کنار رفتن مدیر سایبری آمریکا در میانه جنگ با ایران؛ بحران از درون یا تهدید از بیرون؟

دکتر ذبیح الله تجری غریب آبادی، گروه سیاسی الف،   4050830028

شان کرنکراس، مدیر ملی سایبری کاخ سفید، در نهمین ماه جنگ آمریکا و ایران و بلافاصله پس از موجی از اختلال‌های فناورانه از سمت خود کنار رفت. روایت رسمی این تغییر را «خروج دوستانه» می‌خواند، اما منابع آگاه از «برکناری» سخن می‌گویند. هم‌زمانی این جابه‌جایی با اختلال‌هایی که مقام‌های آمریکایی علت آن را نه حمله ایران، بلکه مسائل نگهداری، ارتقا و به‌روزرسانی نرم‌افزاری اعلام کرده‌اند، پرسش محوری را پیش می‌کشد: آیا آسیب‌پذیری درونی زیرساخت و مدیریت آمریکا، چالشی جدی‌تر از تهدید بیرونی نیست؟

جابه‌جایی در میانه بحران

کنار رفتن کرنکراس در خلأ رخ نداد. تنها یک روز پیش از این تغییر، وزیر امنیت داخلی و مدیر اطلاعات ملی آمریکا در کنگره درباره ابعاد سایبری جنگ با ایران گزارش داده بودند. در چنین فضایی، تغییر مدیر ارشد هماهنگ‌کننده سیاست‌های سایبری دولت فدرال پرسشی اساسی ایجاد می‌کند: چرا ابرقدرتی که از آغاز جنگ با ایران بر وجود جبهه سایبری تأکید داشته، در اوج تنش مدیر این حوزه را عوض می‌کند؛ و این رخداد بیش از آنکه نشانه فشار دشمن باشد، چه تصویری از شکنندگی درونی سامانه آمریکا به دست می‌دهد؟

دو روایت از یک تغییر

روایت رسمی خروج کرنکراس را «دوستانه» معرفی می‌کند. اکسوس به نقل از منابع خود نوشت او تمایلی به ماندن برای دو سال دیگر نداشت و کنار رفتنش به کاخ سفید فرصت می‌دهد پیش از آنکه دموکرات‌ها در ژانویه کنترل کنگره را به دست بگیرند، جانشین او را از سنا تأیید کند.

در مقابل، روایت منابع آگاه از «برکناری» حکایت دارد. یک منبع نزدیک به کاخ سفید به خبرگزاری فرانسه گفت کرنکراس برکنار شد و دونالد ترامپ از این اقدام حمایت کرد. دو مقام کاخ سفید نیز به اکسوس گفتند استیون میلر، رئیس دفتر ترامپ، این تغییر را خواست؛ سمفور نیز این خروج را پس از موج اختلال‌ها «ناگهانی» توصیف کرد.

این دو روایت به‌سادگی جمع نمی‌شوند، اما هم‌زمانی تغییر با جنگ سایبری و موج اختلال‌ها واقعیتی روشن است. در فضای جنگ و درست یک روز پس از طرح موضوع جبهه سایبری در کنگره، بروز اختلال‌های گسترده حساسیت سیاسی را دوچندان می‌کند. پرسش‌های کلیدی همچنان باقی است: آیا اختلال‌ها عامل مستقیم برکناری بودند یا صرفاً بستر آن را فراهم کردند، دستور نهایی را چه کسی داد، و آیا کاخ سفید گزارش فنی منتشرنشده‌ای درباره علت اختلال‌ها دارد؟

موج اختلال‌ها؛ از مایکروسافت تا شبکه‌های حساس

برای درک اهمیت این جابه‌جایی، باید به اختلال‌های رخ‌داده حدود یک هفته پیش از آن نگاه کرد.

در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، سرویس‌های مایکروسافت از جمله Outlook و Teams نزدیک به ۲۴ ساعت مختل شدند؛ پلتفرمی که Microsoft 365 آن بیش از ۴۳۰ میلیون کاربر دارد و Downdetector در یک ساعت حدود ۱۴۰ هزار گزارش اختلال از ۷۴ کشور برای آن ثبت کرد. مایکروسافت اعلام کرد نشانه‌ای از حمله سایبری نیافته و مشکل ناشی از عملکرد سرورها و بار اضافی بوده است.

در همان روز، اداره هوانوردی فدرال (FAA) پس از مشکل ارتباطی در مراکز کنترل ترافیک هوایی، بیش از چهار ساعت دستور توقف سراسری پروازها داد که به گزارش FAA و گزارش کنگره‌ای به لغو بیش از ۱۲ هزار پرواز انجامید؛ عامل آن در گزارش‌ها به نقص روتر در جریان ارتقای زیرساخت و چالش‌های شبکه‌ای و تجهیزاتی مرتبط دانسته شد.

در ۱۷ نوامبر نیز شبکه ارتباطات داخلی فوق‌محرمانه آژانس امنیت ملی (NSA Net) دچار اختلال شد. وال‌استریت ژورنال به نقل از یک منبع آگاه نوشت این اختلال موقتی و در جریان به‌روزرسانی نرم‌افزاری برای وصله سیستم رخ داده است؛ NSA نیز ضمن رد نفوذ هکرها اعلام کرد قابلیت‌های مأموریتی حیاتی دست‌نخورده مانده است.

خطاهای درونی پشت پرده تکذیب‌ها

مقام‌های آمریکایی این اختلال‌ها را به حمله هماهنگ نسبت ندادند. مارکو روبیو گفت مدرکی درباره نقش هکرها، مجرمان، دولت‌های خارجی یا ارتباط این حوادث با یکدیگر وجود ندارد؛ مدیر اطلاعات ملی نیز آن‌ها را «اختلال‌های خدماتی جداگانهٔ مرتبط با نگهداری و تغییرات فنی» خواند و وزیر امنیت داخلی نیز نبود نشانه حمله سایبری را تأیید کرد.

با این حال، توضیح کارشناسان امنیت سایبری نگران‌کننده‌تر است: ابزارهای جدید هوش مصنوعی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری را با سرعتی بی‌سابقه می‌یابند و شرکت‌ها برای بستن حفره‌ها وصله‌هایی شتاب‌زده منتشر می‌کنند. توقف پروازها هنگام ارتقای زیرساخت و اختلال NSA Net هنگام وصله‌کاری نرم‌افزاری نشان می‌دهد که فرایند بهبود یا وصله‌گذاری می‌تواند در مواردی با اختلال همراه شود. به بیان کارشناسان به رویترز، تلاش شتاب‌زده برای وصله آسیب‌پذیری‌های کشف‌شده توسط هوش مصنوعی می‌تواند در پشت این حوادث قرار داشته باشد؛ یعنی زیرساختی که برای مقابله با تهدیدها به‌روزرسانی می‌شود، در میانه فرایند دچار ازکارافتادگی مقطعی می‌گردد، هرچند این تحلیل به معنای اثبات یک علت واحد برای همه حوادث نیست.

کنار هم گذاشتن روایت برکناری، تأیید فنی نقش به‌روزرسانی و وصله‌کاری، و زمان‌بندی دقیق این رخدادها، یک «فرضیه علّی مشروط» می‌سازد: فشار ناشی از اختلال‌ها پنجره‌ای باز کرد که کاخ سفید در آن مدیر سایبری را تغییر داد. این فرضیه قطعی نیست، اما با شواهد موجود بیش از روایت «خروج دوستانه برنامه‌ریزی‌شده» هم‌خوانی دارد.

پیشینه و خلأ جانشینی در آستانه کنگره جدید

دغدغه هوش مصنوعی برای کرنکراس تازه نبود. او بهار گذشته پاسخ دولت به مدل آنتروپیک را پس از بروز توانایی‌های آن در اجرای حملات سایبری رهبری کرد و فرمان اجرایی ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵) درباره رصد مدل‌ها پیش از انتشار را اجرا کرد، اما با بخش‌هایی از دولت و صنعت فناوری بر سر میزان نظارت بر مدل‌های پیشرفته اختلاف نظر داشت.

اکنون جانشینی او اهمیتی فراتر از یک جابه‌جایی اداری دارد، زیرا این سمت نیازمند تأیید سناست. کرستن دیویس، مدیر ارشد اطلاعات وزارت دفاع که پیش‌تر از سنا تأیید شده، به‌طور موقت سرپرستی این جایگاه را بر عهده گرفته است. سرپرستی دیویس یک سپر زمانی کوتاه‌مدت ایجاد می‌کند، اما از آنجا که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنترل هر دو مجلس را به دست گرفته‌اند و کنگره جدید از ۳ ژانویه ۲۰۲۷ آغاز به کار می‌کند، کاخ سفید می‌خواهد پیش از بسته شدن این پنجره، گزینه دائمی را تصویب کند. سمت مدیر ملی سایبری که در قانون اختیارات دفاع ملی ۲۰۲۱ ایجاد شد، مسئول هماهنگی سیاست سایبری دولت فدرال و مشاوره به رئیس‌جمهور است؛ بنابراین تغییر مدیریت در میانه جنگ، هماهنگی و تصمیم‌گیری سایبری را با چالش زمانی و نهادی روبه‌رو می‌کند.

تضاد اتهام‌زنی سایبری با واقعیت اختلال‌ها

در حالی که کاخ سفید با مسئله جانشینی و تأیید سنا روبه‌روست، واشنگتن همچنان تهران را به فعالیت در جبهه سایبری متهم می‌کند؛ اتهامی که مقام‌های آمریکایی خود آن را به اختلال‌های بزرگ هفته گذشته نسبت نداده‌اند.

جنگ آمریکا و ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد و از همان زمان، واشنگتن بارها تهران را به هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی متهم کرده است؛ از جمله در شهادت کتبی مارک مولین، وزیر امنیت داخلی، در کنگره که از فعالیت عاملان و مجرمان سایبری مرتبط با ایران سخن گفت، هرچند آثار آن را تا آن زمان «محدود» و عمدتاً متوجه سامانه‌های ضعیف‌تر دانست. در ۷ آوریل ۲۰۲۶ (۱۸ فروردین ۱۴۰۵) نیز شش نهاد آمریکایی در هشدار مشترک CISA AA26-097A از هدف قرار گرفتن PLCهای ساخت Rockwell Automation/Allen-Bradley متصل به اینترنت خبر دادند.

با این وجود، مقام‌های آمریکایی اختلال‌های بزرگ اخیر را به ایران نسبت ندادند؛ مدیر اطلاعات ملی آن‌ها را ناشی از نگهداری و تغییرات فنی دانست و معاون مدیر FBI نیز نشانی از فعالیت مخرب سایبری ندید. این شکاف میان اتهام‌زنی گسترده و پذیرش نقش عوامل فنی داخلی، هم اعتبار ادعاهای بدون سند علنی را در افکار عمومی و مجامع بین‌المللی تضعیف می‌کند و هم خطر تصمیم‌گیری بر پایه اطلاعات ناقص را بالا می‌برد؛ مهم‌تر از آن، توجه را از شکنندگی درونی زیرساخت‌های آمریکا منحرف می‌کند.

جمع‌بندی

وقتی واشنگتن در میانه جنگ با ایران از جبهه سایبری سخن می‌گوید، اما اختلال‌های بزرگ زیرساختی و ارتباطی اخیر را به مسائل نگهداری، ارتقا و به‌روزرسانی نرم‌افزاری نسبت می‌دهد، تصویر اصلی تغییر می‌کند. در این شرایط، تغییر مدیر ملی سایبری کاخ سفید بیش از آنکه صرفاً جابه‌جایی اداری یا واکنشی به تهدید بیرونی باشد، شکنندگی درونی و حساسیت چرخه‌های مدیریتی و فنی را در میانه بحران برجسته می‌کند.

در رویارویی فرسایشی، برتری مقطعی جای خود را به تاب‌آوری زیرساخت و انسجام نهادی می‌دهد. اگر به‌روزرسانی‌ها و تغییرات فنی تحت فشار بحران به اختلال‌های مقطعی بینجامد و مدیریت سایبری در آستانه تغییر ترکیب کنگره در وضعیت گذار بماند، هزینه این وضعیت پیش از آنکه از بیرون تحمیل شود، از درونِ کارآمدی و اعتبار روایت رسمی پرداخته می‌شود.

پرسش تعیین‌کننده برای ماه‌های پیش رو این است که سامانه‌ای با چنین آسیب‌پذیری‌هایی در میانه جنگ تا چه اندازه تاب می‌آورد. پاسخ را باید در سه شاخص دنبال کرد: سرنوشت تأیید سنا برای جانشین دائم پیش از آغاز کار کنگره جدید، انتشار گزارش‌های رسمی و روشن درباره علت اختلال‌ها، و اینکه کاخ سفید تمرکز خود را بر تقویت تاب‌آوری درونی زیرساخت‌ها می‌گذارد یا بر اتهام‌زنی علیه تهران.