دکتر هادی زرقانی در گفتوگویی به سؤالات الف پاسخ داده است .
وضعیت ترافیک تهران چگونه است و چه اثراتی بر توسعه پایدار دارد؟
- تهران امروز یک کلانشهر با جمعیت رسمی حدود ۹ میلیون نفر است، اما جمعیت عملکردی—شامل ساکنان و افرادی که روزانه وارد شهر میشوند—به بیش از ۱۲ میلیون نفر میرسد. این اختلاف، فشار شدیدی بر زیرساختهای حملونقل ایجاد میکند. طبق دادههای شرکت کنترل ترافیک تهران، روزانه ۲۰.۵ میلیون سفر درونشهری انجام میشود.
چه عواملی باعث افزایش این حجم ترافیک شدهاند؟
- چند عامل کلیدی وجود دارد: تمرکز فعالیتهای اقتصادی و جمعیتی: استان تهران حدود ۱۶ درصد جمعیت کشور را در کمتر از ۱ درصد مساحت متمرکز کرده است. ضعف زیرساخت حملونقل عمومی: ظرفیت مترو، BRT و خطوط اتوبوسرانی تنها قادر به پوشش ۴۰ درصد سفرهای روزانه هستند. وابستگی به خودرو شخصی: حدود ۶۵ درصد سفرهای شهری با خودرو شخصی انجام میشود.
این ترکیب باعث ایجاد ترافیک شدید، آلودگی هوا و فشار بر زیرساختها شده است. پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی این وضعیت چیست؟
- بر اساس مطالعات رسمی روزانه بیش از ۵ میلیون نفر-ساعت در ترافیک تلف میشود. بیش از ۸۰ درصد آلودگی هوا ناشی از خودروها و حملونقل شهری است. شبکه معابر شهری بیش از ظرفیت طراحی شده، با متوسط ۳.۵ برابر تراکم سفر بیشتر از ظرفیت اولیه مواجه است. این فشار مستقیم بر توسعه پایدار تأثیر میگذارد؛ زیرا منابع شهری از جمله انرژی، آب و فضای عمومی تحت فشار هستند.
چه راهکارهایی برای کاهش ترافیک و حرکت به سمت توسعه پایدار دارید؟
- چند محور اصلی وجود دارد:
-افزایش ظرفیت حملونقل عمومی؛مترو باید ظرفیت روزانه خود را از ۲.۵ میلیون نفر به بیش از ۴ میلیون نفر افزایش دهد. خطوط BRT و دوچرخهسواری شهری باید توسعه یابد.
- کاهش وابستگی به خودرو شخصی و اعمال سیاستهای مالیاتی و اقتصادی برای محدود کردن سفرهای با خودرو شخصی.
- ایجاد سیستمهای کارپولینگ و حملونقل هوشمند.
- توسعه فضایی و پراکندگی فعالیتها؛ تمرکز فعالیتهای اداری و اقتصادی در مناطق مرکزی کاهش یابدو مراکز فعالیت اقتصادی در حومه و مناطق کمتر توسعهیافته ایجاد شود.
- مدیریت یکپارچه شهری-منطقهای؛ هماهنگی با کلانشهرهای اطراف تهران برای کاهش مهاجرت روزانه و فشار جمعیتی.
با اجرای این سیاستها تهران چه چشمانداز ی خواهد داشت؟
ـ اگر سیاستها اجرا شوند، امکان دارد؛ کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی حجم ترافیک طی دهه آینده کاهش قابل توجه آلودگی هوا و افزایش کیفیت زندگی بهبود بهرهوری اقتصادی و کاهش هزینههای اجتماعی را شاهد باشیم .
در واقع، توسعه پایدار تهران به معنای کنترل هوشمند جمعیت عملکردی و مدیریت یکپارچه ترافیک است، نه صرفاً ساختوساز و توسعه عمرانی.