آنچه در منطقه میگذرد را نمیتوان صرفا تحرک تبلیغاتی یا فشار روانی دانست؛ انباشت نیرو، تجهیزات، پرسنل و مهمات آمریکایی در اطراف ایران بسیار جدی است و بخش قابلتوجهی از توان ارتش آمریکا پیرامون ایران سازماندهی شده است.
با توجه به اینکه مذاکراتی در کار نیست،
این انباشت به معنای فشار برای قدرت چانهزنی و اهرمسازی مذاکراتی ارزیابی نمیشود. تمرکز این حجم نیرو در یک منطقه، کاملا معنای نظامی دارد. هزینه نگهداشت، آسیبپذیری نیروها و انتقال آنها از دیگر نقاط جهان نشان میدهد جبهه ایران برای آمریکا اولویت پیدا کرده است. افزایش تحرک پهپادهای شناسایی و سوخترسانها و تلاش برای گردآوری اطلاعات از جغرافیای جدید، یعنی تکمیل بانک اهداف. اعزام جنگندههای جدید و همراهی تفنگداران آمریکایی نیز تحت رصد ماست. ایران نیز کاملاً آماده است در لحظه لازم پاسخ دهد.
برای فهم صحنه باید هفت شاخص را کنار هم گذاشت:
۱. تأثیر اطلاعات جعلی رژیم اسرائیل بر ذهن ترامپ؛ بخشی از جامعه اطلاعاتی آمریکا در برابر روایتهای ساختگی درباره «عملیات ویژه اطلاعاتی ایران در خاک آمریکا» مقاومت نشان داده است. پرسش اصلی: آیا این اطلاعات از آستانه روانشناختی ترامپ عبور میکند؟
۲. دسترسی عملیاتی به اهداف ترور در ایران؛ این یک شاخص عملیاتی تمامکننده و شرط لازم و کافی برای آغاز درگیری نظامی است. تاکنون چنین دسترسیای ایجاد نشده، اما تلاشها ادامه دارد.
۳. طرح جنگ کوتاهمدت؛ آمریکا و رژیم اسرائیل دنبال جنگ حدوداً یکهفتهای و متمرکز بر تأسیسات هستهای ایران هستند که موفقیت آن تضمینشده باشد و پاسخ ایران قابل کنترل بماند. این طرح هنوز قطعی نشده است.
۴. ابتکار عملیاتی ایران برای پایان محاصره؛ اگر ایران برای خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» و شکستن محاصره دریایی دست به ابتکار عملیاتی بزند، احتمال درگیری بالا میرود؛ گرچه در صورت حل مسائل فنی، تلاش برای شکستن محاصره دریایی اقدامی درست است.
۵. آشوب داخلی؛ میزان به نتیجه رسیدن تلاشهای اقتصادی و امنیتی مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل برای ایجاد آشوب در ایران است، این بار به احتمال بسیار زیاد، به محض ایجاد آشوب، درگیری نظامی آغاز میشود و این خطر را نباید دستکم گرفت.
۶. تضمین پدافندی آمریکا به رژیم اسرائیل؛ مسئله اصلی رژیم اسرائیل این است که بدون آمریکا قادر به پدافند در برابر پاسخ ایران نیست. به نظر میرسد آمریکا آرامآرام به سمت دادن چنین تضمینی حرکت میکند.
۷. وضعیت رویارویی در جنوب؛ یک رویارویی گرم و تشدیدشونده در جنوب شکل گرفته است. اگر این تنش از آستانه معینی عبور کند، میتواند به سناریوی «هرمز دوم» تبدیل شود.
با کنار هم گذاشتن این شاخصها تصویر روشنتر میشود. اما یک شاخص بنیادین در ذهن ترامپ تعیینکننده است: آیا آمریکا میتواند پاسخ ایران را کنترل کند؟ رهبر معظم انقلاب فرمودهاند در جنگ بعدی پاسخ باید بدون محدودیت جغرافیایی و زمانی باشد. آمادگیهای ایران نیز نشان میدهد کشور برای صحنهای جدی آماده میشود. همین ابهام و ناتوانی در کنترل ابعاد پاسخ ایران، مهمترین عامل تردید آمریکاست.
در چنین شرایطی، جنگ از موضوعی صرفاً نظامی به مسئلهای شناختی تبدیل شده است. شاخصهای فیزیکی در برابر شاخصهای ذهنی کمرنگتر میشوند و پرسش اصلی این است که چه کسی میتواند بر ذهن تصمیمگیران دشمن اثر بگذارد. ایران در یک ماه و نیم گذشته کمپین اثرگذاری قدرتمندی اجرا کرده تا هزینه حمله به ایران را بالا و آن را بدون نتیجه نشان دهد. در مقابل، رژیم اسرائیل نیز عملیات شناختی متقابلی کلید زده و نتانیاهو بهطور روزانه با ترامپ در تماس است و برای آغاز حمله فشار میآورد. اما ترامپ همچنان بر تردید اصلی خود غلبه نکرده است.
باید میان گفتار علنی ترامپ و برنامههای پشت پرده تفکیک قائل شد. او ممکن است از صبر تا ژانویه سخن بگوید، اما همزمان آمادهسازیها ادامه دارد. آنچه روشن است افزایش ریسک درگیری نظامی است؛ این ریسک در آستانه انتخابات کنگره کمی کاهش یافت، اما دوباره بالا میرود و هرچه به اواخر دسامبر نزدیکتر شویم با ریسک بالاتری مواجهیم. و اگر حملهای به ایران صورت بگیرد، ایران در مقیاسی پاسخ خواهد داد که بسیار گستردهتر از گذشته است.
*دستیار رییس مجلس در امور راهبردی