ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی

دکتر علی دارابی،   4050901046

 

دو جنگ ویرانگر، یعنی جنگ جهانی اول (۱۹۱۸-۱۹۱۴) و جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۳۹)، خسارات مادی و انسانی زیادی برای جهان به بار داشت. در جنگ اول با وجود کنوانسیون‌های ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷ لاهه که استفاده از سلاح‌های شیمیایی را در جنگ غیر قانونی اعلام کرده بود، اما از آن استفاده شد و امپراتوری عثمانی متهم به نسل کشی ارمنی‌ها شد. در جنگ دوم وضعیت بدتر از جنگ جهانی اول شد. آمریکا دو شهر هیروشیما و ناکازاکی را با بمب‌های اتمی ویران کرد. جامعه ملل متحد و بعداً سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ میلادی توسط ۵۱ کشور تأسیس شد. 

 شکل‌گیری «سازمان ملل متحد» حکایت از یک عزم جهانی برای حاکمیت صلح و جلوگیری از بروز جنگ بود. جهانیان آموختند که باید از این آموزه‌ها عبرت بگیرند و فردایی بهتر را برای خود و آیندگان رقم بزنند. این گفتمان موجب شکل‌گیری نهادهای بین‌المللی مختلف و متعدد شد تا «جهانی عاری از سلاح، جنگ، خشونت» و «جامعه جهانی در صلح، ثبات و آرامش» را جایگزین «جنگ‌های خسارت بار» نمایند. 

اگر چه بعد از خاتمه جنگ جهانی اول و دوم، باز شاهد تقابل ایدئولوژی سوسیالیسم به رهبری اتحاد جماهیر شوروی و هم پیمانان آنان در پیمان ورشو و لیبرالیسم به رهبری آمریکا و متحدان آن در اروپای غربی در پیمان ناتو بودیم که برای چندین دهه «جنگ سرد» را رقم زده بود، اما رهبران بزرگی چون ویلسون (رئیس جمهور آمریکا)، استالین (رئیس هیأت حاکمه شوروی) و چرچیل (نخست وزیر انگلستان) از کاریزما و وجاهتی عمومی بر خوردار بودند که توانایی رهبری جهانی را در ذیل نهادهای بین‌المللی چون «سازمان ملل متحد» داشتند. (این موضوع فارغ از استبداد استالین و کشتاری که براه انداخته بود، مدنظر است و نویسنده اصلاً در این یادداشت قصد تطهیر اقدامات و عملکرد خسارت بار امثال استالین را ندارد.) 

به هر حال سازمان ملل متحد که برای حفظ امنیت بین‌الملل و صلح جهانی و گسترش روابط دوستانه میان کشورها و رسیدن به همکاری و هماهنگی در عملکرد ملت‌ها شکل گرفت، توانست همه کشورهای جهان را در زیر چتر خود قرار دهد. به‌رغم برخی اقدامات و خدمات این نهاد بین‌المللی اما در قرن بیستم در جای جای کره زمین، منازعات و درگیری‌های مسلحانه، جنگ‌های استقلال طلبانه و ... را شاهد بوده‌ایم.

 نمونه بارز آن رژیم اشغالگر قدس و اسرائیل غاصب است که براساس قطعنامه ۱۸۱ همین سازمان ملل متحد تأسیس شد و از آن سال (۱۹۴۷ م) تا کنون با گذشت قریب به ۸۰ سال، همواره در حال کشتار، تجاوز و حمله به این کشور و آن کشور است. چنان که از خرداد ۱۴۰۴ تاکنون، همدست و متحد با آمریکای جنایتکار، علیه ایران مشغول جنگ و ویرانگری است و هر مصوبه‌ای که شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه جنایات اسرائیل صادر کرده، توسط آمریکا وتو و بلااثر شده است!

درست به دلیل همین دلیل ناکارآمدی و ناتوانی سازمان ملل متحد، کشورهایی تصمیم به ایجاد و تأسیس سازمان های فراگیر بین‌المللی گرفتند که یک نمونه بارز آن «جنبش عدم تعهد» است که در اوج جنگ سرد در سال ۱۹۶۱ م.ل با ایده و فکر چهار نفر از رهبران موثر جهان شکل گرفت. تیتو (یوگسلاوی)، جمال عبدالناصر (مصر)، جواهر لعل نهرو (هندوستان)، احمد سوکارنو (اندونزی) که در سال‌های اولیه توانست تا حدود زیادی، خود را از بار بلوک شرق و غرب نجات دهد. اما این جنبش هم با فوت مؤسسان و جایگزینی رهبرانی که غالباً وابسته به شرق و غرب بودند، اعتبار و منزلت خود را از دست داد. و هم اکنون در سال ۲۰۲۶ جز نام، اثری از آن در تحولات جهانی را شاهد نیستیم.

 همچنین است پیمان‌ها و عهدنامه‌های جهانی که باید از سوی اعضای ملل متحد محترم و معتبر شمرده شود، در همین جریان جنگ دو قدرت اتمی دنیا (آمریکای جنایتکار – اسرائیل غاصب) و متحدان غربی و عربی آنها بارها و بارها شاهد نقض پیمان‌های بین المللی از سوی متجاوزان علیه ایران بوده‌ایم و قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد (۱۹۷۴) تصریح دارد که:
«محاصره بنادر یا سواحل یک کشور از سوی نیروهای مسلح کشور دیگر» در شمار اعمال تجاوز کارانه است و یا مطابق کنواسیون سیزدهم لاهه (۱۹۰۷)، استفادۀ طرف‌های متخاصم از بنادر و آب‌های بی‌طرف به عنوان پایگاه عملیات دریایی را ممنوع و دولت‌های بی‌طرف را موظف ساخته است که از چنین استفاده‌ای جلوگیری کنند.

حال سوال اصلی که هم اکنون افکار عمومی جهانی باید از سازمان ملل متحد، متجاوزان آمریکایی ـ صیهونیستی و متحدان عربی آنها بپرسد، این است که «محاصره دریایی ایران» و مشارکت کشورهای منطقه با متجاوزان چه حکمی دارد؟
آیا کشورهای منطقه که قلمرو خود را در اختیار دولت متجاوز آمریکا قرار داده‌اند و خواستار تداوم محاصره دریایی ایران هستند و بارها و بارها رئیس جمهور بی‌خرد و پریشان گوی آمریکا از همکاری آنان با آمریکا در جنگ علیه ایران تمجید و تعریف کرده است، می‌توانند ادعای بی طرفی کنند!؟

 آیا طبق همین کنوانسیون‌های بین‌المللی، ایران حق ندارد به کشورهای متخاصم منطقه که پایگاه، امکانات و نیرو در اختیار آمریکا قرار داده‌اند و علیه امنیت و منافع ملی ایران عملیات می‌کنند، به عنوان «اهداف مشروع نظامی از سوی ایران» نگاه کند؟ و یا این مسأله که طبق کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه در خصوص «نصب سپر آبی» در موزه‌ها و بناهای تاریخی که باید از جنگ مصون باشند و حمله به آنها جرم انگاری شده است؛ در همین جریان جنگ ۱۲ روزه (خرداد ۱۴۰۴) و جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴) تاکنون، بیش از ۱۴۹ موزه، بنا و مکان تاریخی ایران در اثر جنگ تجاوز کارانه آمریکا و اسرائیل دچار آسیب و خسارات شده است. این رقم چیزی حدود ۵۶ موزه و ۵ اثر ثبت جهانی چون مجموعه فرهنگی تاریخی کاخ گلستان (یگانه اثر ثبت جهانی در پایتخت) و کاخ چهلستون و میدان نقش جهان در اصفهان را شامل می‌شود. 

حال با وجود این مشاهدات باید پرسید که آیا این پیمان‌ها، کنوانسیون‌ها و نیز نهادها و سازمان‌های بین‌المللی که در جهان تاسیس شده‌اند تا از بروز جنگ توسط قدرتمندان علیه سایر کشورهای جلوگیری کنند، در عمل موفق بوده‌اند؟ 
اصلی‌ترین دلیل ناکارآمدی و عدم موفقیت نهادهای بین المللی و عدم اعتبار و مقبولیت پیمان‌های جهانی همانا «جهان‌گرایی و یکه تازی آمریکا» در قالب «نظم نوین جهانی» است. جهانیان اگر می‌خواهند جلوی تجاوز، جنگ و سلطه‌گری را بگیرند، نخست باید در برابر آمریکا بایستند. رهبران کشورهای جهان و افکار عمومی ملت‌های آزاد و رسانه‌ها و نخبگان جهان، امروز وظیفه‌ای سترگ و تاریخی دارند؛ اگر جهانی عاری از جنگ می‌خواهیم.

منبع: روزنامه اطلاعات