به گزارش تسنیم، سفر جوزف عون رئیس جمهور لبنان به آنکارا، بازتاب گستردهای در روزنامهها و رسانههای منطقه داشت. عون دیروز در کاخ بش تپه ریاست جمهوری در آنکارا مهمان رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه بود.
عون در حالی به ترکیه سفر کرد که بسیاری از رسانههای جهان و به ویژه آسوشیتدپرس، به این اشاره کردند که ترکیه میخواهد پس از پایان ماموریت سازمان ملل متحد در خاک لبنان، به یک ابتکار امنیتی جدید در این کشور بپیوندد. این اتفاق در حالی روی میدهد که تا پایان سال جاری میلادی، ماموریت 7500 عضو صلحبان سازمان ملل در جنوب لبنان منقضی میشود.
سال گذشته، شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا به پایان ماموریت صلحبانی موسوم به یونیفل رأی داد و سازمان ملل متحد اکنون در حال بررسی گزینههایی برای کمک به پایان دادن به درگیری و بیثباتی در لبنان است.
ترکیه خواهان حضور در لبنان
اردوغان پس از پایان دیدار رسمی و در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با عون، اعلام کرد: «لبنان در نگاه ما، کشوری برادر است که سالهاست به عنوان عرصه رقابت و درگیری بین قدرتهای خاص در منطقه، بیشترین آسیب را دیده است».
اردوغان با یادآوری اینکه در 10 جولای میزبان نواف سلام، نخست وزیر لبنان در استانبول بوده و در آن دیدار روابط دوجانبه را ارزیابی کردهاند، گفت: «امروز ما همچنین با آقای عون در مورد تحولات منطقهای، به ویژه با توجه به اشغال مداوم جنوب لبنان توسط اسرائیل، گفتگو کردیم. ما همچنان از حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان، کشوری دوست و برادر که با آن روابط محکمی داریم، قویاً حمایت میکنیم».
اردوغان در ادامه، درباره تمایل ترکیه برای نقش آفرینی در لبنان گفت: «ما به عنوان ترکیه، ارزیابی کردیم که چه نوع مشارکتهایی میتوانیم در این ابتکارات داشته باشیم. ما در مورد امکانات توسعه بیشتر روابط دوجانبه خود در زمینههای مختلف بحث کردیم. در این راستا، ما به حمایت خود از افزایش ظرفیت نهادی لبنان و ارسال کمکهای بشردوستانه و فنی خود به لبنان ادامه خواهیم داد. ما همچنین معتقدیم که گفتگوهای فزاینده بین لبنان و سوریه برای هر دو کشور مفید است. پایان ماموریت نیروی موقت سازمان ملل متحد در لبنان (یونیفیل)، تحولی مهم خواهد بود. پس از خروج نیروی بینالمللی فعلی، ما به عنوان ترکیه میخواهیم در تمام ابتکاراتی که برای حمایت از امنیت منطقه و تضمین حاکمیت لبنان آغاز میشود، شرکت کنیم. البته، حمایت ما از نیروهای مسلح لبنان در زمینه امنیت نیز ادامه خواهد یافت.»
اردوغان در شرایطی این درخواست را مطرح کرده که کشورهای دیگر، از جمله فرانسه و ایتالیا، علاقه خود را برای مشارکت در نیروی جایگزین یونیفل ابراز کردهاند، اما هنوز مشخص نیست که این نیرو چه شکلی خواهد داشت و آیا تحت نظارت سازمان ملل خواهد بود یا ترتیب دیگری.
سفر عون به آنکارا در حالی صورت میگیرد که لبنان با وجود آتشبس متزلزلی که تا حدی حملات رژیم صهیونیستی را متوقف کرده، ولی ثبات لبنان همچنان در وضعیت ناپایداری قرار دارد.
رئیس جمهور ترکیه در ادامه سخنان خود در کنفرانس مطبوعاتی ضمن اشاره به حملات و جنایات رژیم اسرائیل علیه لبنان اعلام کرد: «یک بار دیگر به رئیس جمهور و به مردم لبنان تسلیت میگویم. ترکیه از روز اول تاکنون شدیدترین واکنش را نسبت به این حملات نشان داده و از نزدیک ابتکارات دیپلماتیک آغاز شده برای پایان دادن به این حمله و اشغال را دنبال میکند. من میخواهم اعلام کنم که کشور ما آماده است تا در زمینه بازسازی جنوب لبنان که به شدت تحت تأثیر حملات اسرائیل قرار گرفته است، همه حمایتهای خود را ارائه دهد».
عون رئیس جمهور لبنان نیز تاکید کرد که «برادری ترکیه و لبنان بسیار مهم است و نقش مهمی در ساختن دوره آینده ایفا میکند. آقای اردوغان واقعاً با دیدگاه و اراده تزلزلناپذیر خود از این روابط حمایت میکند و مصمم است این روابط را به سطح جدیدی از همکاری برساند».
روابط دوجانبه بین ترکیه و لبنان، به ویژه پس از سفر رسمی رفیق حریری، نخست وزیر وقت، به ترکیه در سال 2004، شتاب بیشتری گرفت.
ترکیه، لبنان و مدیترانه شرقی
تحلیلگران و ناظران سیاسی بر این باورند که سفر عون به آنکارا و اهداف اردوغان در لبنان، بخشی از سازماندهی مجدد مدیترانه شرقی و شمال خاورمیانه و جستجوی یک معماری امنیتی جدید در لبنان است.
در این شرایط، ترکیه، لبنان را به عنوان یکی از عناصر یک قوس ژئوپلیتیکی که از دریای سیاه از طریق سوریه تا مدیترانه شرقی امتداد دارد، میبیند. به همین خاطر انتظار میرود همکاری امنیتی بین ترکیه و لبنان، بیشتر شود. چرا که ترکیه خواهان افزایش ایفای نقش امنیتی در مدیترانه شرقی است.
البته ترکیه به طور همزمان، لبنان را تا حدودی از دریچه رقابت منطقهای گستردهتر خود با رژیم صهیونیستی نیز میبیند. در این وضعیت، لبنان نه تنها به عنوان یک شریک دوجانبه، بلکه به عنوان بخشی از استراتژی گستردهتر مدیترانهای آنکارا نیز اهمیت دارد.
نگاه تحلیلگران ترک
در میان محافل استراتژیک ترکیه، تحلیلگران نزدیک به محافل دولتی معتقدند که افول نسبی فرانسه و تغییر توازن منطقهای، فرصتهایی را برای آنکارا جهت گسترش نفوذ دیپلماتیک خود ایجاد میکند. در نتیجه ترکیه باید به یکی از قدرتهای اصلی ثباتبخش در لبنان تبدیل شود.
گروه دیگری از تحلیلگران نیز، معتقدند که باید اولویت دولت اردوغان در لبنان، با دیپلماسی اقتصادی باشد.
آنان میگویند: بازسازی لبنان فرصتهای مهمی را برای شرکتهای ساختمانی، تولیدکنندگان، شرکتهای لجستیکی و صادرکنندگان ترکیه ایجاد خواهد کرد.
در عین حال، گروه دیگری از تحلیلگران سیاست خارجی ترکیه، دولت اردوغان را به حرکت محتاطانه فرخوانده و هشدار میدهند که لبنان همچنان یک نظام سیاسی بسیار چندپاره است و هر بازیگر خارجی از جمله ترکیه، باید در خاک لبنان محتاط و دوراندیش باشد.
تحلیل جدید شورای آتلانتیک نیز گویای این است که ترکیه در تلاش است تا در لبنان، خود را به عنوان یکی از چندین تثبیتکننده منطقهای در کنار عربستان سعودی، مصر، قطر و فرانسه قرار دهد، نه اینکه جایگزین آنها شود.
ولی ناظران اروپایی معتقدند که گسترش تعاملات دیپلماتیک ترکیه، نشان دهنده جاه طلبی این کشور برای تبدیل شدن به یک قدرت ضروری مدیترانهای به جای صرفاً یک بازیگر در دریای سیاه یا خاورمیانه است.
لبنان در استراتژی مدیترانهای ترکیه جایگاه خاصی دارد. چرا که به طور سنتی، سیاست مدیترانهای ترکیه متمرکز بر قبرس، یونان، لیبی، مصر و رژیم اسرائیل است. ولی امروزه، لبنان نیز در حال تبدیل شدن به یک گره مهم دیگر است که به دلیل موقعیت استراتژیک، برای ترکیه ارزش راهبردی فراوانی دارد و به عنوان کانون تلاقی مسائل سوریه، مدیترانه شرقی، شام عربی، مسیرهای انرژی دریایی و مجاورت با سرزمینهای اشغالی، توجه همه کشورهای منطقه را به سوی خود جلب کرده است.
منافع اقتصادی ترکیه در لبنان
یکی از بخشهای مهم اقتصاد لبنان که ترکیه به آن چشم دوخته، صنعت برق است. در حال حاضر، شرکتهای ترکیهای تجربه قابل توجهی در تولید برق، ساخت و ساز و زیرساختهای انتقال دارند.
با این حال، نقش آنها در لبنان محدود است. چرا که لبنان همواره دچار بیثباتی سیاسی مزمن بوده و بحرانهای مکرر دولتی را تجربه کرده است. علاوه بر این موقعیتی شبیه فروپاشی مالی و بحران بانکی را تجربه کرده است.
ولی حالا تیم اردوغان امیدوار است که در صورت بازگشت ثبات به لبنان، شرایطی فراهم شود که قطعات بزرگی از کیک توسعه و بازسازی در لبنان، نصیب پیمانکاران ترک شود.
البته در این میان، ترکها تنها نیستند و رقبای قدرتمندی از فرانسه، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و آژانسهای توسعه غربی نیز در جستجوی تصاحب مگاپروژههای لبنان هستند.
به باور کارشناسان اندیشکده «ستا» به عنوان یکی از اتاق فکرهای حزب عدالت و توسعه، اگر لبنان به تدریج ثبات پیدا کند، ترکیه میتواند در این موارد، به یک بازیگر مهم تبدیل شود: تولید برق، انرژی تجدیدپذیر، نوسازی بنادر، توسعه فرودگاهها، ساخت و ساز، بیمارستانها، گردشگری، زیرساختهای دیجیتال، آموزش حرفهای و تدارکات.
البته همه اینها در حالی بیان شده که رقبای ترکیه نیز در لبنان از آمادگی و توانایی بالایی برخوردارند. به نحوی که فرانسه روابط تاریخی و نهادی عمیقی را حفظ کرده است، کشورهای خلیج فارس همچنان منابع اساسی حمایت مالی هستند و آمریکا همچنان نقش امنیتی مهمی را ایفا میکند.
در این محیط، مزیت نسبی آنکارا در ترکیب تعامل دیپلماتیک، همکاری امنیتی، کمکهای بشردوستانه و مشارکتهای اقتصادی عملی نهفته است. به عبارت دیگر، نقش نوظهور ترکیه احتمالاً نقش یک قدرت منطقهای مکمل خواهد بود و نه تسلط انحصاری.