سخنان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل را نباید صرفاً یک خطابه رسمی و تشریفاتی دانست. مجمع عمومی سازمان ملل، یکی از مهمترین میدانهای روایتسازی و دیپلماسی عمومی در جهان است؛ جایی که کشورها تلاش میکنند روایت خود را از تحولات بینالمللی در برابر افکار عمومی جهان مطرح کنند.
پزشکیان از این تریبون تلاش کرد تصویری روشن از ایران ارائه دهد؛ ایرانی که جنگ را آغاز نکرده، اما در برابر تجاوز تسلیم نشده است؛ ایرانی که صلح را میخواهد، اما صلح را به قیمت چشمپوشی از عزت، استقلال و حقوق ملت خود نمیپذیرد.
نقطه قابل تأمل در سخنان رئیسجمهور، جمع میان دو گزاره بود؛ آمادگی برای دفاع و آمادگی برای گفتوگو. پزشکیان از یکسو تأکید کرد که ایران از جنگ و تهدید نمیهراسد و از سوی دیگر، بر آمادگی برای مذاکره تأکید کرد؛ اما مذاکرهای که در آن زبان زور و تهدید جای احترام متقابل را نگیرد. این دو رویکرد، نه در تعارض با یکدیگر، بلکه مکمل یکدیگرند.
ایران اگر از موضع قدرت و عزت وارد عرصه دیپلماسی شود، میتواند نشان دهد که میان صلحطلبی و ایستادگی هیچ تناقضی وجود ندارد. ملت ایران میتواند اهل گفتوگو باشد، اما تسلیم گفتوگو با زبان تهدید نشود؛ میتواند از صلح سخن بگوید و همزمان از حق خود برای دفاع نیز کوتاه نیاید.
در همین چارچوب، نمایش تصویر رهبر شهید در آغاز خطابه رئیسجمهور نیز صرفاً یک تصویر در حاشیه سخنرانی نبود؛ حامل یک پیام سیاسی و هویتی بود. پزشکیان با قرار دادن این تصویر در برابر افکار عمومی جهان، نشان داد که روایت امروز ایران از تحولات منطقه و جنگ، با حافظه تاریخی، آرمانها و میراث انقلاب اسلامی پیوندی ناگسستنی دارد.
در ادامه نیز نمایش تصاویر شهدای دانشآموز حمله به مدرسه میناب، بخش دیگری از همین روایتها بود. در جهانی که گاه روایت قربانی و متجاوز با ابزارهای رسانهای جابهجا میشود، قرار دادن تصویر شهدای مظلوم دانش آموز در برابر افکار عمومی جهان، تلاشی برای رساندن روایتی بود که ایران میخواهد از این جنگ در تاریخ و افکار عمومی ثبت شود.
این اقدامات را باید فراتر از چند حرکت نمادین دید. دیپلماسی امروز فقط پشت میز مذاکره و در اتاقهای رسمی وزارت خارجه شکل نمیگیرد؛ افکار عمومی جهان نیز بخشی از میدان دیپلماسی است و تصویر، روایت و اقناع عمومی میتواند بر مناسبات سیاسی اثر بگذارد.
از این منظر، خطابه رئیسجمهور را میتوان تلاشی برای شکستن انحصار روایت درباره ایران دانست؛ روایتی که در آن ایران صرفاً یک طرف مناقشه نیست، بلکه کشوری است که از حقوق خود دفاع میکند، برای صلح اعلام آمادگی دارد و در عین حال حاضر نیست استقلال و عزت ملی خود را در برابر فشار و تهدید معامله کند.
سخنان پزشکیان زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم تریبون سازمان ملل صرفاً محل بیان مواضع نیست؛ میدان رقابت روایتهاست. در چنین میدانی، هر کلمه، هر تصویر و هر نماد میتواند بخشی از تصویر یک ملت را در افکار عمومی جهان بسازد.
اکنون وظیفه دیپلماسی ایران، تکمیل همین مسیر است؛ استفاده از ظرفیت دیپلماسی عمومی، گفتوگو با افکار عمومی جهان، تبیین واقعیتهای ایران و تبدیل یک خطابه سیاسی به یک روند مستمر ارتباطی و دیپلماتیک.
خطابه پزشکیان را از این منظر باید خواند؛ نه صرفاً به عنوان سخنرانی یک رئیسجمهور، بلکه به عنوان تلاشی برای روایت ایران در یکی از مهمترین صحنههای سیاسی جهان؛ ایرانِ صلحطلب، اما تسلیمناپذیر؛ ایرانِ اهل گفتوگو، اما مخالف زبان زور؛ و ایرانِ مدافع عزت و استقلال ملی.