به گزارش خبرنگار فضا و نجوم خبرگزاری تسنیم، رئیس سازمان فضایی ایران اخیراً از پرتاب نخستین کپسول زیستی ایران در سال جاری خبر داده و گفته بود: "زیست فضا" در دستور کار ما قرار دارد.
فعالیت فضایی ایران در حوزه پرتاب کپسولهای زیستی در دو دولت حسن روحانی دچار توقف کامل شده بود که در دولت سیزدهم با پیگیریهای انجام شده، نخستین پرتاب کپسول زیستی در ایام پیشرو در سال 1402 را خواهیم داشت.
آنگونه که رئیس سازمان فضایی اعلام کرده "کپسول زیستی ایرانی" که در آستانه پرتاب قرار گرفته، قادر به حمل انسان نیست اما با قابلیتهای بسیار پیشرفتهتری نسبت به کپسول قبلی قرار دارد. این کپسول برای مدارگذاری انسان باید ویژگیهای منحصربهفردی از حیث کنترل فشار، دما، کنترل سطح اکسیژن و شرایط زیستی مناسب به لحاظ پرتاب و شتاب وارده به انسان هم در مرحله پرتاب و هم در مرحله بازگشت به سطح زمین داشته باشد. در کنار این کپسول زیستی، کپسول دیگری نیز برای ارسال انسان آماده شده است.
پیش از در قالب دو گزارش ایران با ارسال موجود زنده به فضا چگونه به باشگاه کشورهای دارای "زیست فضا" پیوست؟ و ماجرای پرتاب میمونی بهنام "آفتاب" به فضا و روشنترشدن موتور "زیست فضایی" ایران + فیلم و تصاویر به بررسی روند فعالیتهای ایران در حوزه زیست فضا پرداختیم؛ در ادامه به بررسی کاوشگرهای ایرانی که مجموعا شامل 8 کاوشگر بودهاند، پرداختهایم:
کاوشگرهای فضایی که این کپسولهای زیستی را به فضا پرتاب میکنند چه ویژگیهایی دارند؟
کاوِشگر فضایی یا فضاکاو به یک مأموریت فضایی گفته میشود که طی آن یک فضاپیمای رباتیک به منظور اکتشاف علمی فضا، از چاه گرانشی زمین گریخته و به فضای نزدیک ماه یا فضاهای میانسیارهای و میانستارهای وارد شود.
راکتهای کاوشگر برای کاربردهایی چون هواشناسی، تهیه نمونههای جوی، آنالیز بخشهای مختلف ماهواره و آنالیز زیست محیطی به کار میرود. راکتهای کاوشگر با استفاده از سنسورها قادرند تصاویر نجومی، اشعهها و آثار فعالیتهای نجومی را به دقت ثبت و ضبط کنند. از سوی دیگر به دلیل آنکه هزینه ساخت و ارسال راکت از ماهوارهها کمتر است از این رو استفاده از راکتهای کاوشگر در مطالعات نجومی مقرون به صرفه است.
کاوشگرهای فضایی، راکتهای عمودپروازی هستند که برای حمل آزمایشگاههای فضایی به ارتفاعات بالای جو غلیظ، ارتفاع بین 50 تا 300 کیلومتر و بازیابی سالم آنها به کار میروند. کاوشگرها کاربردهای بسیاری دارند که از آن جمله میتوان بررسی خواص اتمسفر، آزمایش وسایل کنترلی مورد استفاده در ماهوارهها و ماهوارهبرها، کسب اطلاعات هواشناسی و پیشبینی هوا و انجام تحقیقات زیست فضایی و نجوم را نام برد.
نخستین کاوشگر ایرانی در قالب طرح «آزمایشگاه فضایی» در پژوهشکده سامانههاى فضانوردى طراحی، ساخته و آزمایش شد. پژوهشگران و کارشناسان این مرکز از سال 1381، فعالیتهاى مطالعاتی و آزمایشی خود را با هدف دستیابی به فناورى ساخت و توسعه کاوشگرهاى فضایی آغاز کردند و توانستند موفقیتهاى بینظیرى را براى جامعه علمی کشور به ارمغان آورند.
از مهمترینِ این فعالیتها، انجام مطالعات زیست فضایی در راستاى ارسال حیات به فضا است. در فاصله سالهاى 1381 تا 1389، طرح آزمایشگاه فضایی در قالب توافقنامهای که به امضاى وزراى وقت علوم، تحقیقات و فناورى و دفاع و پشتیبانی نیروهاى مسلح رسیده بود، مورد حمایت قرار گرفت. از نیمه دوم سال 1389 به بعد نیز به دلیل اهمیت و جایگاه این طرح در بین سایر پروژههاى ملی، این برنامه تحت عنوان «طراحی، ساخت و پرتاب کاوشگرهاى فضایی» همراه با محفظه زیستی حامل موجود زنده و با نظارت و سرپرستی سازمان فضایی ایران ادامه یافته است.
پژوهشکده سامانههاى فضانوردى متولی اصلی انجام تحقیقات زیست فضایی در کشور به شمار میرفت و محققان این مرکز در قالب چهار گروه پژوهشی «سیستمهاى فضانوردى»، «طراحی فضاپیما»، «علوم فضایی» و «زیست فضایی» فعالیت میکنند و عمدهترین تلاشهاى این محققان، بر توسعه زیرساختهاى علمی و فناورانه لازم براى حضور فعال فضانوردان ایرانی در فضا متمرکز شده است. دستاورد این فعالیتها تاکنون، آزمایش 8 کاوشگر فضایی شد که در سالهاى 1385 تا 1392 به فضا پرتاب شدهاند.