به گزارش الف این وضعیت در حالی است که رادیولوژی یکی از ارکان اصلی فرآیند تشخیص بیماریها محسوب میشود و کمبود نیروی متخصص در این حوزه میتواند مستقیماً بر سرعت، کیفیت و دسترسی به خدمات تشخیصی اثرگذار باشد.
قانون برنامه هفتم؛ راهکار این ماجرا
در بند «پ» ماده ۶۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت، وزارت بهداشت مکلف شده است ظرفیت پذیرش رشتههای تخصصی پزشکی را در طول اجرای برنامه سالانه ۱۲ درصد افزایش دهد.
این در حالیاست که از یک سو افزایش جمعیت سالمند در سالهای آینده، نیاز به خدمات پزشکی و تشخیصی را افزایش خواهد داد و از سوی دیگر، کمبود و توزیع نامتوازن پزشکان متخصص، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار، همچنان یکی از مسائل نظام سلامت است.
بنابراین، افزایش ظرفیت رشتههای تخصصی نباید صرفاً به افزایش یک عدد در جدول پذیرش محدود شود. هدف اصلی باید ایجاد تناسب میان ظرفیت تربیت متخصص، نیازهای واقعی کشور باشد.
با این حال، بررسی نحوه اجرای قانون طی دو سال گذشته نشان میدهد بخش قابل توجهی از ظرفیتهای اضافهشده به رشتههایی اختصاص یافته است که با مشکل عدم استقبال از طرف متقاضیان مواجهاند. بر اساس بررسیهای انجامشده، حدود ۵۰ درصد از افزایش ظرفیت به رشتههایی اختصاص یافته که صندلی آنها به طور کامل پر نمیشود.
این وضعیت، ضرورت توجه بیشتر به رشتهایی را مطرح میکند که کمبود نیروی انسانی در آنها میتواند زنجیره ارائه خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار دهد.
رادیولوژی؛ یکی از پایههای تشخیص در نظام سلامت
بخش قابل توجهی از تصمیمات پزشکی و درمانی بر مبنای یافتههای تصویربرداری و گزارش متخصصان این حوزه انجام میشود. از تشخیص و پیگیری بیماریها گرفته تا ارزیابی وضعیت بیماران در شرایط اورژانسی و پیش از بسیاری از اقدامات درمانی، خدمات رادیولوژی نقش مهمی در زنجیره تشخیص و درمان دارد.
این اهمیت در سالهای آینده نیز بیشتر خواهد شد. افزایش سن جمعیت معمولاً با افزایش بار بیماریها و نیاز به بررسیهای تشخیصی بیشتر همراه است. بنابراین، نظام سلامت برای مواجهه با آینده جمعیتی کشور به نیروی متخصص کافی در حوزههای تشخیصی نیاز خواهد داشت. از این منظر، ظرفیت تربیت متخصص رادیولوژی باید با نگاه بلندمدت و بر اساس نیازهای واقعی کشور مورد توجه است.
فشار کاری بالا؛ مسئله دیگر رادیولوژی
وضعیت رزیدنتهای رادیولوژی نیز مساعد نیست. بر اساس دادههای موجود، هر رزیدنت این رشته به طور میانگین حدود ۳۷۹ ساعت در ماه کار میکند؛ رقمی که نشاندهنده فشار کاری قابل توجه در دوره دستیاری است. دوره دستیاری، دورهای برای کسب مهارت و دانش تخصصی است و زمانی که بخش قابل توجهی از توان جسمی و ذهنی دستیار صرف ساعات طولانی کار و کشیک شود، کیفیت آموزش نیز میتواند تحت تأثیر قرار گیرد. از سوی دیگر، متخصص رادیولوژی با یکی از حساسترین مراحل فرآیند درمان، یعنی تشخیص، سروکار دارد. بنابراین حفظ کیفیت آموزش و فراهم کردن شرایط مناسب برای تربیت متخصصان این حوزه، اهمیت مستقیمی برای کیفیت خدمات آینده نظام سلامت دارد. این شرایط در حالی است که حقوق مصوب حدود ۲۵ میلیون تومان برای رزیدنت مجرد در سال ۱۴۰۵، مسئله معیشت دستیاران را نیز به یکی دیگر از چالشهای این دوره تبدیل کرده است.
یک دهه ظرفیت؛ چرا توسعه متناسبی اتفاق نیفتاده است؟
یکی از مهمترین نکات در بررسی وضعیت رادیولوژی، روند ظرفیت پذیرش این رشته در دانشگاههای بزرگ کشور طی حدود ده سال گذشته است.
بررسی دادههای این دوره نشان میدهد با وجود توسعه زیرساختهای آموزشی و درمانی کشور، ظرفیت پذیرش رادیولوژی در دانشگاههای بزرگ تغییر قابل توجهی نداشته است.
این روند یک پرسش را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد: در شرایطی که نیاز به خدمات تشخیصی افزایش پیدا میکند و کشور خود را برای تغییرات جمعیتی و افزایش جمعیت سالمند آماده میکند، آیا ظرفیت تربیت متخصص رادیولوژی متناسب با این نیازها توسعه یافته است؟
تربیت نیروی متخصص رادیولوژی در دستور کار هست؟
بررسی وضعیت پذیرش این رشته در دانشگاههای مادر مراکز استان نشان میدهد دانشگاههای استانهای اردبیل، البرز، ایلام، بندرعباس، بوشهر، قزوین، قم، کردستان، کرمانشاه، لرستان و یاسوج فاقد پذیرش رزیدنت در رشته رادیولوژی هستند. این در حالیاست که نیروی بومی ماندگاری بیشتری در مناطق نیازمند دارد. نبود ظرفیت آموزشی در این مناطق میتواند یکی از موانع شکلگیری چرخه پایدار تربیت و تأمین نیروی انسانی متخصص در استانهای کمتر برخوردار باشد.
آزمون دستیاری ۱۴۰۵؛ فرصتی برای بازنگری
اکنون که به زمان انتشار دفترچه انتخاب رشته آزمون دستیاری تخصصی سال ۱۴۰۵ نزدیک میشویم، تصمیم وزارت بهداشت درباره ظرفیت رادیولوژی اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
انتظار میرود تعیین ظرفیت این رشته بر اساس مجموعهای از شاخصهای روشن انجام شود؛ از جمله نیاز فعلی کشور به خدمات تشخیصی، پیشبینی نیازهای ناشی از سالمندی جمعیت، وضعیت توزیع متخصصان، ظرفیت زیرساختهای آموزشی و درمانی و شرایط کاری و معیشتی رزیدنتها.
رادیولوژی را نمیتوان رشتهای صرفاً وابسته به یک بخش از نظام پزشکی دانست. این رشته بخشی از زنجیره تشخیص بیماری است و کیفیت و دسترسی به خدمات آن میتواند بر تصمیمات درمانی بیماران در بخشهای مختلف نظام سلامت اثرگذار باشد.