرهگیری نظاممند از کارشناسان معتبر بر اساس تخصص و تنوع دیدگاهها بهمثابۀ توصیههای سیاستی در راستای کاهش فضای شایعه و نااطمینانی اقتصادی پیشنهاد میشوند.
وحدت ملی: بازتولید اعتماد و سرمایه اجتماعی
مخابرۀ هدفمند و مهندسیشدۀ پیامهای رسانهای با محوریت بازتولید اعتماد و سرمایه اجتماعی میتواند با شکلگیری میزهای گفتوگوی ملی میان نخبگان و اقشار مختلف جامعه با حضور نمایندگان حوزههای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، قومی و دینی از طریق همکاری و همافزایی سازمان صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت امور اجتماعی و فرهنگی دولت بهمثابۀ اقدامی مؤثر انجام شود. همچنین تولید برنامههای امیدآفرین که تجربههای موفق مردمی، ابتکارات محلی و نمونههای مشارکت اجتماعی در حل مسائل اقتصادی و اجتماعی را بازنمایی میکند، و بازنمایی عادلانه اقوام، زنان و جوانان در رسانهها باید بهعنوان یک اصل در سیاستگذاری رسانهای مورد توجه قرار گیرد.
امنیت ملی: مقابله با جنگ شناختی و تقویت امنیت روانی
ایجاد واحدهای حرفهای راستیآزمایی برای مقابله با شایعات و اخبار جعلی از جمله اقدامات ضروری در این حوزه است. همچنین تولید برنامههایی با حضور کارشناسان حوزههای ارتباطات، جامعهشناسی و مطالعات امنیتی درباره جنگ شناختی، سواد رسانهای و امنیت روانی جامعه اهمیت فراوانی دارد. مضاف بر پیشنهادات ارائهشده، ترویج فرهنگ مسئولیتپذیری در فضای مجازی و آموزش عمومی درباره تشخیص محتواهای مخرب را نیز میتوان از جمله اقدامات پیشنهادی ذیل سیاستهای تحریک آگاهی عمومی برای افزایش تابآوری روانی جامعه قلمداد کرد.
در همین خصوص و در ادامۀ سیاستهای ناظر بر امنیت ملی، ایجاد سازوکار هماهنگکننده میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صداوسیما و شورای عالی فضای مجازی برای ساماندهی پاسخ رسانهای، راستیآزمایی ملی و مدیریت روایت در شرایط بحران، و همچنین پیشبینی شبکههای پشتیبان اطلاعرسانی ملی و اسناد پایداری رسانهای برای تداوم جریان اطلاعرسانی در شرایطی نظیر بحرانهای نظامی، حملات سایبری یا اختلال در ارتباطات بینالمللی میتواند بهمثابۀ یکی از مؤثرترین مداخلات زیرساختی در مرحلۀ بازسازی امنیت روانی و مقابله با جنگ شناختی عمل کند.
جمعبندی
تداوم زنجیرۀ نظام ارتباطی کارآمد در شرایط جنگ ترکیبی، نیازمند اتخاذ راهبردهای دقیق و اجراییسازی سیاستهایی متناسب با شرایط موجود است. گروه رسانه و فضای مجازی دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، سیاستهای تحقق شعار سال ۱۴۰۵ در حوزه رسانه ذیل سه محور «اقتصاد مقاومتی» (گفتوگوی اقتصادی ملی، دادهمحوری، شفافیت اطلاعات)، «وحدت ملی» (میزهای گفتوگو، برنامههای امیدآفرین، بازنمایی عادلانه) و «امنیت ملی» (راستیآزمایی، سواد رسانهای، شبکه پشتیبان اطلاعرسانی) قابل ساماندهی و تلخیص است.
بهطور مشخص و ذیل محور تقنین، تصویب قوانینی چون «اصلاح انتشار دادههای اقتصادی و شفافیت بحران»، «چارچوب حقوقی مدیریت اطلاعات در جنگ شناختی» و «حمایت از تولید محتوای تخصصی و تحلیلی» بایستهای انکارناپذیر است. چنانکه پیشتر ذکر شد، بایسته است تغییر رویکرد رسانهها از اطلاعرسانی صرف به نهادی تحلیلی و گفتوگومحور با عنایت به معیارهایی از قبیل دقت دادهها، استناد علمی، شفافیت اطلاعرسانی و میزان امیدآفرینی در بازۀ زمانی مشخصی صورت پذیرد.
همچنین ضروری است بهمنظور تأمین امنیت عینی و ذهنی جامعه، ضمن مهندسی پیامهای رسانهای با مشارکت سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به ایجاد سامانه ملی نظارت هوشمند بر محتوای اقتصادی و امنیتی و گزارشدهی دورهای نهادهای اطلاعرسان به مجلس پرداخته شود. در راستای تحریک آگاهی عمومی و تقویت همبستگی اجتماعی نیز ضروری است اقدامات زمینهای لازم در جهت طراحی بسته جامع برنامههای گفتوگومحور اقتصادی، میزهای وحدت ملی، طرح آگاهی و امنیت روانی، شبکه پشتیبان اطلاعرسانی ایمن و تقویت همکاریهای پژوهشی در دستور کار قرار گیرد./