بسیاری از مردم بر این باورند که نفت در ایران توسط دارسی کشف شد. این باور اشتباهی محض است. ایرانیان از چند هزار سال قبل از ورود دارسی به ایران نفت و قیر را به خوبی میشناختند. محل چاههای نفت مشخص بود و مردم به طور روزمره از آن استفاده میکردند. سوابق تاریخی نشان میدهند که ایرانیان از ۴ هزار سال قبل نفت و قیر و محل مخازن آنها را به خوبی میشناختند و به طور روزمره از آنها استفاده میکردند. مجسمههای ساخته شده از قیر در موزه ایران باستان، مُهرهای کشف شده در خوزستان در نزدیکی چاههای نفت امروزی که در ۱۶۰۰ سال قبل از میلاد ساخته شدهاند، اشارات مورخان یونانی و رومی به نفت و کاربرد آن در گرمایش و عایقکاری، نوشتههای مورخان عرب درباره میدانهای نفتی و اشعار شعرای ایرانی در ارتباط با خواص نفت و قیر مؤید این ادعاست. اشارات در کتب فارسی و اشعار شعرا به نفت سیاه و سفید نشان میدهد که نفت برای اولین بار در هزار سال قبل توسط ایرانیان تصفیه شده است.
کتاب «نفت ایرانی» نوشته لئوناردو داوودی با دو ترجمه متفاوت منتشر شده است.
کتاب «پِرشِن پترولیوم» با ترجمه شفق سعد از سوی انتشارات فرهنگ نشر نو و «نفت ایرانی؛ نفت، امپراتوری و انقلاب مشروطه در ایران اواخر عصر قاجاری» با ترجمه محمود مقدس از سوی نشر شیرازه کتاب ما به بازار کتاب آمد.
لئوناردو داوودی محقق مرکز تاریخ جهانی آکسفورد، دانشگاه آکسفورد، انگلستان است. او دارای مدرک دکترای فلسفه از کالج سنت آنتونی است. علایق تحقیقاتی او در تلاقی امپریالیسم و سرمایهداری نهفته است.
یک ترجمه از کتاب «نفت ایرانی» با عنوان «پرشن پترولیوم» توسط شفق سعد صورت گرفته است، این کتاب روایتی است از تاریخ نخستین اکتشاف نفت در ایران، با بهرهگیری از اسناد نویافته و آرشیوهای عمومی و خصوصی در انگلستان، فرانسه و امریکا. مولف روند توسعه صنعت نفت ایران را با بررسی معاملههای آشکار و پنهان دولتمردان و سرمایهگذاران و کارگزاران دولتی و واسطهها، از سرآغازهای مبهم آن تا تبدیل شدن به یکی از معظمترین شرکتهای نفتی دنیا که سهامدار اصلی آن دولت بریتانیا بود، ترسیم میکند. در این کتاب مناسبات پیچیده سیاسی و اقتصادی مسئله نفت به شیوهای مستندنگارانه روایت میشود: رابطه نیروها در امپراتوری بریتانیا، رابطه نیروهای اقتصادی خارجی و نیروهای سیاسی داخلی ایران، نقش دستهای قدرتمند پشت پرده، نقش واسطهگری، رقابت انگلیس و روسیه بر سر ایران، تحولات نیروی دریایی بریتانیا و تحولات سیاسی ایران در دوران شکلگیری و توسعه صنعت نفت ایران.
ترجمه دیگر از کتاب «نفت ایرانی» تالیف لئوناردو داوودی با عنوان «نفت ایرانی؛ نفت، امپراتوری و انقلاب مشروطه در ایران اواخر عصر قاجاری» توسط محمود مقدس صورت گرفته و از سوی شیرازه کتاب ما منتشر شده است.
دورهای که با تولّد این صنعت از طریق یک سرمایهگذاری نامطمئن آغاز میشود و با تبدیل شدنش به یکی از بزرگترین شرکتهای نفتی انگلستان پایان مییابد. نویسنده کتاب با پیگیری گامبهگام این تغییر و تحّول چشمگیر، آن هم در دورهای نسبتاً کوتاه، نشان میدهد که چنین تغییر و تحوّلی بدون حضور فعّال دولت انگلیس در تمامی مراحل کار غیرممکن بود. حضوری که با ایفای نقش به نظر ساده یک واسطه مالی آغاز شد و با اخذ جایگاه سهامدار اصلی پایان یافت. حاصل این پیوند روزافزون دولت انگلیس و سرمایهگذاری در نفت ایران، تحلیل رفتنِ جایگاه دولت ایران در امتیازنامه دارسی بود که در نتیجه اقدامات حقوقی و مالی غیرشفاف، فشارهای امپراتوری بریتانیا، بیکفایتیهای اوّلیه و هرجومرج ناشی از انقلاب مشروطه، ایران را به نحوی فزاینده از حقّ اظهارنظر در مورد توسعه آینده منابع نفتیاش محروم کرد و به سقوط جایگاه دولت ایران در امتیاز مذکور انجامید.
کتاب «پرشن پترولیوم» اثر لئوناردو داوودی و ترجمه شفق سعد با ۳۳۲ صفحه و بهای ۶۳۰ هزار تومان از سوی انتشارات فرهنگ نشر نو و «نفت ایرانی؛ نفت، امپراتوری و انقلاب مشروطه در ایران اواخر عصر قاجاری» ترجمه محمود مقدس با ۳۰۱ صفحه و بهای ۷۰۰ هزار تومان از سوی نشر شیرازه کتاب ما به بازار کتاب آمد./ نقل از ایبنا