رزیتا شرافتی، روانشناس در گفتوگو با ایسنا، در خصوص ترسهای درونی افرادی که منافع و آسایش خود را فدای خوشحالی دیگران میکنند، بیان کرد: این افراد ممکن است از طرد شدن، از دستدادن محبت، تعارض، سرزنششدن یا متهم شدن به خودخواهی بترسند.
وی ادامه داد: گاهی ترس اصلی آنها فقط ناراحتشدن دیگری نیست، بلکه معنایی است که به ناراحتی او میدهند؛ مثلا تصور میکنند اگر کسی از آنها ناراضی باشد، یعنی فرد بدی هستند یا رابطهشان در معرض نابودی قرار گرفته است.
به گفته وی، ناراحتشدن یک دوست از شنیدن پاسخ منفی، لزوما بهمعنای بیارزش بودن ما یا پایان رابطه نیست، اما فردی که بهرضایت دیگران وابستگی شدیدی دارد ممکن است این اتفاق را نشانهای از طرد شدن تلقی کند. نکته مهم این است که فرد برای رهایی از اضطراب، سریعا خواسته دیگری را میپذیرد. او در کوتاهمدت آرام میشود، اما در بلندمدت باور ترسناکش تقویت میشود، یعنی یاد میگیرد که تنها راه حفظ رابطه نادیده گرفتن خود است، به این ترتیب رفتاری که در ابتدا برای کاهش اضطراب شکل گرفته، بهتدریج به چرخهای تکرارشونده تبدیل میشود.
نشانههای هشداردهنده در محیط کار و زندگی مشترک
وی با اشاره به نشانههای هشداردهنده در محیط کار و زندگی مشترک، بیان کرد: یکی از نشانههای اصلی، فاصلهگرفتن مداوم از نیازها و خواستههای شخصی است. فرد ممکن است بارها برخلاف میل خود موافقت کند، مسئولیتهایی بیش از توانش بپذیرد، از بیان مخالفت بترسد یا برای تصمیمهای معمولی بیش از اندازه به تایید دیگران نیاز داشته باشد.
این روانشناس افزود: در محیط کار، این الگو میتواند به پذیرفتن وظایفی خارج از مسئولیت، بیش از حد کارکردن، ناتوانی در درخواست کمک و تحمل رفتارهای ناعادلانه منجر شود. در زندگی مشترک نیز ممکن است فرد درباره مسائل مهمی مانند امور مالی، روابط خانوادگی، تقسیم مسئولیتها یا نیازهای عاطفی سکوت کند تا مبادا اختلافی ایجاد شود.
شرافتی با اشاره به نشانهای دیگر گفت: احساس خستگی و دلخوری مداوم در کنار ناتوانی در بیان آن نیز میتواند هشداردهنده باشد. فرد شاید بارها با خود بگوید «چرا هیچکس مرا درک نمیکند؟»، درحالیکه اطرافیانش حتی از نیازهای او اطلاع دقیقی ندارند.
وی خاطرنشان کرد: از منظر شناختی - رفتاری بهتر است فرد بررسی کند که چند بار در هفته برخلاف خواسته واقعی خود رفتار میکند، پیش از پاسخدادن چه افکاری دارد و پس از موافقت چه احساسی را تجربه میکند. اگر رفتارهای او عمدتا بر پایه ترس و احساس اجبار باشند، نه انتخاب آگاهانه لازم است این الگو را جدی بگیرد.
این روانشناس در پایان گفت: ریشه «بله» گفتنهای اجباری ترس از طرد شدن و وابستگی شدید به رضایت دیگران است؛ نه مهربانی و نه فداکاری. فردی که برای فرار از اضطراب بلافاصله خواسته دیگران را میپذیرد، در کوتاهمدت آرام میشود، اما همان رفتار، باور ترسناک او را تقویت میکند و او را به سمت سکوت در محیط کار و زندگی مشترک، انباشت دلخوری و فرسایش روانی میبرد. بر پایه رویکرد شناختی ـ رفتاری، جداکردن یک رویداد از تفسیر آن و بررسی مداوم انگیزههای درونی پشت هر «بله»، کلید خروج از این چرخه تکرارشونده و جایگزینکردن انتخاب آگاهانه به جای واکنش ترسمحور است.