ترمیم مسعود
وطن امروز نوشت:
وزارت نفت در ماه‌های اخیر با مجموعه‌ای از انتقادها روبه‌رو بود؛ از اختلافات مدیریتی در شرکت‌های بزرگ نفتی گرفته تا پرسش‌هایی درباره نحوه فروش، وصول درآمدها و عملکرد واسطه‌ها. گزارش‌هایی درباره «تراستی‌ها» و شبکه‌های فروش نفت، فضای رسانه‌ای کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
در روزهای پیش از استعفا نیز برخی گزارش‌ها از اختلافات میان وزارت نفت و هلدینگ خلیج فارس خبر می‌داد. موضوع تغییرات مدیریتی در این هلدینگ، به یکی از مناقشات علنی میان مدیران صنعت نفت تبدیل شد و حتی خبر انتخاب مدیرعامل جدید، با واکنش و تکذیب روابط عمومی هلدینگ همراه شد.
در کنار این مسائل، فشارهای خارجی نیز بر وزارت نفت افزایش یافته است. پاک‌نژاد اسفند ۱۴۰۳ از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم شد. همچنین در روزهای منتهی به استعفای او، گزارش‌هایی درباره توقف بارگیری نفت خام ایران منتشر شد؛ موضوعی که اهمیت اداره وزارت نفت در شرایط تحریم و فشارهای جنگ را دوچندان می‌کند.
از این منظر، دولت با انتخاب وزارت نفت برای آغاز مسیر ترمیم کابینه، سراغ وزارتخانه‌ای رفت که هم بیشترین ظرفیت اثرگذاری بر اقتصاد را دارد و هم بیشترین حساسیت امنیتی و سیاسی را.
****
حراج دلار در شرایط کمبود ارزی چه معنی دارد؟
روزنامه جمهوری اسلامی نوشت:
در شرایطی که مسئولان ارزی کشور از قطع شدن فروش نفت که منبع اصلی به دست آوردن دلار است ابراز نگرانی می‌کنند و ماجرای تراستی‌ها و شرکت‌ها و افرادی که ارزهای مربوط به تجارتشان را به دولت نمی‌دهند هم مزید بر علت شده و علاوه بر اینها منابع درآمد ریالی در داخل هم محدود شده و هزینه‌های تحمیل شده در اثر ویرانی‌های به بار آمده از جنگ نیز بر تکالیف مالی دولت افزوده، بانک مرکزی در نهایت افتخار اعلام کرده دو میلیارد دلار از موجودی‌های ارزی خود را از طریق بانک‌ها به افراد می‌فروشد.
می‌توان احتمال داد این اقدام برای به دست آوردن معادل ریالی دلارها به منظور جبران کمبود موجودی‌های داخلی صورت می‌گیرد ولی ایرادی که به آن وارد است اینست که بانک مرکزی تلاش قابل ملاحظه‌ای برای ابهام‌زدائی از این تصمیم خود و پاسخ دادن به سؤال‌های موجود به عمل نمی‌آورد.
... چرا در شرایطی که راه‌های ورود دلار به کشور مسدود است، دلارهای موجود به حراج گذاشته می‌شوند؟
سؤال دوم اینست که چه کسانی این دلارها را می‌خرند؟ افراد قشر متوسط و ضعیف که حتی برای تأمین هزینه‌های روزانه معیشت خود با توجه به گرانی‌های روزافزون دچار مشکل هستند و روشن است که حتی در عالم خیال هم به سراغ خرید دلار نمی‌روند. بنابراین، فروش دلار به نفع قشر متمکن جامعه است.
****
بصیرت شکفته
سردبیر روزنامه جوان نوشته است:
محمدرضا جلایی‌پور، فعال سیاسی و رسانه‌ای اصلاح‌طلب که مواضع متفاوتی از جبهه‌ی اصلاحات می‌گیرد با استناد به کتاب خاطرات اوباما، می‌گوید: «پس از انتخابات ۸۸ تحریم‌ها علیه ایران تشدید شد و من دوست داشتم رهبران ما، کل این جریان جوری سیاست‌ورزی کنند که به اینجا نینجامد، چون فکر می‌کنم تحریم‌هایی که از آن زمان تشدید شد، یک عامل خیلی مهم وضعیت کنونی و افزایش شکاف فقر و افزایش درصد فقرای ایرانی است».به این می‌گویند بصیرت شکفته که تعمداً سرکوب نشده است. من در تشییع حاج‌قاسم درست در جایی که امکان خفگی از فشار جمعیت بود، پدر محمدرضا را که او نیز از فعالان اصلاح‌طلبی است دیدم و بعد نوشته‌ی خود او را در این باره خواندم. این نوع نگاه به نظام و اسطوره‌ها و واقعیت‌هایش و دشمنان واقعی‌اش، آسان به دست نیامد.
رهبر شهید سال ۸۴ گفت «گروهی که امروز در امریکا سر کارند، مثل آدم‌های مست تصمیم می‌گیرند؛ اصلاً نمی‌فهمند چه کار می‌کنند؛ اینها دارند امریکا را به نقطه اضمحلال و سقوط می‌کشانند. وجود اینها برای امریکا احتمالاً انتقام خدایی است». برخی به این حقیقت همان زمان اذعان کردند و برخی دیرتر. ولی با جرئت می‌گویم ارزشش را داشت و دارد و بزرگ‌ترین پیروزی ایران است حتی از پیروزی‌های نظامی بزرگ‌تر.
****
ترمیم کابینه را ادامه دهید
روزنامه فرهیختگان نوشت:
فروش نفت در شرایط تحریم، بدون واسطه‌ها آسان نیست. از زمان تشدید محدودیت‌های بانکی، بیمه‌ای و کشتیرانی، تریدرها و تراستی‌ها بخشی از مسیر فروش و دریافت پول نفت شدند. تجربه بابک زنجانی نیز نشان داد که واگذاری نفت و درآمد آن، بدون نظارت مؤثر، می‌تواند به مسئله‌ای بزرگ تبدیل شود؛ زنجانی آن زمان مدعی بود پول در حساب‌های خارجی است و به‌دلیل تحریم و مسدودشدن حساب‌ها نمی‌تواند آن را منتقل کند. بنابراین مسئله اصلی، حضور واسطه‌ها نبود؛ مسئله، ارزیابی صلاحیت آن‌ها و اطمینان از بازگشت پول بود. برای همین، کارگروه مقابله با تحریم نفتی و شرکت نیکو نقشی نظارتی در فرایند فروش داشتند. قراردادها و اهلیت واسطه‌ها باید بررسی می‌شد و پس از تأیید، مجوز تحویل نفت صادر می‌شد. اما کارگروه در دوره اخیر، به دلیل آنچه «اتمام دوره قانونی و عدم تمدید» خوانده می‌شود، از فرایند تصمیم‌گیری کنار گذاشته شد.
احمد بخشایش‌اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، از دو سال برگزارنشدن جلسات آن سخن گفته است. در این زمینه بازخوانی ارقام قراردادهای نفتی اهمیت دارد. براین‌اساس، از مهر تا نیمه اسفند ۱۴۰۴، حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت به ارزش ۵ میلیارد و ۹۵۰ میلیون دلار به «ح. آ» تحویل شد. او نزدیک به دو میلیارد دلار به شرکت ملی نفت بدهکار است و با گذشت شش ماه از تحویل آخرین محموله، بدهی را تسویه نکرده است.
در مورد دیگری، از شهریور تا دی‌ماه ۱۴۰۴ حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه نفت، با وجود هشدار درباره مخاطرات قرارداد، بدون دریافت وجه و ضمانت لازم تحویل شده است. محموله باید پیش از تحویل تسویه می‌شد؛ اما نفت بدون پرداخت وجه در بندر مقصد تخلیه شد و پول آن تا زمان انتشار گزارش به کشور بازنگشته است. وزارت نفت باید درباره هر محموله، مجوز تحویل، ضمانت‌ها و وضعیت وصول وجه توضیح بدهد. نکته عجیب دیگر در زمان پاک‌نژاد، اعلام وصول ارز بود پیش از آنکه پول واقعاً در دسترس باشد! به‌این‌ترتیب یکی از بانک‌ها وصول ۹۰۰ میلیون دلار پول فروش نفت را اعلام کرد، اما در واقعیت این اتفاق نیفتاده بود.
****
سیاسی کاری دور از انصاف است
سید جعفر تشکری هاشمی، عضو شورای شهر تهران، در گفت‌وگو با خبرآنلاین درباره طرح‌های اخیر و وعده‌های شهردار تهران گفته است:
اینکه ما بتوانیم تورم را کنترل کنیم و بتوانیم نیازهای مردم را تأمین کنیم، حتماً چیز خوبی است و هیچ‌کس با آن مخالف نیست و امیدوار هستیم که این موضوع محقق بشود. اما اینکه سبک و سیاق انجام این کار چیست، چون هنوز آقای شهردار به شورا توضیح نداده‌اند، ما هم بی‌اطلاع هستیم. نمی‌دانیم آیا از دولت این مواد اولیه و کالا را می‌گیرند و توزیع می‌کنند؛ یا اینکه منابع شهرداری می‌خواهند این کار را انجام بدهند که طبیعتاً چون منابع شهرداری مصوبه شورا را ندارد، خیلی بعید به نظر می‌رسد که این موضوع باشد.
در هر صورت، ما هم پیگیر هستیم اطلاعاتی راجع به این موضوع بگیریم و طبیعتاً اگر کاری باشد در چارچوب قانون، به هر شکلی، همه ما حمایت می‌کنیم و خوشحال می‌شویم که مشکل مردم حل شود. تصمیم داریم که از آقای شهردار بخواهیم بیایند در شورا توضیح بدهند تا هم ما به عنوان نمایندگان مردم مطلع بشویم که دقیقاً چه کاری قرار است انجام بشود که آیا منابع دولت مدنظر دوستان است یا خیر؟ به هر صورت، اگر از منابع مردم است، باید مشخص شود که دقیقا برای چه کاری و با چه استدلالی این کار انجام می‌شود. اگر هم از منابع دولت باشد، برای ما باعث خوشحالی است که دولت کمک کند و این اتفاق خوب بیفتد.
امیدواریم برای اینکه یک رأی را برای آینده خودمان تامین کنیم، با مردم بازی نکنیم. از انصاف به دور خواهد بود که برای یک بحث انتخاباتی بخواهد از این عناوین استفاده بشود.
****
مهمتر از تغییر وزیر ،اصلاح فرایند است
روزنامه قدس نوشت:
ما از ابتدای دهه ۹۰ و مواجهه با تحریم‌ها، با پدیده فروش نفت خارج از سیستم رسمی شرکت ملی نفت مواجه بودیم. در برهه‌ای اشخاصی نظیر بابک زنجانی وارد عرصه فروش نفت شدند که بازگشت ارز نفت فروش رفته توسط آن‌ها با چالش‌هایی مواجه شد. تکرار این مسئله در سال گذشته و ظاهراً رفع این مشکل در سال جاری و نبود چنین مشکلی در بسیاری از سال‌های اخیر نشان می‌دهد با وجود تحریم می‌توان مسیرهای نسبتاً مطمئنی برای فروش نفت و بازگشت ارز آن داشت. در این میان آنچه در سال گذشته در ماجرای تراستی‌ها رقم خورد، به نظر می رسد مسئله‌ای است که حتی اگر تعمدی نیز در آن وجود نداشته اما درآشوب های دی ماه سال گذشته و در نتیجه جنگ تحمیلی دشمن نقش ایفا کرده است.
واضح است که در شرایط تحریمی نمی‌توان انتظار شفافیت در فرایند فروش نفت داشت اما انتظار داشتن سازوکاری با نظارت جدی و همه‌جانبه دور از ذهن نیست. در حقیقت پیشانی فشارهای تحریمی دیروز و محاصره امروز که فروش نفت است، باید از مسیری عبور کند که اطمینان از بازگشت ارز را رقم بزند. مسیری که ورود تراستی‌ها مبتنی بر تأیید صلاحیت و نظارت مستمر بر آن‌ها باشد.
ناتوانی در نظارت بر فرایند فروش نفت و بازگشت آن، حتماً نقطه سیاهی در کارنامه آقای پاک‌نژاد بوده و از این منظر، تغییر وزیری که ضعف عملکردش زمینه‌ساز جنگ اخیر شد و اکنون پرونده تراستی‌های متخلف در دوره وی روی میز دستگاه قضاست، حتماً ضروری بوده و چه‌بسا باید زودتر رقم می‌خورد اما مهمتر از تغییر وزیر، اصلاح فرایندی است که طی آن می‌توان ثروت کشور را در اختیار افرادی قرار داد که بعضاً بدون پشتوانه و تضمین مؤثری از محل فروش نفت و تأخیر در بازگرداندن پول آن، فارغ از ثروت هنگفتی که به جیب می‌زنند، کشور را با بحران امنیتی و جنگ نظامی نیز روبه‌رو می‌کنند.
****
جرقه در باروت خاورميانه
اعتماد نوشت:
امكان از سرگيري جنگ يك واقعيت فوري در اتمسفر آغشته به باروت خاورميانه است... نبايد ناديده بگيريم كه فرآيندهاي آشكار و پنهان در فضاي «نه جنگ، نه صلح» يك وضعيت بي‌سابقه در روابط بين‌الملل محسوب مي‌شود.نكته غافلگير‌كننده امكان موفقيت ديپلماسي در لحظه آخر است. در هندسه جديد امنيت خاورميانه، مرز ميان «صلح» و «جنگ» كمرنگ‌تر از هر زمان ديگري است. تحركات ميداني، آرايش هجومي و تبادل پيام‌هاي تهديدآميز ميان تهران و واشنگتن در نگاه اول نشانه‌هايي از يك برخورد حتمي و ويرانگر را به تصوير مي‌كشند. كالبدشكافي لايه‌هاي زيرين اين معادله، حاكميت «ابهام استراتژيك» در يك نبرد فرسايشي، سطح تخاصم بين تهران و واشنگتن را تنظيم مي‌كند. گذار رفتار راهبردي ايران از «صبر استراتژيك و مديريت انكارپذير تنش» به سمت «تصعيد فعال و پاسخ متقابل» محصول صريح فشارهاي ساختاري و الزامات زيستي در فضاي پساجنگ‌هاي منطقه‌اي است. در اين چارچوب، افزايش سطح آماده‌باش، تثبيت دكترين ممانعت از ايجاد هژموني و بالا بردن ريسك ناوبري و انرژي، اقدامي منفك از فرآيندهاي ديپلماتيك نيست. برخلاف باور رايج، ديپلماسي بدون پشتوانه قدرت بازدارنده، در منطق قدرت به صورت‌جلسه پذيرش اراده طرف متخاصم تبديل مي‌شود. تهران با عملياتي‌سازي موازنه موشكي-پهپادي و بازتعريف خطوط قرمز، واشنگتن را در يك «دوپايه استراتژيك» قرار داده است: يا پذيرش يك موازنه منطقه‌اي جديد بر پايه مديريت بحران، يا ورود به نبردي فرسايشي و كنترل‌ناپذير كه هزينه‌هاي اقتصادي و سياسي آن براي غرب غيرقابل جبران خواهد بود.
****
ایلان ماسک عضو اتاق جنگ دشمن
مشرق نوشت:
سامانه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک متعلق به ایلان ماسک، از یک ابزار ارتباطی غیرنظامی اولیه به یک زیرساخت نظامی کلیدی در جنگ‌های مدرن تبدیل شده است...
در ژوئن ۲۰۲۵، در خلال «جنگ ۱۲ روزه» میان ایران و اسرائیل، استارلینک در داخل ایران فعال شد. در ۱۴ ژوئن، ماسک در شبکه‌های اجتماعی تأیید کرد که «سیگنال روشن شده است»، که نشان می‌داد خدمات ماهواره‌ای در داخل ایران فعال شده است. در آن زمان مقامات کشورمان کنترل گسترده اینترنت را اعمال کرده بودند و استارلینک به کانالی جایگزین برای دور زدن کنترل شبکه دولتی تبدیل شد.وزارت ارتباطات ایران سپس شکایت رسمی به اتحادیه بین‌المللی مخابرات ارسال کرد و ادعا کرد استارلینک بدون مجوز در داخل ایران فعالیت می‌کند و قوانین مخابراتی ایران را نقض کرده است. نامه شکایت حاوی شواهد مفصلی بود که نشان می‌داد مقیاس استفاده از استارلینک در ایران قابل توجه است. به گفته یکی از مقامات انجمن تجارت الکترونیک ایران، تعداد کل کاربران استارلینک در ایران از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر فراتر رفته است. تحقیقات مرتبط همچنین نشان داد که برخی «سازمان‌های نیابتی» در نزدیکی تأسیسات راهبردی ایران به استفاده از پایانه‌های استارلینک برای ارتباطات ماهواره‌ای شناسایی شده‌اند.
استارلینک در آشوب‌های داخلی ایران نقش کلیدی ایفا کرد. پیش از این، در موج ناآرامی‌ها ۲۰۲۲، ماسک اعلام کرده بود که برای ارائه خدمات استارلینک درخواست معافیت از تحریم‌های ایران را خواهد داد و نخستین پایانه‌ها در سال ۲۰۲۲ از طریق قاچاق وارد ایران شد. تا سال ۲۰۲۵، این رقم به‌طور قابل توجهی افزایش یافت.
در رویدادهای ۱۸ و ۱۹ دی، نقش استارلینک برجسته‌تر شد. گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد پس از «قطع کامل اینترنت در شب ۱۸»، استارلینک به کانال اصلی ارتباطات داخلی و خارجی تبدیل شد. رضا پهلوی علناً ادعا کرد که از طریق «صدها هزار دستگاه استارلینک» می‌توان تضمین کرد ارتباطات شبکه‌ی آشوب قطع نشود.
در «جنگ ۴۰ روزه» که از فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، کاربرد نظامی استارلینک به سطح جدیدی رسید. به گزارش رویترز، استارلینک یکی از ستون‌های اصلی شبکه نظامی و اطلاعاتی ارتش تروریستی آمریکا بود. ایران افشا کرد که ارتش آمریکا فناوری استارلینک را در پهپادهای انتحاری ادغام کرده تا نسل جدید پهپادهای «لوکاس» را برای اجرای مأموریت‌های ضربتی دقیق هدایت کند.