این روزها در آستانه برگزاری انتخابات چهاردهمین دوره ریاست جمهوری در ایران قرار داریم.
یکی از مهم ترین مباحثی که بویژه در اینگونه ایام به وفور مطرح می شود بحث قدرت ، حدود اختیارات و تاثیرگذاری مقام ریاست جمهوری و کلیت دولت در تصمیم گیری ها و روندهای جاری کشور می باشد.
برخی ازافراد ، احزاب و جریانات سیاسی معتقدند که رییس جمهور در کلیت نظام سیاسی ایران قدرت مانور و تاثیرگذاری چندانی نداشته و به اصطلاح فرقی نمی کند که چه کسی رییس جمهور باشد.
آنها خواستار قدرت بیشتر برای رییس جمهور بوده و به طعنه مقام رییس جمهور را در حد تدارکاتچی تنزل می دهند .
طنز ماجرا اما اینجاست که برای کسب همین مقام به زعم خودشان تدارکاتچی چه کارها که نمی کنند ، زمین و زمان را به هم می دوزند که خود و یا یکی از هم حزبی هاشان به مقام شامخ تدارکاتچی نائل آید!
نکته جالب دیگر اینجاست که آنهایی که قدرت رییس جمهور در ایران را کافی نمی دانند خود را دموکراسی خواه و قائل به تفکیک قوا دانسته و تجمیع قدرت در دست یک فرد و یا قوه را غیر دمکراتیک می دانند .
خوب این امر با خواسته آنها مبنی بر قدرت بیشتر برای رییس جمهور در تضاد کامل می باشد.
با نگاهی به برخی دمکراسی های غربی که در آنها رییس جمهور از قدرت زیادی برخوردار است ( مانند ایالات متحده و فرانسه ؛ که در این گونه کشورها رییس جمهور علاوه بر ریاست دولت ، فرمانده نیروهای مسلح بوده و در زمینه قضایی نیز دارای اختیارات گسترده می باشند ) بازهم توسط ارکان و دیگر قوای حاکمیتی قدرتشان محدود شده و توان انجام هر کاری را که اراده کنند نخواهد داشت.
به طور مثال در آمریکا اگر یک رییس جمهور از حزب دمکرات بخواهد باب گفتگو با کشوری مانند ایران را باز کرده و در پی تنش زدایی با کشورمان برآید با مخالفت شدید نمایندگان جمهوری خواه در کنگره و سنا مواجه شده و اینگونه نیست که به راحتی بتواند سیاست های خود را جاری و ساری نماید.
تنها در کشورهای دیکتاتوری یک فرد چه به اسم رییس جمهور یا پادشاه یا امیر است که می تواند تک نفره حکومت کند و دارای اختیارات زیادی نیز هست که البته فکر نمی کنم این گونه حکومت ها مطلوب و مد نظر این احزاب و جریانات سیاسی فوق الذکر باشد.
برخی دیگر اما قدرت رییس جمهور را برای پیشبرد اهداف کشور کافی و وافی دانسته و قائل به اعطای اختیارات بیشتر به این مقام نیستند.
اما واقعیت ماجرا چیست ؟ آیا رییس جمهور در ایران فعال مایشاء است و یا دست و پا بسته می باشد؟
واقعیت این است که نه این است و نه آن.
رییس جمهور در ایران به طور مثال قدرت نفوذ و اعمال قدرت در مجموعه هایی مانند قوای مسلح ، صدا و سیما ، تعدادی از بنیادها و ارکان حاکمیتی و غیره را ندارد اما در کنار آن تمام سیستم آموزش و پرورش و آموزش عالی ، بخش عمده ای از اقتصاد ، تقریبا تمام سیستم بانکداری ، تجارت داخلی و خارجی ، بخش عمده ای از سیاست خارجی ، بخش مهمی از امنیت کشور ( ذیل وزارت اطلاعات و دفاع ) ، تمام سیاست کشاورزی ، درمانی و رفاهی و ... در اختیار رییس جمهور و وزرای کابینه او می باشند .
یعنی اگر یک رییس جمهور بخواهد و البته اگر توانایی خوبی داشته باشد می تواند بخش عظیمی از مشکلات کشور و مردم را حل و فصل نموده و کشور را در جاده پیشرفت و ترقی همه جانبه قرار دهد.
مردم هوشمند ایران از رییس جمهورشان انتظار دارند حداقل در حیطه اختیارات خود چه کم است و چه زیاد موفق باشد ؛ تورم را کنترل کند ، بی کاری را کاهش دهد ، وضعیت آموزش و درمان را سر وسامان دهد و ... و البته که از ایشان توقع شق القمر ندارند .
مردم محدودیت های رییس جمهور و کشور را کم و بیش می دانند و انتظارات ماواریی ندارند اما اغلب مشاهده می شود که دولتهای مختلف در برآوردن این حداقل انتظارات نیز با توجیهات ریز و درشت کوتاهی می کنند.
به هر حال چه قائل به اختیارات مطلوب برای مقام ریاست جمهوری باشیم و چه رییس جمهور را دارای محدودیت بدانیم فرقی در اصل ماجرا نمی کند و کاندیداهای محترم بایستی توجه داشته باشند که با بینش و علم کامل به حدود اختیارات ریاست جمهوری پا به این عرصه گذاشته و بعد از 4 و یا 8 سال تحویل دادن جملاتی مانند " نگذاشتند ، اختیار کافی نداشتم و... " به مردم به هیچ عنوان پذیرفته نخواهد بود.