کتاب «جامعه ایرانیان در اتریش» که به صورت دوزبانه فارسی ـ انگلیسی با حمایت رایزنی فرهنگی ایران از سوی انتشارات یونیدیالوگ در وین منتشر شده است، زمینه اصلی این نشست بود.
در آغاز این نشست، خانم میرازی، دبیر نشست، با اشاره به انتشار تازه این کتاب به دو زبان فارسی و انگلیسی، بر رویکرد فرهنگی و اجتماعی آن و تلاش برای پرهیز از نگاههای غیر علمی یا رویکردهای یکسویه سیاسی تأکید کرد.
دبیر نشست، هدف از انتشار این اثر را فراهم کردن زمینهای برای شناخت دقیقتر جامعه ایرانیان در اتریش عنوان کرد و ضمن معرفی بخشهای هفتگانه کتاب، افزود: تکمیل و تعمیق گام به گام کتاب در ویراستهای بعدی در دستور کار قرار دارد.
ضرورت گفتوگو و مدیریت اختلافات
از مهمترین محورهای بحث، مسئله گفتوگوی درون جامعه ایرانیان بود. برخی حاضران معتقد بودند که ایرانیان خارج از کشور، با وجود برخورداری از ظرفیتهای علمی و اجتماعی گسترده، هنوز به اندازه کافی درهای قلب خود را به روی گفتوگوی سازنده باز نکردهاند و در بسیاری موارد در مدیریت اختلاف نظرها و پذیرش تفاوت دیدگاهها با دشواری و کمتوانی روبهرو هستند.
در این بحث تأکید شد که آغاز گفتوگوی واقعی، پیش از هر چیز نیازمند پذیرش این اصل است که تکثر دیدگاهها و سلایق و اختلاف نظر بخشی طبیعی از زندگی است.
همچنین موضوع کاهش فرهنگ حمایت متقابل میان ایرانیان خارج از کشور مورد توجه قرار گرفت. در عین حال، برخی شرکتکنندگان تأکید کردند که نباید این مسئله را بیش از اندازه بزرگنمایی کرد و جامعه ایرانیان خارج از کشور همچنان نمونههای متعددی از همکاری و حمایت متقابل را در خود دارد.
از سرمایه انسانی ایرانیان تا رابطه آنان با ایران؛ چند انتظار از رئیس جمهور محترم
در بخش دیگری از نشست، درباره نوع نگاه دولت به ایرانیان خارج از کشور گفتوگو شد. برخی حاضران بر ضرورت نگاه فرصتمحور به سرمایه انسانی، علمی، اقتصادی و اجتماعی ایرانیان خارج از کشور تأکید کردند و خواستار آن شدند که ایرانیان مقیم دیگر کشورها صرفاً از منظر مهاجرت یا دوری از کشور دیده نشوند، بلکه ظرفیت آنان برای مشارکت در توسعه علمی، اقتصادی و فرهنگی ایران نیز مورد توجه قرار گیرد.
در همین چارچوب، از جمله انتظارات مطرحشده از دولت و رئیسجمهور، فراهم شدن زمینه مشارکت مؤثر ایرانیان خارج از کشور در امور کشور، توجه بیشتر به سرمایه ایرانیان مهاجر، افزایش کارآمدی مدیریتی و تقویت عدالت عنوان شد.
روایت ایران و نقش رسانهها
موضوع دیگری که در گفتوگوها مورد توجه قرار گرفت، نحوه بازنمایی ایران در رسانههای اروپایی و فضای مجازی بود. برخی شرکتکنندگان با اشاره به تجربههای خود در اتریش و اروپا، بر اهمیت توان رسانهای در معرفی واقعیتهای ایران و جامعه ایرانی تأکید کردند.
در همین زمینه، در سخنان برخی حاضران به حمایت بخش مهمی از ایرانیان مقیم اروپا و اتریش از کشورشان در جریان جنگ اخیر اشاره شد و این دیدگاه مطرح شد که انعکاس این حمایتها در فضای رسانهای اروپا عادلانه نبوده است. علت این وضعیت نیز از سوی آنان، از جمله ضعف ظرفیت رسانهای ایران و دشواری رقابت با رسانههایی عنوان شد که به مثابه یک رویّه، روایتهای ناعادلانهای از ایرانیان خارج از کشور ارائه میکنند و فرصت طرح دیدگاههای متفاوت را از بین بردهاند.
تأکید بر گفتوگو، مدارا و شکلگیری «شهروندی فرامرزی» ایرانیان
در بخش پایانی این نشست، دکتر رضا غلامی، نماینده فرهنگی ایران در اتریش و استاد دانشگاه، با عنوان «ایرانی بودن؛ گفتوگو، مهر و مدارا؛ درآمدی بر همبستگی و مسئولیت اجتماعی ایرانیان مقیم اتریش» به ارائه دیدگاههای خود درباره آینده جامعه ایرانیان در اتریش پرداخت.
غلامی در سخنان خود، ایرانیان مقیم اتریش را بخشی از سرمایه انسانی، علمی، فرهنگی و اجتماعی ایران دانست و تأکید کرد که جامعه ایرانی در اتریش، با برخورداری از پیشینهای ریشهدار و حضور در عرصههای مختلف علمی، دانشگاهی، پزشکی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و حرفهای، ظرفیت مهمی برای ایجاد ارتباط میان ایران و جامعه اتریش دارد.
وی در عین حال، یکی از مسائل مهم جامعه ایرانیان خارج از کشور را ضعف گفتوگوی واقعی میان خود ایرانیان عنوان کرد و گفت: اختلاف دیدگاههای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی امری طبیعی است، اما آنچه میتواند به جامعه آسیب بزند، ناتوانی در مدیریت این اختلافات از طریق گفتوگو و حفظ کرامت متقابل است. او بر ضرورت شکلگیری فرهنگی تأکید کرد که در آن نقد بدون تحقیر، تفاوت بدون بیگانگی، رقابت بدون تخریب و اختلاف نظر بدون دشمنی امکانپذیر باشد.
بخش مهم دیگری از سخنان غلامی به مهر، مدارا و نیکورزی میان ایرانیان اختصاص داشت. وی تأکید کرد که موفقیت یک پزشک، استاد دانشگاه، پژوهشگر، هنرمند، کارآفرین یا جوان ایرانی در اتریش میتواند مایه خرسندی و حمایت دیگر ایرانیان باشد و جامعه ایرانی زمانی میتواند از ظرفیتهای خود بهره بگیرد که به جای رقابتهای فرساینده، زمینه همکاری و پشتیبانی متقابل را تقویت نموده و سنتهای ایرانی در مهرورزی و حمایت بی ریا ز یکدیگر را احیاء کند.
غلامی همچنین در این سخنرانی بر ضرورت بازتعریف رابطه ایرانیان خارج از کشور با ایران تأکید کرد و اظهار داشت که تعلق به ایران نباید مشروط به یکسان بودن دیدگاههای سیاسی و فرهنگی باشد. به گفته وی، زبان فارسی، مذهب، آیینهایی چون نوروز، ادبیات، هنر و حافظه تاریخی، پیوندهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی ایجاد کردهاند و ایرانیان، با وجود تفاوت در دیدگاهها و سبک زندگی، میتوانند در یک فضای فرهنگی مشترک با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
یکی از ایدههای مطرحشده در این سخنرانی، مفهوم «شهروندی فرامرزی» بود. غلامی با اشاره به پراکندگی ایرانیان در کشورهای مختلف، فاصله جغرافیایی را یک توقفگاه ندانست و بر امکان تبدیل این پراکندگی به شبکهای از ارتباطات انسانی، علمی، اقتصادی و فرهنگی تأکید کرد.
وی تصریح کرد که ایرانیان خارج از کشور میتوانند همزمان شهروندانی مسئول و موفق در کشورهای محل زندگی خود باشند و پیوند سازنده خود را با ایران حفظ کنند.
به گفته او، اعتماد متقابل و توجه به حقوق شهروندی، مالکیت و امنیت سرمایه ایرانیان خارج از کشور میتواند زمینه استفاده از تخصص، تجربه و ارتباطات جهانی آنان را در مسیر توسعه ایران فراهم کند.
در ادامه، دکتر غلامی به نسل دوم و سوم ایرانیان در اتریش پرداخت و بر ضرورت ایجاد ارتباطی طبیعی، جذاب و غیرتحمیلی میان این نسلها و فرهنگ ایرانی تأکید کرد.
وی گفت برای حفظ این پیوند، باید زبان فارسی، ادبیات، موسیقی، هنر، فلسفه و تاریخ ایران را با زبان و نیازهای نسل جدید معرفی کرد و به آنان نشان داد که برخورداری همزمان از هویت ایرانی و زندگی موفق در جامعه اتریش، امری ممکن و ارزشمند است.
او همچنین نقش ایرانیان موفق در اتریش را در شکلگیری شناخت جهانی از ایران مورد توجه قرار داد و گفت : موفقیت ایرانیان در دانشگاه، پزشکی، هنر، پژوهش، کارآفرینی و دیگر حوزهها میتواند به شکلگیری تصویری مستقیم و انسانی از ظرفیتهای ایران در جهان کمک کند.
به تعبیر وی، جهان نباید ایران را تنها از قاب اخبار بشناسد؛ تجربه و رفتار روزمره ایرانیان در جوامع مختلف نیز میتواند پنجرهای به سوی فرهنگ و تواناییهای ایران باشد.
غلامی در جمعبندی سخنان خود، آینده جامعه ایرانیان اتریش را وابسته به دو تحول دانست: تغییر نگاه دولت و نهادهای دولتی به ایرانیان خارج از کشور و تغییر فرهنگ رابطه ایرانیان با یکدیگر.
او سخنان خود را با تأکید بر مجموعهای از اصول به پایان رساند: «ایجاد پل، نه دیوار؛
گفتوگو، نه حذف؛
اعتماد، نه سوءظن؛
مهر، نه کینه؛
همکاری، نه رقابت فرساینده؛
و پیوند فرهنگی، نه مرزبندی ایدئولوژیک.»