نشست بین المللی « بررسی بررسی "ابتکار حکمرانی جهانی چین" و اجلاس سهجانبه شی جینپینگ، پوتین و ترامپ» توسط نشریه ائتلاف بینالمللی صلح و نشریه بررسی اطلاعات راهبردی برگزار شد .
در این نشست سید حسین موسویان (ایران) : سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در آلمان (۱۹۹۰ تا ۱۹۹۷) سخنرانی کرد.
وی گفت: چین میتواند در پایان دادن جنگ و ایجاد ساختار امنیتی جدید در خلیج فارس نقشآفرینی کند.
بحران ایران میتواند آزمونی تعیینکننده برای سنجش اعتبار و کارآمدی عملی «ابتکار حکمرانی جهانی» چین باشد. این بحران فرصتی فراهم میکند تا مشخص شود آیا ابتکار شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، میتواند از سطح اصول و بیانیههای سیاسی فراتر رفته و به حل یکی از پیچیدهترین بحرانهای امنیتی بینالمللی کمک کند.
ارتباط پنج اصل "ابتکار حکمرانی جهانی" چین با بحران ایران
هر یک از پنج اصل بنیادین "ابتکار حکمرانی جهانی چین"، ارتباط مستقیمی با بحران ایران دارند. اصول طرح چین از این قرار است:
اصل نخست، برابری حاکمیتی کشورهاست: همه کشورها، صرفنظر از وسعت سرزمینی، قدرت نظامی و توان اقتصادی، باید از حقوق برابر در نظام بینالملل برخوردار باشند. این اصل بدان معنی است که حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران نیز مانند سایر کشورها باید محترم شمرده شود و اختلافات آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه با ایران نباید از طریق تهدید نظامی یا توسل به زور حلوفصل شود.
اصل دوم، حاکمیت قانون بینالمللی است: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نمونهای آشکار از نقض قواعد بینالمللی و منشور سازمان ملل متحد است. اجرای یکسان حقوق بینالملل، بدون استانداردهای دوگانه، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. ایران بهعنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، مطابق ماده 4 این پیمان، از حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای برخوردار است و در مقابل، تعهداتی در زمینه عدم اشاعه و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی دارد. راهحل پایدار مستلزم رعایت همزمان "حقوق و تعهدات" ایران است؛ به این معنا که جامعه بینالمللی باید حقوق مشروع هستهای ایران را به رسمیت بشناسد و ایران نیز با اجرای تعهدات و تأمین شفافیت لازم، زمینه اعتماد بینالمللی را فراهم کند.
اصل سوم، چندجانبهگرایی است: تجربه مذاکرات هستهای ایران نشان میدهد که بحرانهای پیچیده بینالمللی با تصمیمات یکجانبه، فشار نظامی و تحریم حل نمیشوند و دستیابی به توافقات پایدار مستلزم مذاکره و همکاری چندجانبه است. توافق هستهای برجام نمونهای از ظرفیت دیپلماسی چندجانبه برای حل اختلافات پیچیده است. خروج آمریکا از برجام در سال 2018، در شرایطی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجرای تعهدات هستهای ایران را تأیید میکرد، اعتماد به پایداری توافقات بینالمللی را بهشدت تضعیف کرد. اکنون این پرسش مطرح است که اگر توافقات حاصل از مذاکرات بینالمللی بتوانند توسط یک قدرت جهانی بهصورت یکجانبه زیرپا گذاشته شوند، چگونه میتوان کشورها را به مذاکره، مصالحه و پذیرش تعهدات متقابل تشویق کرد؟
اصل چهارم، مردممحوری است: حکمرانی جهانی باید در خدمت رفاه، امنیت و بهبود زندگی مردم باشد، نه رقابتهای ژئوپلیتیکی دولتها. پیامدهای جنگ، تحریم، انزوای اقتصادی و بیثباتی منطقهای صرفاً متوجه دولتها نیست، بلکه هزینههای سنگینی بر مردم عادی تحمیل میکند و بازارهای جهانی انرژی، تجارت، سرمایهگذاری و امنیت اقتصادی بینالمللی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
اصل پنجم، نتیجهگرایی و دستیابی به دستاوردهای عملی است: همکاریهای بینالمللی نباید در سطح اعلام اصول و تعهدات سیاسی باقی بماند، بلکه باید به نتایج ملموس منجر شود. در پرونده ایران، تحقق این اصل مستلزم پایان دادن به رویارویی نظامی، احیای دیپلماسی، رفع نگرانیهای هستهای و ایجاد یک ساختار امنیتی پایدار در منطقه است.
پنج پیشنهاد عملی برای نقشآفرینی چین
چین بهعنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، قدرت بزرگ جهانی و کشوری برخوردار از روابط با ایران، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس، از جایگاه ویژه ای برای حل بحران جاری برخوردار است.
من پنج پیشنهاد مشخص برای تبدیل اصول "ابتکار حکمرانی جهانی" به اقدامات دیپلماتیک برای حل بحران جنگ علیه ایران دارم:
1. آغاز یک روند جدید دیپلماسی چندجانبه:
چین میتواند زمینه مذاکراتی با مشارکت ایران، آمریکا، چین، روسیه، کشورهای خلیج فارس و نمایندگان اروپا را فراهم کند. هدف این مذاکرات باید پایان دادن به رویاروییها و ایجاد چارچوبی پایدار برای حل اختلافات باشد.
2. احیای توافق قاهره میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی:
چین میتواند از احیای توافق سپتامبر 2025 میان عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حمایت کند. این توافق با هدف ازسرگیری بازرسیهای هستهای در ایران در چارچوب موافقتنامه پادمان منعقد شد و اجرای آن میتواند به احیای راستیآزمایی مؤثر، حل مسائل باقیمانده پادمانی و بازسازی اعتماد بینالمللی کمک کند.
3. ممنوعیت دائمی حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز:
چین برای شکلگیری تفاهمی بینالمللی تلاش کند که بر اساس آن، حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس، مطابق قواعد بینالمللی، بهطور دائمی ممنوع شود و اختلافات هستهای صرفاً از طریق دیپلماسی حلوفصل گردد.
4. رفع تحریمها در برابر تعهدات هستهای قابل راستیآزمایی:
چین میتواند برای توافق پایدار مبتنی بر تعهدات متقابل تلاش کند. در این چارچوب، کاهش مرحلهای تحریمهای ضد ایران باید با اجرای مرحله ای تعهدات هستهای قابل راستیآزمایی از سوی ایران همراه شود، نه اینکه امتیازات صرفاً یکجانبه باشد.
5. مشارکت فعال در ایجاد امنیت و همکاری خلیج فارس:
چین میتواند در تقویت همکاریهای مشترک میان کشورهای خلیج فارس نقش جدی ایفا نموده و به شکلگیری یک نظام همکاری و امنیت جمعی در خلیج فارس کمک کند.
حتی دستیابی به یک توافق هستهای نیز بهتنهایی نمیتواند چالشهای نظامی، تنشهای منطقهای و نگرانیهای امنیتی متقابل طرفهای درگیر در جنگ جاری را برطرف کند.
بهمین دلیل در دو دهه گذشته مکرر پیشنهاد "ایجاد یک نظام جدید امنیت و همکاری در خلیج فارس" با مشارکت ایران، عراق و 6 کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را مطرح و در کتابم با عنوان "ساختار جدید امنیت، صلح و همکاری در خلیج فارس"، نقشه راه جامع همراه با برنامه اقدام عملی برای تحقق چنین ساختاری بر اساس اصولی همچون : احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها، عدم تجاوزف عدم مداخله در امور داخلی سایر کشورها، احترام به منافع مشروع امنیتی همه کشورهای منطقه، گفتوگو و حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات، تأمین امنیت دریایی و آزادی کشتیرانی، همکاری مشترک برای مقابله با تروریسم و افراطگرایی، اعتمادسازی منطقهای و شفافیت نظامی و ایجاد خاورمیانه عاری از سلاحهای هستهای و سایر سلاحهای کشتارجمعی؛ را ارائه کرده ام.
چین میتواند نقش تسهیلکننده و سازندهای در گردهمآوردن کشورهای منطقه ایفا کند. اهمیت راهبردی خلیج فارس محدود به کشورهای ساحلی آن نیست، بلکه این منطقه برای اقتصاد جهانی و امنیت انرژی بینالمللی نیز حیاتی است؛ بنابراین امنیت خلیج فارس باید بهعنوان یک منفعت مشترک بینالمللی مورد توجه قرار گیرد.
اگر چین و دیگر قدرتهای بزرگ بتوانند به پایان رویارویی نظامی، احیای مذاکرات معتبر درباره برنامه هستهای ایران، تقویت رژیم بینالمللی عدم اشاعه و ایجاد ساختار امنیتی مبتنی بر همکاری در خلیج فارس کمک کنند، بحران ایران میتواند به نمونهای مهم از کارآمدی عملی "ابتکار حکمرانی جهانی چین" تبدیل شود.