• در روزهاي گذشته قیمت نفت خام مجددا با افزایش روبرو شد:

• نفت خام برنت که در شنبه گذشته به قیمت 76.62 دلار هر بشکه معامله شده بود، امروز به بهاي 96.78 دلار در بورس اروپایی لندن خرید و فروش شد.
• نفت خام وست تگزاس اینترمدییت که شنبه گذشته 72.27 دلار در هر بشکه در بازار کاشینگ اوکلاهما عرضه می گشت به بهاي 89.31 دلار امروز معامله گردید.
• نفت خام برنت در هفته گذشته به بالاتر از 100 دلار هر بشکه رسید.
• هر دو نوع نفت خام افزایش قابل توجهی در حد 20 درصد در قیمت داشته اند.
• نقض توافق از سوي آمریکا براي مذاکرات 60 روزه و 14 شب حملات به نقاط و تاسیسات شهري و صنعتی ایران مهمترین عامل جهت افزایش قیمت حامل هاي هیدروکربوري و بی ثباتی در بازارهاي جهانی بوده است.
• بازار نفت با افزایش قیمت در حالی روبروست که ذخائر استراتژیک نفت خام (SPR (آمریکا به پایین ترین سطح از 1983 رسیده است. در آن سالها قیمت نفت تا حد 10 دلار هر بشکه پایین آمده و وفور عرضه از سوي اوپک نیاز به ذخیره نفت خام را منتفی کرده بود.
• در مارس سال جاري آژانس بین المللی انرژي 400 میلیون بشکه نفت خام از ذخایر استراتژیک کشورها را روانه بازار کرد.
• به دلیل نبود جایگزینی براي نفت خام صادرشده از منطقه خلیج فارس، از لحاظ اقتصادي بالارفتن تورم در کشورهاي بزرگ مصرف کننده نفت خام مانند آمریکا، چین، و هند بعید نیست.
• از سوي دیگر با توجه به دقت حملات نقطه اي ایران علیه پایگاه هاي آمریکایی در منطقه خاورمیانه، برخی از ناظران از کمک چین و روسیه در جمع آوري دیتا و اطلاعات براي هدفگذاري دقیقتر ایران سخن گفته اند. در این رابطه رئیس جمهور آمریکا دیروز گفت که فکر نمی کند چین و روسیه چنین کاري  بکنند چون می دانند براي آنها بد می شود

 • بهاي گاز طبیعی در هنري هاب که در هفته گذشته به 2.98 دلار به ازاي هر یک میلیون واحد حرارتی انگلیسی (بی تی یو)  رسیده بود صبح امروز به 2.87 دلار به ازاي هر میلیون بی تی یو کاهش یافت.
• انواع گاز طبیعی از جمله گاز طبیعی مایع شده (ال ان جی) در بازارهاي مختلف با افزایش روبرو بوده اند.
 • از جمله قیمت گاز طبیعی فشرده شده در بندر رتردام هلند به 20.94 دلار و در ساحل کره و ژاپن به 22.00 دلار بر بی تی یو افزایش یافتند.
• هر دو قیمت از 20 دلار که شاخص افزایش قیمت غیرقابل انتظار براي این دو منطقه است، فراتر رفته اند.
• شرکت توتال انرژیز قصد داردکه حضور خود در پروژه هاي روسیه را کاهش دهد
 • به گفته مدیرعامل این بنگاه فرانسوي، این شرکت مقدار ده درصد از سهام خود در پلانت آرکتیک ال ان جی 2 که یک پروژه بزرگ استحصال و فشرده سازي گاز طبیعی است به شرکت نوردلاین یکی از زیرمجموعه هاي نواتک واگذار می کند.
• توتال قصد دارد تا قبل از 2027 و رسیدن به موعد اعمال تحریم اروپا و آمریکا علیه گاز طبیعی روسیه از این پروژه خارج شود.
• شرکت نفت انگلیس (BP (قصد دارد که نیروگاه هاي بادي خود را به صندوق توسعه ملی کویت واگذار کند.
• مزارع بادي مورد نظر متعلق به شرکت لایت سورس است که یک توسعه گر بزرگ اروپایی است.
• این مزارع عمدتا در انگلستان قرار دارند و قرار است 4000 مگاوات برق تولید کنند.

 حملات پیاپی امریکا به ایران و لغو معافیت تحریمی نفت ایران

• امریکا حملات خود به ایران را تا 14 شب متوالی ادامه داده و اهدافی نظیر مراکز عملیات نظامی، توانمندي هاي دریایی، آشیانه هاي هواپیما و تاسیسات ذخیره پهپاد را هدف قرار داد. وزارت خزانه داري آمریکا نیز معافیت موقت فروش نفت ایران (که تا 21 اوت اعتبار داشت) را لغو کرد و هرگونه معامله نفتی با ایران را ممنوع اعلام کرد.
• محاصره دریایی حوثی ها علیه عربستان و حمله به نفتکش ها در دریاي سرخ
 •حوثی ها در یمن محاصره دریایی علیه عربستان سعودي اعلام کردند و مسئولیت حمله به دو نفتکش سعودي در دریاي سرخ را برعهده گرفتند؛ این تحول نگرانی از گسترش درگیري به کانال حیاتی دیگري غیر از تنگه هرمز را افزایش داد.

• تهدید ترامپ به بمباران زیرساخت هاي ایران و هشدار درباره تداوم بحران

• ترامپ تهدید کرد به ازاي هر حمله ایران به کشتی ها در تنگه هرمز، یک پل یا نیروگاه ایرانی (از جمله در تهران) را بمباران خواهد کرد. تحلیلگران هشدار دادند با کاهش تردد از تنگه هرمز و کاهش ذخایر جهانی، قیمت نفت می تواند از 100 دلار نیز فراتر رود.
• از سوي دیگر دولت ترامپ سیاستگذاري در مورد استخراج ذغال سنگ از منابع موجود در اراضی متعلق به دولت فدرال را آغاز کرده است.
• دولت او از تولیدکنندگان قبلی ذغال سنگ خواسته است که به کار خود ادامه دهند.
• به نظر زمین شناسان در غرب آمریکا میلیاردها تن ذغال سنگ در زیر زمین خوابیده است.

• تلاش میانجی ها براي ارائه طرح آتش بس 10 روزه

• در میان تشدید تنش ها، میانجی ها (احتمالاً قطر و پاکستان) طرحی براي آتش بس 10 روزه به واشنگتن و تهران ارائه کردند که باعث تعدیل روند صعودي قیمت ها در برخی جلسات معاملاتی شد. هرچند به نظر می رسد ایران با این طرح موافقت نکرده است.
• استفاده از خط لوله جایگزین عربستان از طریق دریاي سرخ • عربستان سعودي میلیون ها بشکه نفت روزانه را از طریق خط لوله اي به پایانه صادراتی در دریاي سرخ منتقل کرد که به عنوان یک «دریچه اطمینان» حیاتی براي بازار جهانی نفت در طول جنگ آمریکا و ایران عمل کرده و از افزایش شدیدتر قیمت ها جلوگیري کرده است. اما در آخرین تحول انصاراالله یمن از عبود نفتکش ها از تنگه باب المندب ممانعت کرده اند.
• گزارش گلدمن ساکس از قیمت نفت خام در چند ماه باقیمانده از 2026 • این بنگاه مالی معتقد است که در صورت ادامه یافتن تنش در تنگه هرمز، قیمت نفت برنت می تواند به 120 دلار هر بشکه در سه ماهه آخر 2026 برسد
• اگر حملات طرفین به یکدیگر کاهش یابد آن گاه می توان انتظار داشت قیمت نفت برنت در حوالی 80 دلار هر بشکه نوسان کند.
• متوسط قیمت نفت خام تگزاس در 76 دلار هر بشکه تا انتهاي سال خواهد بود.

برق و درآمد تحلیل " ربع خالی " در اقتصاد انرژی جهان (1) 





برق و درآمد تحلیل " ربع خالی " در اقتصاد انرژی جهان (2) 

اندیشکده Hub Growth for Energy نسخه جدید نمودار مشهور خود را با عنوان ربع خالی (Quadrant Empty The (منتشر کرده است؛ نموداري که رابطه میان مصرف سرانه برق و درآمد سرانه کشورها را در سال 2024 به تصویر می کشد.
• ویژگی شاخص این نمودار، خالی بودن بخش پایین سمت راست آن است؛ به عبارت دیگر، هیچ کشوري تاکنون نتوانسته با مصرف پایین برق به درآمد سرانه بالا دست یابد. داده ها نشان می دهد تمامی کشورهایی که درآمد سرانه آن ها بیش از 30 هزار دلار است، سالانه حداقل 4 هزار کیلووات ساعت برق به ازاي هر نفر مصرف می کنند.
• این موضوع نشان می دهد که دسترسی به انرژي، یکی از الزامات توسعه اقتصادي است.
• نویسندگان گزارش تأکید می کنند که این رابطه به معناي علیت مستقیم نیست؛ اما همبستگی بالاي داده ها (0.81=²R (بیانگر آن است که رشد اقتصادي و مصرف برق، در اغلب کشورهاي جهان همزمان و همسو حرکت کرده اند.
• یکی از نکات قابل توجه نمودار، تغییر شیب رابطه میان مصرف برق و درآمد سرانه در سطوح مختلف توسعه است. در کشورهاي کم درآمد، افزایش دسترسی به برق معمولاً با جهش هاي قابل توجه در فعالیت هاي اقتصادي همراه است، در حالی که در اقتصادهاي توسعه یافته، افزایش بیشتر مصرف برق الزاماً به رشد متناسب درآمد منجر نمی شود. این موضوع نشان می دهد که نقش برق در مراحل اولیه توسعه، بیش از آنکه یک نهاده تولید باشد، به عنوان زیرساختی توانمندساز براي شکل گیري فعالیت هاي اقتصادي عمل می کند.
• ارزش اقتصادي هر کیلووات ساعت برق در کشورهاي فقیر بیشتر از کشورهاي توسعه یافته است. این همان مفهوم نردبان انرژي در اقتصاد انرژي است

برق و درآمد تحلیل " ربع خالی " در اقتصاد انرژی جهان (3) 

چرا «ربع خالی» اهمیت دارد؟

• شاید مهم ترین پیام این نمودار، خودِ فضاي خالی آن باشد. اگر دسترسی به انرژي نقش تعیین کننده اي در توسعه نداشت، انتظار می رفت حداقل چند کشور در این بخش از نمودار قرار بگیرند؛ یعنی کشورهایی با درآمد بالا اما مصرف پایین برق.
• اما نبود چنین نمونه اي نشان می دهد که انرژي شرط لازم توسعه است، هرچند شرط کافی نیست.
• به بیان دیگر، مصرف بیشتر برق به تنهایی باعث ثروتمند شدن کشورها نمی شود؛ عواملی مانند کیفیت حکمرانی، سرمایه انسانی، فناوري، نوآوري و سرمایه گذاري نیز نقش تعیین کننده دارند. اما تجربه جهانی نشان می دهد که بدون دسترسی کافی به انرژي، دستیابی به درآمدهاي بالا نیز امکان پذیر نبوده است.

برق و درآمد تحلیل " ربع خالی " در اقتصاد انرژی جهان (4) 

این نمودار همچنین شکاف عمیق انرژي در جهان و نابرابري را به تصویر می کشد.
• شهروندان کشورهاي پردرآمد به طور متوسط 67 برابر بیشتر از ساکنان کشورهاي کم درآمد برق مصرف می کنند. این اختلاف تنها بیانگر تفاوت در مصرف انرژي نیست، بلکه نشان دهنده تفاوت در سطح صنعتی شدن، دسترسی به فناوري، کیفیت خدمات عمومی و فرصت هاي اقتصادي است.
• کشورهایی مانند سیرالئون، چاد، بروندي، و سومالی در پایین ترین سطح درآمد و مصرف برق قرار دارند و نمونه اي از پدیده «فقر انرژي» هستند.
• در مقابل، کشورهایی مانند تاجیکستان و موزامبیک به دلیل برخورداري از نیروگاه هاي برق آبی و صنایع انرژي بر، مصرف برق بالاتري نسبت به سطح درآمد خود دارند.
• ایسلند نیز به واسطه تولید گسترده برق تجدیدپذیر، این کشور با تولید بیش از 48 هزار کیلووات ساعت برق سرانه، انرژي خود را به طور غیرمستقیم از طریق صنایع آلومینیوم و مراکز داده به ارزش اقتصادي تبدیل می کند

برق و درآمد تحلیل " ربع خالی " در اقتصاد انرژی جهان (5) 

نکته اي که در تحلیل این نمودار نباید نادیده گرفت، تغییر مفهوم توسعه در اقتصاد آینده است.
• اگرچه افزایش دسترسی به برق همچنان پیش شرط توسعه خواهد بود، اما رقابت اقتصادها دیگر بر سر میزان مصرف انرژي نیست، بلکه بر سر بهره وري انرژي است.
• به بیان دیگر، آنچه اهمیت دارد این است که هر کشور از هر کیلووات ساعت برق چه میزان ارزش افزوده ایجاد می کند.

• ممکن است دو کشور میزان برق مشابهی مصرف کنند، اما یکی آن را صرف صنایع کم بازده کند و دیگري همان انرژي را به محصولات دانش بنیان، فناوري هاي پیشرفته، هوش مصنوعی یا خدمات دیجیتال تبدیل کند.
• در چنین شرایطی، ارزش اقتصادي حاصل از یک واحد انرژي تفاوت چشمگیري خواهد داشت. از همین رو، سیاست گذاري انرژي نیز باید فراتر از افزایش ظرفیت تولید برق باشد و همزمان بر افزایش بهره وري انرژي، توسعه فناوري، نوآوري و گسترش برق پاك تمرکز کند.

از رویایی ژئوپلیتیکی تا داوری بحران های بین المللی انرژی (1)

در پی جنگ ایران و ایالات متحده، تنگه هرمز که تا پیش از این جنگ 20 درصد جریان نفت دنیا را کنترل می کرد دچار اختلالی کم سابقه شد و موجب کمبود سوخت و افزایش چشمگیر هزینه هاي حمل و نقل شد.
• با بررسی گلوگاه هاي مهم و استراتژیک دیگر مثل باب المندب، سوئز، و حتی مالاکا و آسیب پذیري این حلقه مهم از زنجیره تامین نفت در دنیا، این سوال در ذهن جامعه بین المللی به وجود آمده که آیا در صورت اختلال مجدد
چارچوب هاي حقوقی موجود توانایی مدیریت پیامدهاي این بحران نظیر کمبود سوخت و بالارفتن هزینه هاي حمل و نقل را دارند یا خیر.
• داوري اضطراري بین المللی از جمله مواردي است که به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهاي حقوقی، امکان صدور دستورات
موقت و الزام آور را در مدت کوتاهی فراهم می کند تا از حقوق قراردادي طرفین تا زمان رسیدگی نهایی حفاظت شود.
• در چارچوب داوري اضطراري، امکان صدور دستورهاي موقت مانند حفظ وضعیت موجود، جلوگیري از ورود خسارت، توقیف دارایی ها یا درآمد حاصل از محموله هاي مورد اختلاف وجود دارد، اقداماتی که می تواند از تشدید زیان هاي ناشی از  بحران جلوگیري کند.

از رویایی ژئوپلیتیکی تا داوری بحران های بین المللی انرژی  (2)

ساده بودن تشریفات اداري و همچنین کوتاه بودن زمان رسیدگی و هزینه دادرسی موجب شده تا داوري اضطراري در بحران هاي بین المللی انرژي نسبت به طرح دعوا در دادگاه هاي ملی ، راهکاري سریع و ارزان باشد.
• مهم ترین دعاوي حقوقی ناشی از بحران تنگه هرمز، به اعتبار و دامنه اجراي شرط فورس ماژور مربوط می شود؛ به این معنا که آیا بسته شدن تنگه اجراي قرارداد را غیرممکن کرده یا صرفاً هزینه و دشواري اجراي آن را افزایش داده است.
• شرکت قطر انرژي در پی بسته شدن تنگه، وضعیت فورس ماژور اعلام کرده است.
• علاوه بر استناد به فورس ماژور، بسته شدن تنگه هرمز می تواند موجی از دعاوي نقض قرارداد را به دنبال داشته باشد؛ مواجه می کند. زیرا افزایش هزینه هاي حمل ونقل و اختلال در زنجیره تأمین، اجراي بسیاري از قراردادهاي انرژي را با تأخیر یا توقف قراردادي سوق داده و زمینه طرح دعاوي نقض قرارداد از سوي خریداران را فراهم کند. • افزایش هزینه هاي اجراي قرارداد در پی بحران تنگه هرمز می تواند فروشندگان را به تأخیر یا عدم اجراي تعهدات بحران واقعاً مانع اجراي تعهدات بوده یا عدم اجرا صرفاً ناشی از انگیزه هاي اقتصادي و تجاري طرف متخلف بوده است. • در رسیدگی به این دعاوي، هیئت هاي داوري علاوه بر احراز نقض قرارداد، بررسی خواهند کرد که آیا اختلالات ناشی از بحران واقعاً مانع اجراي تعهدات بوده یا عدم اجرا صرفاً ناشی از انگیزه هاي اقتصادي و تجاري طرف متخلف بوده است.

از رویایی ژئوپلیتیکی تا داوری بحران های بین المللی انرژی  (3)

در این ارزیابی، عواملی نظیر امکان استفاده از مسیرهاي جایگزین، اقدامات انجام شده براي کاهش خسارت و تأثیر شرایط بازار بر تصمیم طرفین در تعیین مسئولیت قراردادي نقش تعیین کننده خواهند داشت.
• بحران تنگه هرمز می تواند موجب اختلافات گسترده بر سر قیمت گذاري قراردادهاي بلندمدت انرژي شود؛ به گونه اي که افزایش قیمت جهانی LNG و تغییر شرایط بازار، طرفین را به استناد به بندهاي بازنگري قیمت یا تغییر قانون براي اصلاح مفاد قرارداد سوق دهد.
• این بحران همچنین ضرورت بازنگري در چارچوب هاي قراردادي را برجسته کرده است؛ به گونه اي که پیش بینی دقیق تر شروط فورس ماژور، داوري اضطراري، الزامات اطلاع رسانی، نحوه توزیع ریسک و برنامه هاي کاهش خسارت می تواند احتمال بروز اختلافات را کاهش داده و آمادگی شرکت ها را براي مدیریت بحران هاي ژئوپلیتیکی آینده افزایش دهد.
• شرکت هاي انرژي نیز قراردادهاي خود را با تمرکز بر ریسک هاي ژئوپلیتیکی بازنگري کرده و علاوه بر بندهاي فورس ماژور، موضوعاتی مانند مهلت اطلاع رسانی، تعهدات کاهش خسارت، نحوه توزیع ریسک، شرایط تعلیق یا فسخ قرارداد و سازوکار داوري اضطراري را به صورت دقیق مشخص می کنند.


 کاری از دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شربف

همکاران این شماره: تبسم میرشکارزاده، امیر مهدي مهري، امیرعلی حسن زاده، علی فریادرس، و عباس ملکی