به گزارش فارس، افزایش میانگین نمرات امتحانات نهایی پایه دوازدهم در سال ۱۴۰۵، در کنار رشد بیشتر معدل مدارس عادی دولتی نسبت به سایر مدارس، بار دیگر موضوع کیفیت آموزش و فاصله تحصیلی میان مدارس را به یکی از محورهای مهم ارزیابی عملکرد نظام آموزشی تبدیل کرده است.
هرچند مدارس استعدادهای درخشان همچنان بالاترین میانگین نمرات را دارند و فاصله آنها با مدارس عادی دولتی به بیش از هفت نمره می‌رسد، اما نتایج امسال نشان می‌دهد مدارس دولتی عادی از نظر میزان رشد سالانه عملکرد بهتری داشته‌اند؛ روندی که به گفته معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش، حاصل تمرکز بیشتر بر این مدارس و مناطق کم‌برخوردار در دو سال گذشته است.
بررسی نتایج امتحانات نهایی پایه دوازدهم در شاخه نظری طی سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ نشان می‌دهد میانگین نمرات کشوری پس از کاهش از ۱۰.۵۹ در سال ۱۴۰۳ به ۱۰.۱۵ در سال ۱۴۰۴، در سال ۱۴۰۵ با رشد ۱.۱۵ نمره‌ای به ۱۱.۳۰ رسیده است؛ رقمی که از میانگین سال ۱۴۰۳ نیز فراتر رفته است. این افزایش در همه ۳۲ استان و در تمام انواع مدارس ثبت شده، اما میزان رشد و سطح عملکرد مدارس و استان‌ها همچنان یکسان نیست.
سید مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش در گفت‌وگو با خبرنگار آموزش‌وپرورش خبرگزاری فارس با اشاره به بهبود نتایج امتحانات و افزایش میانگین نمرات دانش‌آموزان، تأکید دارد که سیاست‌گذاری دو سال اخیر آموزش‌وپرورش بر تقویت مدارس دولتی عادی و مناطق کم‌برخوردار و دوردست متمرکز بوده است؛ به‌گونه‌ای که میزان رشد معدل در مدارس عادی دولتی از سایر مدارس بیشتر بوده و این مسئله از درست بودن جهت‌گیری سیاست‌های آموزشی حکایت دارد. هدف این رویکرد، کاهش فاصله میان مدارس و فراهم کردن فرصت‌های بهتر برای دانش‌آموزانی است که در مدارس عادی دولتی تحصیل می‌کنند.
رشد بیشتر مدارس دولتی؛ نشانه‌ای از اثرگذاری سیاست‌های آموزشی
آمار امتحانات نهایی سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد مدارس عادی دولتی بیشترین میزان رشد معدل را در مقایسه با سال گذشته تجربه کرده‌اند. میانگین نمرات این مدارس از ۸.۶۴ در سال ۱۴۰۴ به ۹.۹۴ در سال ۱۴۰۵ رسیده و افزایش ۱.۳۰ نمره‌ای را ثبت کرده است. پس از آن مدارس نمونه دولتی با رشد ۱.۲۵ نمره‌ای، مدارس شاهد با رشد ۱.۰۸ نمره‌ای و مدارس غیردولتی با رشد ۱.۰۶ نمره‌ای قرار دارند. مدارس استعدادهای درخشان نیز با وجود برخورداری از بالاترین میانگین نمرات، رشد ۰.۹۴ نمره‌ای داشته‌اند که کمترین میزان افزایش در میان انواع مدارس است.
با این حال، بررسی سطح میانگین نمرات نشان می‌دهد فاصله همچنان قابل توجه است. مدارس استعدادهای درخشان با میانگین ۱۷.۴۱ در صدر قرار دارند، در حالی که میانگین مدارس عادی دولتی ۹.۹۴ است؛ یعنی اختلافی معادل ۷.۴۷ نمره. بنابراین، اگرچه مدارس دولتی عادی در میزان رشد سالانه پیشتاز بوده‌اند، اما برای رسیدن به سطح عملکرد مدارس برخوردار همچنان مسیر قابل توجهی پیش رو دارند.
اهمیت این آمار در آن است که ارزیابی سیاست‌های آموزشی نباید تنها بر اساس معدل نهایی انجام شود. رشد بیشتر مدارس دولتی عادی نشان می‌دهد این مدارس ظرفیت پیشرفت دارند و تمرکز بر آنها می‌تواند به بهبود نتایج منجر شود؛ اما استمرار این روند و کاهش تدریجی فاصله با سایر مدارس، معیار مهم‌تری برای سنجش موفقیت برنامه‌های آموزش‌وپرورش خواهد بود.
از مدارس برخوردار تا مناطق دوردست؛ فرصت دیده شدن استعدادها
آذرکیش به نتایج شصت و چهارمین جایزه ملی البرز اشاره کرد و حضور شمار قابل توجهی از دانش‌آموزان شهرستان‌ها و مناطق کم‌برخوردار در میان برگزیدگان را نشانه‌ای از گستردگی استعدادهای دانش‌آموزی در کشور عناون کرد. به گفته او، بسیاری از برگزیدگان از شهرستان‌ها و مناطق مختلف بوده‌اند و موفقیت دانش‌آموزان تنها به مراکز استان‌ها یا مدارس برخوردار محدود نمانده است.این موضوع از منظر عدالت آموزشی اهمیت دارد؛ چراکه استعداد دانش‌آموزان در نقاط مختلف کشور وجود دارد، اما برخورداری از امکانات، فرصت‌های آموزشی و امکان معرفی توانایی‌ها در همه مناطق یکسان نیست. حضور دانش‌آموزان مناطق دوردست در میان برگزیدگان می‌تواند نشان دهد که با فراهم شدن زمینه مناسب، ظرفیت‌های علمی و خلاقانه‌ای که کمتر دیده شده‌اند نیز امکان بروز پیدا می‌کنند.
با این حال، شناسایی استعدادها نباید به حضور دانش‌آموزان در جشنواره‌ها و مراسم تقدیر محدود شود. مدرسه باید بتواند در طول سال تحصیلی زمینه پرورش این استعدادها را فراهم کند و دانش‌آموزان را در حوزه‌های گوناگون مورد حمایت قرار دهد. این همان رویکردی است که آذرکیش با تأکید بر مفهوم «مدرسه استعدادپرور، نه مدرسه نمره‌پرور» به آن اشاره می‌کند.
مدرسه فقط برای معدل و کنکور نیست
از نگاه معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش، مأموریت مدرسه صرفاً آماده‌سازی دانش‌آموزان برای امتحانات نهایی یا ورود به دانشگاه نیست. مدرسه باید زمینه رشد همه‌جانبه دانش‌آموز را فراهم کند و در کنار آموزش دروس، به ابعاد مختلف تربیتی و مهارتی نیز توجه داشته باشد.این نگاه با تأکید بر شش ساحت تعلیم و تربیت در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش ارتباط دارد.
بر این اساس، مدرسه نباید تنها با معدل و نتایج آزمون‌ها ارزیابی شود، بلکه باید در تربیت دانش‌آموزانی توانمند در حوزه‌های مختلف علمی، اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، زیستی و مهارتی نیز نقش داشته باشد.البته این رویکرد به معنای کم‌اهمیت دانستن نمرات و نتایج امتحانات نیست.
میانگین معدل یکی از شاخص‌های مورد توجه در برنامه هفتم توسعه است و بهبود آن می‌تواند نشان‌دهنده ارتقای بخشی از عملکرد آموزشی باشد؛ اما زمانی می‌توان از کیفیت مطلوب آموزش سخن گفت که پیشرفت تحصیلی در کنار رشد سایر توانایی‌های دانش‌آموزان قرار گیرد.آذرکیش در همین چارچوب به فعالیت‌هایی مانند اردوهای اجتماعی و جهادی، برنامه‌های ورزشی، فعالیت پژوهش‌سراها، جشنواره نوجوان خوارزمی و حوزه‌های جدیدی مانند هوش مصنوعی، فناوری‌های دیجیتال و برنامه‌نویسی اشاره کرده است. این فعالیت‌ها می‌توانند زمینه شناسایی استعدادهایی را فراهم کنند که لزوماً در نمرات امتحانی یا عملکرد درسی دانش‌آموزان نمایان نمی‌شوند.
از این منظر، مدرسه مطلوب مدرسه‌ای نیست که فقط دانش‌آموزان را برای کسب نمره بالاتر آماده کند؛ بلکه باید بتواند توانایی‌های مختلف آنها را شناسایی و تقویت کند. در عین حال، ارتقای کیفیت آموزش باید به بهبود نتایج تحصیلی نیز منجر شود و دانش‌آموزان را برای ادامه تحصیل، ورود به دانشگاه و موفقیت در بازار کار آماده‌تر کند.
علوم انسانی؛ یکی از اولویت‌های بهبود کیفیت
نتایج امتحانات نهایی نشان می‌دهد بهبود میانگین نمرات در همه استان‌ها اتفاق افتاده، اما اختلاف سطح عملکرد همچنان پابرجاست. در کنار تفاوت میان استان‌ها و انواع مدارس، نتایج امتحانات نهایی از اختلاف میان رشته‌های تحصیلی نیز حکایت دارد. رشته ریاضی‌فیزیک با میانگین ۱۲.۷۲ در سال ۱۴۰۵ بالاترین نمره را داشته و علوم تجربی با ۱۲.۴۱ و علوم و معارف اسلامی با ۱۲.۰۴ در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. در مقابل، رشته ادبیات و علوم انسانی با میانگین ۹.۶۸ پایین‌ترین میانگین را ثبت کرده است؛ رقمی که ۳.۰۴ نمره کمتر از رشته ریاضی‌فیزیک است.میانگین نمرات رشته علوم انسانی از ۸.۶۵ در سال ۱۴۰۴ به ۹.۶۸ در سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ بنابراین این رشته نیز رشد داشته، اما همچنان در پایین‌ترین سطح میان رشته‌ها قرار دارد.
میانگین این رشته در مدارس غیردولتی ۸.۸۴ و در مدارس عادی دولتی ۹.۰۶ گزارش شده است. این ارقام نشان می‌دهد تقویت عملکرد دانش‌آموزان علوم انسانی باید یکی از محورهای جدی برنامه‌های ارتقای کیفیت آموزش باشد.
در رشته علوم و معارف اسلامی نیز با وجود افزایش میانگین کشوری از ۱۰.۹۰ به ۱۲.۰۴، افت ۲.۸۷ نمره‌ای در مدارس نمونه دولتی قابل توجه است. میانگین این رشته در این مدارس از ۹.۷۲ در سال ۱۴۰۴ به ۶.۸۵ در سال ۱۴۰۵ کاهش یافته، در حالی که مدارس شاهد در همین رشته رشد ۱.۶۸ نمره‌ای را تجربه کرده‌اند و میانگین آنها از ۱۲.۷۵ به ۱۴.۴۳ رسیده است. بررسی علت این تفاوت و افت در مدارس نمونه دولتی نیز از موضوعاتی است که در ارزیابی نتایج باید مورد توجه قرار گیرد.
افزایش کیفیت؛ هدفی فراتر از بالا رفتن نمرات
آنچه از کنار هم قرار گرفتن اظهارات آذرکیش و نتایج امتحانات نهایی به دست می‌آید، تلاش آموزش‌وپرورش برای تغییر تمرکز از رقابت صرف بر سر معدل به سمت ارتقای کیفیت آموزش در مدارس دولتی و کاهش فاصله میان انواع مدارس است. رشد بیشتر معدل مدارس عادی دولتی نسبت به مدارس استعدادهای درخشان، غیردولتی و شاهد، می‌تواند نشانه‌ای از حرکت در این مسیر باشد؛ اما فاصله قابل توجه میان میانگین نمرات این مدارس نشان می‌دهد که این تلاش باید ادامه پیدا کند.
در همین راستا، تثبیت روند افزایشی میانگین نمرات، پایش مستمر نتایج امتحانات نهایی، تقویت عملکرد دانش‌آموزان رشته علوم انسانی، کاهش فاصله میان استان‌ها و حمایت هدفمند از استان‌های نیازمند توجه ویژه، از جمله محورهای پیشنهادی برای ادامه مسیر عنوان شده است. بهبود کیفیت آموزش زمانی محقق می‌شود که دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، از فرصت‌های آموزشی مناسب‌تری برخوردار شوند و فاصله عملکردی آنها با مدارس برخوردار به‌تدریج کاهش یابد. در عین حال، مدرسه باید علاوه بر تقویت بنیه علمی دانش‌آموزان، استعدادهای فردی و مهارت‌های مختلف آنها را نیز پرورش دهد.
در نهایت، افزایش میانگین معدل‌ها یک نشانه مثبت است، اما هدف نهایی نباید صرفاً ثبت نمرات بالاتر در کارنامه امتحانات نهایی باشد. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این رشد به ارتقای پایدار کیفیت آموزش، کاهش فاصله میان مدارس و استان‌ها و فراهم شدن فرصت برابر برای شکوفایی استعدادهای دانش‌آموزان در سراسر کشور است؛ مسیری که به تعبیر آذرکیش، باید به جای مدرسه نمره‌پرور، به شکل‌گیری مدرسه استعدادپرور منتهی شود.