خرابشدن مواد غذایی به نوع خوراکی، دما، رطوبت، بستهبندی، مدت ماندن بیرون از یخچال و نحوه جابهجایی آن بستگی دارد. یک ماده ممکن است از نظر ظاهری سالم به نظر برسد، اما به دلیل نگهداری نادرست ایمن نباشد. برعکس، گاهی تغییر جزئی کیفیت به معنای فساد فوری نیست، اما باید با احتیاط تصمیم گرفت.
اصل ساده این است: مواد خام را از غذای آماده جدا کنید، خوراکیهای فاسدشدنی را سریع سرد کنید، ظرفها را دربسته نگه دارید و در صورت شک جدی، مصرف نکنید. FoodSafety.gov این اصول را در چهار گام «تمیزکردن، جداکردن، پختن و سردکردن» خلاصه میکند.
یخچال را درست تقسیم کنید
یخچال را بیش از ظرفیت پر نکنید تا هوا جریان داشته باشد. مواد خام مانند گوشت و مرغ را در ظرف دربسته یا کیسه بدون نشتی، در بخش پایینتر قرار دهید تا آب آنها روی غذای دیگر نریزد. غذای پخته، لبنیات و خوراکیهای آماده را جدا از مواد خام بگذارید.
تخممرغ را در بسته اصلی و در بخش داخلی یخچال بگذارید، نه جایی که با بازوبستهشدن در، تغییر دما بیشتر است. مواد غذایی را با تاریخ خرید یا زمان بازکردن علامتگذاری کنید و خوراکیهای قدیمیتر را جلوتر بگذارید.
راهنمای FoodSafety.gov دمای یخچال را حداکثر حدود ۴ درجه سانتیگراد و فریزر را حدود منفی ۱۸ درجه یا پایینتر پیشنهاد میکند. این اعداد راهنمای ایمنیاند و عملکرد واقعی وسیله باید با دماسنج بررسی شود.
فریزر برای توقف رشد است، نه پاککردن خطر
انجماد میتواند ماندگاری را افزایش دهد، اما همه آلودگیها را از بین نمیبرد. مواد را در بستهبندی مناسب، کمهوا و دارای تاریخ منجمد کنید. حجم غذا را به وعدههای کوچک تقسیم کنید تا هم سریعتر یخ بزند و هم فقط مقدار لازم را بیرون بیاورید.
برای یخزدایی، ماده غذایی را در یخچال، آب سردِ در حال تعویض یا برنامه مناسب مایکروویو قرار دهید؛ آن را روی کابینت رها نکنید. مادهای که یخزدایی شده را بدون اطمینان از شرایط، دوباره منجمد نکنید.
کابینت برای مواد خشک و پایدار
برنج، حبوبات، ماکارونی، آرد و کنسروهای سالم را در جای خشک، خنک و دور از نور مستقیم قرار دهید. بسته بازشده را در ظرف تمیز و دربسته بریزید و تاریخ بازکردن را بنویسید. رطوبت، گرما و حشرات میتوانند کیفیت مواد خشک را کاهش دهند.
کنسرو بادکرده، نشتیدار، زنگزده در محل درز یا دارای بوی غیرعادی را باز نکنید و دور بیندازید. برای تشخیص سلامت چنین بستهای مزهکردن روش امنی نیست.
آلودگی متقاطع را جدی بگیرید
آلودگی متقاطع یعنی آلودگی از ماده خام یا سطح آلوده به غذای آماده منتقل شود. برای گوشت خام، سبزی و غذای پخته تخته و ظرف جدا داشته باشید یا بین استفادهها آنها را کاملاً با آب گرم و شوینده بشویید. چاقویی که با مرغ خام تماس داشته نباید بدون شستوشو برای نان یا سالاد استفاده شود.
دستها را پیش و پس از آمادهسازی غذا بشویید. میوه و سبزی را زیر آب جاری بشویید، اما گوشت، مرغ، تخممرغ یا ماهی خام را نشویید؛ پاشیدن آب میتواند آلودگی را در آشپزخانه پخش کند.
نگهداری جداگانه انواع مواد غذایی
میوهها
میوههای سالم و نرسیده را در جای مناسب و دور از فشار نگه دارید. میوههای بریده، نرم یا آماده مصرف را در ظرف دربسته داخل یخچال بگذارید. میوه آسیبدیده را از بقیه جدا کنید، چون رطوبت و خرابی آن میتواند به همسایهها منتقل شود. شستوشوی میوه را نزدیک زمان مصرف انجام دهید، مگر اینکه پس از شستن کاملاً خشک و درست بستهبندی شود.
سبزیها
سبزی برگدار اگر خیس و فشرده بماند سریعتر پژمرده یا خراب میشود. برگهای آسیبدیده را جدا کنید، سبزی را پس از شستوشو خوب خشک کنید و در ظرف یا کیسهای با امکان تهویه نگه دارید. سبزیهای خردشده را در ظرف دربسته و سرد نگه دارید و هرگاه لزج، بدبو یا کپکزده شدند، مصرف نکنید.
نان
نان را برای مصرف کوتاهمدت در کیسه تمیز و دور از رطوبت نگه دارید. برای ماندگاری طولانیتر، آن را در بستههای کوچک فریز کنید و هر بار فقط مقدار لازم را بیرون بیاورید. نان کپکزده را با بریدن بخش کپکزده نجات ندهید؛ کپک میتواند فراتر از قسمت قابل مشاهده گسترش یافته باشد.
لبنیات
لبنیات را پس از خرید سریع به یخچال منتقل کنید و درب آن را محکم ببندید. شیر، ماست، خامه و پنیر بازشده را طبق برچسب و شرایط درجشده مصرف کنید. بوی غیرعادی، تغییر بافت، کپک ناخواسته یا بستهبندی متورم نشانه احتیاط است. در مورد محصولی که مدت زیادی بیرون از سرما مانده، ظاهر سالم بهتنهایی کافی نیست.
گوشت، مرغ و ماهی
این مواد را جدا از خوراکیهای آماده و در ظرف بدون نشتی نگه دارید. اگر قرار نیست در مدت کوتاه مصرف شوند، در بستههای کوچک فریز کنید و تاریخ بزنید. گوشت خام را روی طبقه پایین بگذارید و پس از تماس با آن، دستها، تخته و سطح کار را بشویید. بوی تند و غیرعادی، سطح لزج، تغییر رنگ مشکوک یا بسته متورم را نادیده نگیرید؛ در موارد مشکوک دور ریختن امنتر از چشیدن است.
غذای پخته و باقیمانده
غذای پخته را در ظرفهای کمعمق و دربسته تقسیم کنید تا سریعتر خنک شود و سپس در یخچال یا فریزر بگذارید. طبق راهنمای FoodSafety.gov، مواد فاسدشدنی را بیش از دو ساعت در دمای اتاق رها نکنید؛ در محیط بسیار گرم، این زمان کوتاهتر است. غذای باقیماندهای که مدت نامعلوم بیرون مانده یا بوی و ظاهر غیرعادی دارد، مصرف نکنید.
هنگام گرمکردن، همه بخشها باید کاملاً داغ شوند و غذا را چندبار گرم و سرد نکنید. اگر مقدار زیادی غذا دارید، آن را به سهمهای کوچک تقسیم کنید.
تاریخ مصرف و بهترین زمان مصرف چه میگویند؟
عبارتهای روی بستهبندی ممکن است درباره ایمنی، کیفیت یا زمان پیشنهادی مصرف باشند و معنای همه آنها یکسان نیست. تاریخ مصرف، شرایط درجشده روی برچسب، وضعیت بازشدن بسته و دمای نگهداری را کنار هم ببینید. پس از بازشدن، مهلت مصرف ممکن است کوتاهتر شود.
به بو و ظاهر توجه کنید، اما نبود نشانه ظاهری را ضمانت ایمنی ندانید. هیچ مادهای را برای آزمون مزه نکنید. اگر بسته آسیبدیده است، ماده، مدت نامعلوم در گرما مانده یا درباره ایمنی آن تردید جدی دارید، دور ریختن تصمیم محتاطانهتری است.
چکلیست هفتگی آشپزخانه
-
دمای یخچال و فریزر را بررسی کنید.
-
مواد تاریخگذشته یا مشکوک را جدا کنید.
-
باقیماندهها را تاریخگذاری کنید.
-
نشتی بستههای گوشت خام را بررسی کنید.
-
طبقهها و دستگیرهها را تمیز کنید.
-
مواد قدیمیتر را جلوتر بگذارید.
-
ظروف بدون در یا بستههای پاره را اصلاح کنید.
جمعبندی
نگهداری درست مواد غذایی ترکیبی از دمای مناسب، تفکیک مواد خام و پخته، ظرف دربسته، شستوشوی اصولی و توجه به تاریخ و وضعیت ماده است. برای میوه، سبزی، نان، لبنیات، گوشت و غذای پخته روش یکسانی وجود ندارد. در هر مورد مشکوک، ظاهر و بو را تنها معیار قرار ندهید و مصرفنکردن را انتخاب امنتری بدانید.
پرسشهای متداول
آیا فریزر همه میکروبها را از بین میبرد؟
خیر. انجماد رشد بسیاری از عوامل را متوقف یا کند میکند، اما جای پخت و رعایت بهداشت را نمیگیرد.
غذای پخته را چطور سرد کنیم؟
آن را در ظرفهای کمعمق و دربسته تقسیم و سریع در یخچال یا فریزر قرار دهید.
آیا میتوان قسمت کپکزده نان را برید؟
خیر، برای نان کپکزده دورریختن کل آن امنتر است.
اگر درباره یک ماده غذایی شک داشته باشیم چه کنیم؟
آن را نچشید و اگر دما، بو یا ظاهر آن مشکوک است، دور بیندازید.