به گزارش روابطعمومی مرکز، دویست و چهل و هشتمین نشست علمی-تخصصی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری با عنوان «ایمنی جادهای و کاهـش تلفات» برگزار شد.
در این نشست، مسعود شکیباییفـر؛ مشاور معاون فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان دبیر علمی نشست و همچنین امین میرزا بروجردیان؛ هیئتعلمی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس مرکز تحقیقات مهندسی راه و ترابری دانشگاه تربیت مدرس بهعنوان سخنران نشست به ایراد نقطهنظرات خود پرداختند.
در آغاز نشست، مسعود شکیباییفـر؛ مشاور معاون فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان دبیر علمی نشست در ابتدای سخنان خود ضمن اشاره به آیه ۳۲ سوره مبارکه مائده که میفرماید [وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا] گفت: به گمان من این آیه مصداق بارز سیاستگذاری در حوزه ایمنی و پیشگیری در حفظ جان انسانهاست. موضوع اصلی که در مورد ایمنی باید به آن پرداخته شود بحث حفظ جان انسانهایی است که در جادههای کشور بیدلیل جان خود را از دست میدهند؛ اینجاست که پارادایمی به نام توسعهیافتگی حوزه حمل و نقل و ایمنی مطرح میشود و باید مورد بررسی قرار گیرد.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم یک جمعبندی کلی در ابتدای نشست داشته باشیم باید اشاره کرد که از جنبه ایمنی در کشور وضعیت خوبی نداریم و برآیند همه زحمات این شده است که در کشور بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۳ نفر کشته تلفات جادهای داریم و این عدد برای متوسط جهان حدود ۱۶.۷ است که آمار نشان میدهد که ما تا رسیدن به متوسط جهانی فاصله زیادی داریم و تلفات جادهای در کشور بیشتر از متوسط جهانی است.
شکیباییفـر افزود: اگر بخواهیم موضوع ایمنی را با سه پارامتر شامل رشد، پیشرفت و توسعهیافتگی بنگریم، در حوزه رشد میتوانیم ادعا کنیم که ما رشد کردهایم و در کشور در دهههای گذشته هزاران کیلومتر راه اصلی، جاده، ریل و سایر تجهیزات حوزه حمل و نقل را توانستهایم اضافه کنیم و همچنین تعداد خودروهای کشور نیز افزایش پیدا کرده است. علاوه بر این زیرساختهای حمل و نقل شامل پل و تونل نیز افزایش داشته است پس میتوان گفت که ما در حوزه حمل و نقل رشد و پیشرفت داشتهایم خودروها نسبت به گذشته تجهیزات ایمنی بیشتری دارند و همچنین سامانههای هشدار و ترمزهای هوشمند، دوربینهای نظارتی، خدمات امداد و نجات و توان عملیاتی که امروز در کشور وجود دارد بهمراتب بهتر از گذشته است، اما آیا در حوزه حمل و نقل در کشور توسعهیافتگی شکل گرفته است؟
مشاور معاون فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور در ادامه تأکید کرد: ما اگر بتوانیم تعداد کشتهها و تلفات جادهای و سوانح جادهای را کاهش دهیم در این صورت میتوانیم ادعا کنیم که در حوزه ایمنی توسعهیافته هستیم. اما تعداد کشتههای جادهای نشان میدهد که متأسفانه در حوزه حمل و نقل توسعهیافته نیستیم. اگر بر اساس آمار سخن بگوییم ما باید طبق بند (ت) ماده( ۵۹ )قانون برنامه هفتم پیشرفت سالانه ۱۰ درصد از تعداد تلفات جادهای را کاهش دهیم؛ اما از یک برههای ما شاهد وضعیت بدتر تلفات جادهای نسبت به سالهای گذشته بودیم؛ از سال ۱۴۰۲ که برنامه هفتم شروع شد در همین حدود سه سال ما همچنان روی عدد ۲۰ هزار کشته در سال متوقف هستیم و اگر طبق برنامه هفتم میتوانستیم در سال ۱۰ درصد از تلفات کم کنیم، در سال ۱۴۰۵ باید این عدد به ۱۴ هزار نفر کاهش پیدا میکرد ولی چنین نیست.
وی در ادامه افزود: حدود ۲۰ هزار نفر کشته در سال عدد کمی نیست و این یعنی روزانه ۵۴ نفر و هر ۲۷ دقیقه یک نفر بر اثر سوانح جادهای کشته میشوند. به عنوان مقایسه ما در سه جنگ بزرگ که در دوران انقلاب رخ داده شامل جنگ تحمیلی هشتساله، جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، کل شهدای کشور در این سه جنگ زیر ۲۲۵ هزار نفر بودند، اما از سال ۱۳۸۱ تا همین امروز حدود ۵۰۸ هزار نفر بر اثر سوانح جادهای کشته شدهاند و اگر همین آمار را در ۴۷ سال گذشته بررسی کنیم حدود یک میلیون نفر تعداد کشتههای ماه در سوانح جادهای است.
مسعود شکیباییفـر خاطرنشان کرد: توسعهیافتگی در حوزه ایمنی یعنی کاهش پایدار تلفات، اصلاح رفتار و ارتقای فرهنگ رانندگی و از همه مهمتر پاسخگو بودن دستگاههای مسئول و هماهنگی و همیار بودن اقدامات این دستگاهها است. در این صورت است که تفاوت بین رشد و توسعهیافتگی در حوزه ایمنی بهتر قابل درک می شود.
وی ادامه داد: وقتی صحبت از تلفات جادهای میشود نباید تنها تعداد تلفات مورد بررسی قرار گیرد، بلکه این تلفات یک زنجیره از آسیبهای انسانی، اجتماعی و اقتصادی را با خود به دنبال دارد که آثار آن سالها در خانواده و زندگی افراد باقی میماند.
مشاور معاون فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور تشریح کرد: بر اساس آمار منتشر شده از مرکز پژوهشهای مجلس، سالانه ۹۰۰ هزار نفر مجروح و مصدوم از تلفات جادهای داریم که برخی از آنها دیگر نمیتوانند به زندگی عادی برگردند و متاسفانه باید اشاره کنیم که بیش از ۳۰ درصد از تختهای بیمارستانی ماه به مصدومین سوانح جادهای اختصاص داده شده است که این عدد، ظرفیت درمان سایر بیماران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
وی گفت: اگر از جنبه اقتصادی به سوانح جادهای بنگریم میبینیم که مسئله بسیار نگرانکننده است. بر اساس ادعای مرکز پژوهشهای مجلس سالانه ۲۰ میلیارد دلار هزینه خسارت سوانح جادهای است. این آمار خسارت ناشی از تصادفات در مرجع دیگری حدود ۵ الی ۷ درصد کل GDP کشور است که این عدد بسیار بزرگ است و موضوع نگرانکنندهتر این است که حدود ۶۰ درصد از تلفات جادهای ما از افراد مولد هستند که باید کار بکنند و اقتصاد کشور را بچرخانند.
وی در انتهای سخنان خود گفت: دنیا به این نتیجه رسیده که در سوانح جادهای دیگر راننده مقصر نیست، بلکه این سیستم (تجهیزات جادهای و حمل و نقل) مقصر است که خطای انسان را به مرگ تبدیل میکند و این یک پارادایم جدید در حوزه سیاستگذاری ایمنی در دنیاست؛ بنابراین موضوع سیستم ایمنی یک موضوع اصلی است که باید در کشور به آن دست پیدا کنیم.
در ادامه این نشست امین میرزا بروجردیان؛ هیئتعلمی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس مرکز تحقیقات مهندسی راه و ترابری دانشگاه تربیت مدرس بهعنوان سخنران نشست ، مقدمه سخنان خود را با این جمله از انیشتین آغاز کرد که [برای رسیدن به نتیجهای که تابهحال به آن نرسیدهای، باید از مسیری حرکت کنی که تابهحال از آن نرفتهای] و گفت: وقتی سالهاست که با صرف بودجه و هزینه هنوز تعداد تلفات جادهای روبهافزایش است پس بنابراین یک مشکلی در این مسیر وجود دارد و باید به دنبال حل این مشکل باشیم.
وی ادامه داد: از سال ۱۳۷۵ تا به امروز حدود ۶۰۰ هزار نفر بر اثر سوانح جادهای کشته شدهاند و هر روز این عدد در حال افزایش است و بالغ بر ۸۰ درصد از این کشتهشدگان افراد بین ۲۰ تا ۴۰ سال هستند، یعنی افرادی که در سن مفید کار کردن برای کشور هستند.
وی تأکید کرد: اگر به متنهای ایمنی دنیا توجه کنیم میبینیم که در هیچ جای دنیا هیچ مدل جهانی برای ارتقای ایمنی وجود ندارد و هر کشوری باید متناسب با نیازهای خود مدل ایمنی را طراحی کند. باید با توجه به رفتارهای رانندگی و ترافیکی و نوع راهها مدل ایمنی در هر کشور طراحی شود و حتی در داخل کشور نیز رفتار رانندگی هر استان با استانی دیگر متفاوت است در نتیجه باید با توجه به نوع رفتار رانندگی کاربران، نوع خودرو و امکانات موجود در کشور مدل ایمنی طراحی شود.
وی در ادامه به نگاه safe system به عنوان یک نگاه مدرن و درست در تلفات جادهای اشاره کرد و گفت: نگاه safe system که اولین بار از طرف کشور هلند مطرح شد سه اصل اساسی شامل توجه به نیاز کاربران، خطاپذیری انسان و آسیبپذیری انسان دارد؛ از نگاه safe system نباید همه چیز را بخشی دید چرا که در نگاه safe system راه، خودرو و انسان همه با هم به عنوان یک سیستم مورد بررسی قرار میگیرد. این نگاه در اصل اول میگوید راه نباید فقط برای خودرو طراحی شود و در طراحی آن باید به نیاز کاربران توجه کرد و متناسب با نیاز کاربران راه و جاده ساخت و خیابانها و امکانات بر اساس نیاز کاربران طراحی شود.
وی ادامه داد: از نگاه اصل دوم سیستم ایمن انسان اشتباه میکند سیستم باید ببخشد. راه انسان محور باید بخشنده باشد. انسان یک موجود خطاپذیر است و ممکن است که در رانندگی نیز دچار اشتباه شود. از این منظر انسان دارای ویژگیهایی است که ممکن است دچار اشتباه شود و به عنوان مثال خوابآلودگی در رانندگی خطای انسان نیست؛ بلکه ویژگی انسان است که منجر به سانحه میشود؛ بنابراین باید راهها و خودروها و امکانات با در نظر گرفتن خطاهای انسانی طراحی شود بهگونهای که خطاهای انسانی منجر به فوت و یا مصدومیت شدید در افراد نشود.لذا طبق این اصل باید نیاز کاربران را برطرف نمود و به دنبال مقصر جلوه دادن آنها نبود.
وی افزود: سومین اصل در نگاه safe system این است که انسان آسیبپذیر و شکننده است.از اینرو سرعت باید کنترل شود زیرا یک تصادف با سرعت ۷۰ کیلومتر بر ساعت رخ دهد یقیناً منجر به کشتهشدن و یا مجروحیت شدید افراد میشود.
وی توضیح داد: بر اساس آمارها احتمال مرگ در تصادفات تا سرعت ۳۰ کیلومتر بر ساعت ۱۵ درصد است و اگر سرعت تصادف از ۳۰ الی ۴۵ کیلومتر بر ساعت باشد احتمال مرگ فرد عابر پیاده تا ۴۵ درصد افزایش میابد؛ یعنی احتمال مرگ سه برابر میشود و اگر سرعت ۶۰ کیلومتر بر ساعت باشد احتمال مرگ تا ۸۵ درصد افزایش میابد. پس انسان بسیار آسیبپذیر است و از نگاه safe system باید به این موضوع توجه کرد.
وی در ادامه تشریح کرد: در کشور هر نیم ساعت یک تصادف منجر به فوتی و ۲۰۰ نفر منجر به مجروحی داریم. باید توجه داشته باشیم که هر تصادف یک داستان دارد و نباید همه تصادفات را از یک نگاه بررسی کنیم بلکه باید ریشه تصادف و علت تصادف را بررسی کنیم.
در ادامه نشست، کارشناسان و صاحبنظران حاضر در نشست به بیان دیدگاهها و طرح سؤالات خود پرداختند.
شایانذکر است این نشست در تاریخ 23 تیرماه 1405، بهصورت حضوری و مجازی و با مشارکت دستگاههای اجرایی ملی و استانی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و اندیشکدهها در مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری برگزار شد.