راهاندازی «مسیر ترامپ» در قالب یک پروژه اقتصادی درحالی است که این پروژه اهداف و تهدیدهای سیاسی-امنیتی علیه ایران و منافع آن در قفقاز را دارد. لذا ضرورت دارد ایران با احداث راهآهن کلاله-جلفا به دلایل مزیتها بالای این خط ریلی، مسیر ترامپ را از صرفه اقتصادی انداخته و عملا آن را به یک مسیر فرعی و فاقد تهدید تبدیل کند.
طرح مسیر ترامپ که بر اساس بیانیه مشترک سران آمریکا، جمهوری آذربایجان و ارمنستان در 17 مرداد 1404 در کاخ سفید به صورت رسمی شکل گرفت؛ درواقع همان مسیر زنگزور و با همان پیامدها است که صرفا نام آن تغییر کرده است. در ادامه برای اجرای این توافق مارک روبیو، وزیر خارجه آمریکا و آرارات میزوریان، وزیر خارجه ارمنستان در 24 دی 1404 در مورد میزان سهام و سرمایهگذاری طرفین در طرح مسیر ترامپ به توافق رسیدند. مطابق این توافق 74 درصد سهام پروژه متعلق به آمریکا و تنها 26 درصد آن به ارمنستان تعلق یافت. بر این اساس مدیریت و کنترل این مسیر در اختیار آمریکا درمیآید. این موضوع اولا منجر میشود دولت ارمنستان برخلاف ادعاهای خود، بر این مسیر حاکمیت نداشته باشد و ثانیا سبب کنترل آمریکا بر مرز ایران و ارمنستان خواهد شد. از سوی دیگر، توافق شده است که شرکت خصوصی آمریکایی «ایکام» (AECOM) عملیات احداث مسیر ترامپ را بر عهده گیرد؛ شرکتی که پیشتر نیز در کشورهای مختلف، با نهادهای فدرال ایالات متحده نظیر سپاه مهندسی ارتش آمریکا، آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده (USAID)، شرکت چالش هزاره (MCC) و... همکاری گستردهای داشته و در طرحهای توسعهطلبانه واشنگتن نقشآفرین بوده است. این موضوع نشان میدهد، احداث مسیر ترامپ توسط یک شرکت خصوصی دلیل بر عدم تهدید آمریکا نیست.
در کنار اقدامات سیاسی برای مقابله با این مسیر، ضرورت دارد ایران راهآهن کلاله-جلفا را احداث و مزیت اقتصادی مسیر ترامپ را تضعیف کند. راهآهن کلاله-جلفا مزیتهای بسیاری نسبت به مسیر ترامپ دارد که مواردی از آن بیان میشود:
استقبال چین: مسیر ترامپ که در امتداد کریدور میانی چین قرار دارد، بخشی از طرح کلان کمربند-جاده به شمار میرود. چین در طرح کمربند و جاده خود برای اتصال به اروپا، سه شاخه، با هدف ایجاد تنوع تعریف کرده است. مسیر شمالی از روسیه، مسیر میانی از آسیای مرکزی، دریای کاسپین و سپس قفقاز و مسیر جنوبی از آسیای مرکزی و ایران میگذرد. یکی از مهمترین اهداف چین از تعریف این مسیرها، رهایی از تهدید حضور آمریکا در تنگه مالاکا است که تجارت چین را کنترل میکند. با توجه به این موضوع در صورت احداث مسیر ترامپ، کریدور میانی با همان مشکل حضور آمریکا در تنگه مالاکا مواجه میشود. در نتیجه در صورت احداث راهآهن کلاله-جلفا، ایران میتواند با ایجاد مزیتهای تعرفهای و نیز ژئوپلتیکی، (رهایی چین از تسلط آمریکا بر مسیرهای ترانزیتی خود) استفاده از این مسیر ترانزیتی برای چین را بهصرفهتر کرده و عملا صرفه اقتصادی مسیر ترامپ را تضعیف کند.
افزایش درآمد ترانزیتی ارمنستان: با احداث راهآهن کلاله-جلفا، ارمنستان از طریق مسیر باکو- جلفا-نخجوان-ایروان به کریدور میانی متصل خواهد شد. در این حالت، قطارها بهجای طی مسافت ۳۲ کیلومتری «مسیر ترامپ»، مسیری بهطول ۱۶۰ کیلومتر را از یراسخ تا گیومری در داخل خاک ارمنستان طی خواهند کرد. از آنجا که هزینه ترانزیت از داخل هر کشور به صورت تن کیلومتر پرداخت میشود، ارمنستان درآمد مستقیم بیشتری از این مسیر کسب خواهد کرد.
تصویر - راه آهن کلاله- جلفا
در نتیجه با احداث راهآهن کلاله-جلفا، طرح مسیر ترامپ صرفه اقتصادی نخواهد داشت و شرکت آمریکایی از تداوم فعالیت و سرمایهگذاری خودداری میکند. با توجه به این موضوع، ضروری است دولت ایران، ساخت راهآهن کلاله-جلفا را با نگاه تامین امنیت ملی و نه صرفا اقتصادی در اولویت کار خود قرار دهد.