مینهای دریایی از قرنها قبل برای محافظت از خط ساحلی کشورها و دفاع در مقابل حملات دریایی مورداستفاده قرار گرفتهاند. درحالیکه ممکن است به تکنولوژی مین دریایی به یک تکنولوژی متعلق به جنگهای قدیمی فکر کنید، این ابزارهای انفجاری زیر آبی هنوز هم بخش مهمی از نبرد دریایی مدرن هستند.
مخترع مین دریایی که بود؟
بسیاری دیوید بوشنل را مخترع مین دریایی میدانند. در طی جنگهای استقلال ایالات متحده در سال ۱۷۷۷، او سلاح شناوری را ساخت که با عنوان اژدر انفجاری شناور از آن یاد میشد و اولین بار در رودخانه دلاویر به کار گرفته شد، به این امید که یکی از کشتیهای بریتانیایی با آن برخورد نماید. در نهایت قربانی این مین دریایی یک قایق کوچک متعلق به کشتی HMS Cerberus از ناوگان دریایی بریتانیا بود که در نهایت مرگ ۴ ملوان را در پی داشت. این قایق و ملوانان آن را میتوان اولین تلفات مینهای دریایی در تاریخ نبردهای دریایی دانست.
مینهای دریایی در جنگ جهانی اول
در طی جنگ جهانی اول، مینهای دریایی به سلاح اصلی متفقین در برابر زیردریاییهای مخوف و قدرتمند آلمانی ها موسوم به «یوبوت» (U-boat) تبدیل شدند.
متفقین در سال ۱۹۱۸ یک میدان مین دریایی به طول ۲۵۰ مایل از اسکاتلند تا نروژ طراحی و اجرا کردند که «رگبار دریای شمال» (North Sea Barrage) نام داشت. در طی ۵ ماه، نیروهای بریتانیایی و آمریکایی بیش از ۷۲.۰۰۰ مین دریایی در آبهای این منطقه کاشتند. در واقع عملیات مینگذاری چنان عظیم بود که پیش از تکمیل، جنگ جهانی اول به پایان رسید اما در همان مدت کوتاه برقرار شدن این میدان مین، ۶ زیردریایی آلمانی در اثر برخورد با این مینها غرق شده و به کشتیهای دیگر دول متحد نیز خسارات زیادی وارد شد.
مینهای دریایی در جنگ جهانی دوم
بدنبال جنگ جهانی اول و صلح پس از آن، مینهای دریایی به عنوان یک سلاح موثر در نبردهای دریایی فراموش شده و توسعه و پیشرفت زیادی در این عرصه صورت نگرفت. تا اینکه جنگ جهانی دوم آغاز شد. با توسعه تکنولوژی زیردریایی و هواپیما، از این دو ابزار جنگی به شکلی موثر برای کاشت مینهای دریایی استفاده شد.
مینهای دریایی جدید بسیار پیشرفتهتر از نسل اول مینهای دریایی بودند که تنها در صورت تماس با هدف عمل میکردند، مینهای جدید بسیار پیشرفتهتر و حساستر بوده و به آنها مینهای تاثیری گفته میشد. این مینها میتوانستند بر اساس تغییرات مغناطیسی، آکوستیک یا فشاری در آب که در اثر نزدیک شدن کشتیهای دشمن ایجاد میشد منفجر شوند.
مینهای دریایی بعد از جنگ جهانی دوم
بعد از جنگ جهانی دوم، در حالی که کشورهای بزرگ شرکت کننده در جنگ شروع به کاهش حجم ارتشهای خود و جبران خسارتها شدند، مینهای دریایی بار دیگر برای مدتی به فراموشی سپرده شدند. ابرقدرتهای جهان در آن دوران بر این باور بودند که مینهای دریایی در نبردهای مدرن کارآیی زیادی ندارند اما خیلی زود مشخص شد که سخت در اشتباهند.
مینهای دریایی در جنگ دو کره
در طی جنگ دو کره، نیروی دریایی کره شمالی تنها ۴۵ کشتی جنگی داشت که در مقابل ناوگان دریایی دارای ۲۵۰ کشتی جنگی ایالات متحده بسیار ناچیز بود. با این وجود، تمام ناوگان دریایی ایالات متحده به مدت بیش از یک هفته به علت ۳.۰۰۰ مین دریایی که در آبهای کره شمالی کاشته شده بود زمینگیر شد. این حادثه توجه رییس بخش عملیاتهای نیروی دریایی ایالات متحده، آدمیرال فارست شرمن، را به خود جلب کرده و بدین ترتیب بود که این کشور شروع به سرمایهگذاری و توسعه تکنولوژیهایی برای مقابله با مینهای دریایی و تولید مینهای پیشرفته نمود. نکته مهم دیگر اینکه این بازگشت علاقه به مینهای دریایی تنها نتیجه زمینگیر شدن کشتیها به مدت یک هفته در آبهای کره شمالی نبود، بلکه از این موضوع ناشی میشد که نزدیک به ۷۰ درصد خسارات وارد شده به ناوگان دریایی ایالات متحده در جنگ کره از همین مینهای دریایی ناشی شده بود.
توان و انواع مینهای دریایی ایران (به نقل از فارس)
در ساختار دفاعی ایران، ترکیبی از مینهای بومی و نمونههای اقتباسشده مورد استفاده قرار میگیرد که هر کدام مأموریتهای خاصی را دنبال میکنند.
مینهای سری صدف
این مینها از جمله نمونههای بومی محسوب میشوند که برای مقابله با شناورهای سطحی و زیرسطحی طراحی شدهاند. «صدف-۲» به عنوان نمونهای از مینهای تماسی با ساختار نیمکرهای و حدود ۱۲۰ کیلوگرم مواد انفجاری، قابلیت استقرار در عمقهای مختلف تا حدود ۱۰۰ متر را دارد و میتواند خسارت قابل توجهی به شناورهای مهاجم وارد کند.
مینهای لنگردار
این نوع مینها معمولاً در عمقهای ۳ تا ۵۰ متر عملیاتی هستند و با بهرهگیری از حسگرهای ضربهای و فشار، برای ایجاد محدودیت حرکت شناورها و افزایش ریسک عملیاتی ناوگانهای متخاصم به کار گرفته میشوند.
مینهای هوشمند و زیرسطحی
بر اساس برخی گزارشهای منتشرشده در منابع غربی، نمونههایی نظیر مینهای «EM-۵۲» با سرجنگی 300 کیلوگرمی و عمق عملیاتی: 4 تا 183 متر، حساس به صدا و «MDM-۶» یا سرجنگی ۱۱۰۰ کیلوگرمی و عمق عملیاتی، ۱۲ تا ۱۲۰ متر از قابلیت تشخیص شناور هدف از طریق حسگرهای صوتی، مغناطیسی و هیدرودینامیکی برخوردارند.
اگرچه جزئیات عملیاتی این تجهیزات به طور رسمی منتشر نشده، اما این گزارشها نشاندهنده حرکت به سمت توسعه مینهای هوشمند در ساختار دفاعی ایران است.
مینهای رونده
مینهای رونده، نوعی مین دریایی نوین هستند که از نظر ظاهری شباهت زیادی به اژدر دارند، اما با فناوری و تکنیکهای خاص خود توانایی ایجاد غافلگیری برای نیروهای دشمن را دارند.
مین «نافذ ۲»
یک نوع مین جدید با نام «نافذـ۲» هم در رزمایش در خطوط دفاعی از جزایر سهگانه استفاده میشود.
مینهای هوشمند رونده «اروند» و «مهام» دو نمونه پیشرفته ساخت وزارت دفاع ایران محسوب میشوند که با عملکرد منحصر به فرد خود، نقش مهمی در دفاع سرزمینی کشور ایفا میکنند.