به بهانه ریزش متروپل توسعه افقی یا بلندمرتبه‌سازی ساختمان؟

گروه تعاملی الف،   4010309009 ۱۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۵ تکراری یا غیرقابل انتشار

آیا تاکنون هزینه‌های حاصل از این نوع آسیب‌های اجتماعی (اعم از سرقت، ناامنی و ...) و تاثیر بلند مرتبه‌سازی بر تشدید این نوع آسیب‌ها در محاسبات اقتصادی طرفداران بلند مرتبه‌سازی جایی داشته است؟

توسعه افقی یا بلندمرتبه‌سازی ساختمان؟

گروه تعاملی الف - محمدمنان رئیسی*:

بار دیگر یک ساختمان بلند مرتبه در ایران فرو ریخت و بحث درباره قاصر و مقصر و مسائلی نظیر لزوم رعایت ایمنی و مقررات ملی ساختمان و ...، بحث داغ روز شده است. نگارنده ضمن عرض تسلیت به ویژه به مردم شریف آبادان و بازماندگان این حادثه تلخ، ترجیح می‌دهد به جای آنکه به روش مرسوم، بحث را به مسائل دست دومی نظیر لزوم رعایت ایمنی و مسائل فنی در بلند مرتبه ها تقلیل دهد، موضوع را از یک پله عقبتر محل بحث قرار دهد.

آن طور که در برخی مجامع علمی و همچنین مدیریتی مطرح است، دلیل اصلی ترویج توسعه عمودی و بلند مرتبه‌سازی، محدودیت زمین و لزوم صرفه جویی در مصرف زمین با رویکردی اقتصادی و مقرون به صرفه است. این نگاه، که نگاهی وارداتی و برگرفته از تمدن معاصر غرب است را می‌توان برای اولین بار در مقالات و یادداشت‌های منتشر شده در مجله آرشیتکت (اولین و تنها مجله تخصصی معماری و شهرسازی در اوایل دوره پهلوی دوم) مشاهده نمود. حدود 80 سال پیش، اژدری در مقاله‌ای در این مجله، مدیران، سرمایه گذاران و حرفه ورزان را با این عبارات، توصیه به جایگزینی توسعه عمودی در مقابل توسعه افقی کرد: "راه حلی که آنها (کشورهای غربی) برای مسکن دادن اشخاص پیدا کرده‌اند از هر حیث، «مقرون به صرفه‌تر» است. به این معنی که از ساختمان‏‌های بزرگ دارای چندین طبقه و هر طبقه دارای چندین آپارتمان و یا اتاق‌های متعدد استفاده می‏‌شود ... اینجانب نظر سرمایه‏‌دارن کشور را به این موضوع جلب می‌کنم که با اجرای چنین برنامه‏‌ای علاوه بر آنکه خدمت بزرگی به مردم بی خانمان ایران خواهند کرد از سرمایه خود نیز استفاده مشروع و مطمئنی خواهند برد". چند سال بعد، با تصویب قوانینی نظیر قانون تملک آپارتمان‌ها در سال ۱۳۴۳ برای تشویق احداث ساختمان‌های بلند، این رویکرد رسما صورت قانونی پیدا کرد و متاسفانه تا به امروز که بیش از چهل سال از انقلاب اسلامی سپری شده است نیز همچنان، رویکرد غالب شهرسازی در ایران اسلامی است.

به نظر می‌رسد آنچه که سبب توجیه اولیه این رویکرد شده بود و هنوز هم به همان توجیه استناد می‌شود، مقرون به صرفه بودن آن در مقایسه با رویکرد توسعه افقی باتوجه به محدودیت زمین است؛ گرایش به بلندمرتبه سازی و آپارتمان‌سازی از یک‌سو و گرایش به کوچک‌سازی و سلول‌سازی از سوی دیگر، البته از نظر اقتصاد سرمایه‌داری توجیه‌ دارد. زیرا وقتی وقتی ساختمان‌ها و خانه‌های سنتی و وسیع، جای خود را به آپارتمان‌های کوچک امروزی می‌دهد، ما مجبور به هزینه های مختلفی در شهرهای امروزی می‌شویم که همه این هزینه‌ها در مجموع، به سود بنگاه‌ها و کارتل‌های اقتصادی است. مثلا در سبک زندگی آپارتمانی، اغلب برای مهمان دعوت کردن باید به رستوران مراجعه کنیم و برای پذیرایی از مهمانانمان در رستوران، هزینه  پرداخت کنیم؛ و یا برای تربیت کودکانمان باید آنها را به مهد کودک ببریم  و هزینه کنیم. برای ورزش و تحرک باید به باشگاه برویم و هزینه کنیم. حتی برای محصولات ساده و اولیه غذایی و خوراکی که قبلا بسیاری از آنها در خانه های سنتی تهیه می شد باید به مغازه‌ها مراجعه کنیم و هزینه پرداخت کنیم. به این ترتیب چرخ‌های نظام سرمایه‌داری به ظاهر می‌چرخد؛ اما در همین راستا، نگارنده در خصوص مقایسه هزینه‌های توسعه افقی (که الگوی رایج در سبک زندگی اسلامی ایرانی بود) در مقایسه با توسعه عمودی که الگوی رایج در سبک زندگی معاصر است، سوالاتی را به شرح زیر تقدیم می دارد:

- آیا برای مقایسه اقتصادی بودن توسعه افقی در مقایسه با توسعه عمودی، به جز محاسبه هزینه‌های مستقیم (نظیر هزینه زمین)، هزینه‌های غیر مستقیم نیز که بعضا تا چندین برابر هزینه‌های مستقیم برآورد می شوند مورد توجه دست اندر کاران قرار می‌گیرد یا خیر؟
- حسب برخی تحقیقات علمی، یکی از هزینه‌های پنهان توسعه عمودی، آلودگی هوا و تاثیر ساختمان های بلند مرتبه بر انباشت آلودگی به ویژه در کلان‌شهرها است. اکنون به صورت سالیانه، چندین هزار نفر فقط در شهر تهران به علت آلودگی هوا جان می‌سپارند. هزینه حاصل از تاثیر توسعه عمودی بر انباشت الودگی هوا و افزایش مرگ و میر شهروندان در محاسبات اقتصادی طرفداران بلند مرتبه سازی جایی داشته است یا خیر؟
- حسب تحقیقات متعدد علمی، آسیب‌های اجتماعی و جرم‌خیزی در مجموعه‌های بلند مرتبه و متراکم به مراتب بیشتر از بافت‌های افقی و کم تراکم است. آیا تاکنون هزینه‌های حاصل از این نوع آسیب‌های اجتماعی (اعم از سرقت، ناامنی و ...) و تاثیر بلند مرتبه‌سازی بر تشدید این نوع آسیب‌ها در محاسبات اقتصادی طرفداران بلند مرتبه‌سازی جایی داشته است؟ هزینه‌های هنگفت انتظامی و قضایی آسیب‌های اجتماعی (اعم از هزینه گرمخانه ها و روند قضایی و نگهداری برخی مجرمان در زندان و ...) در این محاسبات دیده شده است یا خیر؟
- الگوی معماری ساختمان‌های مسکونی، تاثیرات غیر قابل انکاری بر رفتار و تربیت کودکان ما دارد. در سبک زندگی آپارتمان نشینی، کودکان ما در بسیاری از موارد با محدودیت‌های مختلف رفتاری مواجه هستند و برای مثال، کمترین جست و خیز آنها از سوی بزرگترها به دلیل رعایت حال همسایه ها (به ویژه طبقات پایین‌تر) با محدودیت و سرکوب مواجه می‌شود. کودکی که در چنین فضاهای محدود و قفس مانندی رشد می‌کند از پاسخگویی به بسیاری از نیازهای فیزیکی، روحی و روانی متناسب با سن خود محروم می‌شود و نتیجه‏ی این محرومیت‌ها در سال های بعد و در سنین جوانی، به صورت معضلات مختلف، در رفتارهای اجتماعی آنها بروز می یابد. آیا هزینه این نوع معضلات رفتاری که بعدها در رفتار کودکان امروز (جوانان فردا) بروز می یابد در محاسبات اقتصادی آپارتمان سازی و بلند مرتبه سازی دیده شده است؟ آیا بین الگوی معماری ساختمان و افزایش تنش های خانوادگی در خانواده های امروز ایرانی (در مقایسه با خانواده های سنتی) هیچ رابطه ای وجود ندارد؟ آیا بین افزایش نرخ نزاع در بین زوجین و افزایش مستمر نرخ طلاق با الگوهای رایج معماری و شهرسازی ما هیچ نسبتی وجود ندارد؟ آیا هزینه‌های احتمالی این نوع نسبت‌ها در محاسبات اقتصادی آپارتمان سازی و توسعه عمودی دیده می‌شود؟
- توسعه عمودی در بسیاری از موارد، انسان‌ها را از دریافت برخی مواهب طبیعی (نظیر دریافت نور طبیعی و ...) محروم می‌نماید. برای مثال، سایه اندازی ساختمان‌های بلند بر ابنیه مجاور (که امروزه در بسیاری از خیابان ها و کوچه های تهران و دیگر کلانشهرهای ما به راحتی قابل مشاهده است) سبب می‌شود شهروندان در اغلب ساعات روز از امکان بهره مندی از نور طبیعی خورشید محروم باشند که این امر سبب می‌شود بدن آنها، نیاز طبیعی خود را به لحاظ مسائلی نظیر تامین کافی ویتامین دی و ... که با دریافت نور خورشید رابطه مستقیم دارد تامین نکند و در نتیجه، طی سال‌های بعد، با انواع بیماری‌ها و مسائل مختلف پزشکی مواجه می‌شوند. آیا چنین هزینه‌های پنهان و غیر مستقیمی در محاسبات اقتصادی ترویج دهندگان بلند مرتبه سازی جایی داشته است؟

در همین خصوص، ابهامات و سوالات متعدد دیگری نیز می‌توان مطرح نمود (نظیر تناقض توسعه عمودی با اصول سبک زندگی اسلامی ایرانی نظیر عدم رعایت حریم و اشراف بصری و...). اینکه با توجه به شکل گیری کلانشهرها و افزایش جمعیت و محدودیت منابع، راه حل چیست از حوصله این یادداشت کوتاه خارج است و به مجال دیگری واگذار می شود.

اما عجالتاً مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران در نظر دارد این نوع هزینه‌های پنهان را با انجام پژوهشی با عنوان «ارزیابی آثار و پیامدهای چندوجهی رویکرد چیره شهرسازی در شهر تهران» که به تازگی فراخوان عمومی شده است برآورد نماید تا مشخص شود که ترویج بلند مرتبه‌سازی و آپارتمان‌سازی در نظام شهرسازی ما تا چه حد مقرون به صرفه است و نسبت هزینه-فایده آن برای شهر و مدیریت شهری به چه نحو است. گرچه ضرورت داشت که این مهم چند دهه زودتر و در دوره‌های مدیریت شهری قبلی انجام می‌گرفت اما امید است با انجام این پژوهش، هزینه‌های پیدا و پنهان رویکرد چیره و جاری شهرسازی در نظام شهرسازی ما برآوردی دقیق و همه جانبه شود.

*دانشیار معماری و رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران 

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۵۲۱۰۷۲۰۷:۲۰:۳۶ ۱۴۰۱/۳/۹
برای انجام این بحث ها خیلی خیلی دیر شده است. آن موقعی که تراکم فروشی می شد و آن موقع که بر خلاف نقشه جامع شهرها عمل می شد، باید می نوشتید!
ناشناس۲۵۲۱۰۷۴۰۷:۲۴:۳۱ ۱۴۰۱/۳/۹
مسئله باندهای قدرتمند و مافوق قانون هستند که برای تحصیل ثروت هر کاری انجام می دهند. در کوچه 6 متری ساختمان 20 طبقه می سازند، بر روی دامنه های کوه و خط گسل در شهرها تهران صدها ساختمان بلند مرتبه می سازند.
ناشناس۲۵۲۱۱۹۸۰۹:۲۲:۲۱ ۱۴۰۱/۳/۹
از مدعی العموم درخواست میشود بصورت فوری پرونده های ماده ۱۰۰ را برای تمامی ساختمان ها استعلام کنند و رشوه دهندگان و رشوه گیرندگان از این ماده کذایی و فساد زا را مشخص و به اشد مجازات برسانند
ناشناس۲۵۲۱۲۱۴۰۹:۳۱:۵۷ ۱۴۰۱/۳/۹
عامل اصلی فساد ماده ۱۰۰ شهرداری ها می باشد که شهرداری ها از طریق آن کسب درامد می کنند و رشوه های بسیار سنگین از طریق سازمان غیر رسمی دریافت می کنند که نتیجه آن میشود ضایع کردن حقوق عامه جامعه و بروز جنایتی همچون مترو پل
ناشناس۲۵۲۱۰۷۵۰۷:۲۶:۳۰ ۱۴۰۱/۳/۹
آب رفته به جوی باز نمی گردد. همین الان هم باغها و فضای سبز تخریب شده و جاش برج ساخته می شوند. شهرداری تهران مجوز ساخت هتل در پارکها را داده است!!!!!!!!!!!
ناشناس۲۵۲۱۰۷۷۰۷:۲۸:۲۶ ۱۴۰۱/۳/۹
هر ننه قمری که پیدا شده در این مملکت برج ساخته و می سازد. چهره شهرها و نقاط روستایی به گند کشیده شده است.
ناشناس۲۵۲۱۲۱۷۰۹:۳۶:۳۲ ۱۴۰۱/۳/۹
باید منشا این ثروت ها مشخص شود از کجا بدست آمده که برج میشود و تصاعدی ثروت ها را بالا میبرد
بنده خدا۲۵۲۱۰۸۲۰۷:۳۳:۳۳ ۱۴۰۱/۳/۹
احسنت. دو کلام حرف حساب
ناشناس۲۵۲۱۲۰۶۰۹:۲۷:۱۸ ۱۴۰۱/۳/۹
ها کا وی باوروم نمیشه خدا رو کولت چند طبقه خلاف ساختیه وی وی وی ولک ولک
ناشناس۲۵۲۱۰۹۶۰۷:۴۷:۳۵ ۱۴۰۱/۳/۹
بنا به گفته متخصصان، ایران تنها توان داشتن جمعیتی حداکثر 40 میلیون نفر را دارد. برای حل مشکلات عدیده کشور، باید طرحی تحت عنوان «خلوت سازی» انجام گیرد: باید 5 میلیون تبعه افغانستان به کشورشان برگردانده شوند. باید سیاست کاهش جمعیت و تشویق به داشتن فرزند کمتر ترویج شود.
ناشناس۲۵۲۱۹۲۴۱۵:۵۳:۵۲ ۱۴۰۱/۳/۹
با توجه به بالا رفتن میانگین سنی ایران نیروی جوان کار که اکثرا افغانی میباشند لازم است
ناشناس۲۵۲۱۱۱۳۰۸:۱۲:۱۶ ۱۴۰۱/۳/۹
این توسعه افقی رو الان کجا پیشنهاد میدید انجام بشه؟!
ناشناس۲۵۲۱۲۱۰۰۹:۲۸:۲۵ ۱۴۰۱/۳/۹
کا ای لاف بالاخره کار دس بچا آبادان داد
ناشناس۲۵۲۲۲۰۸۱۸:۰۸:۲۶ ۱۴۰۱/۳/۹
شرق ایران
ناشناس۲۵۲۱۱۵۵۰۸:۴۸:۴۴ ۱۴۰۱/۳/۹
ریزش مترو پل بدلیل فساد ماده ۱۰۰ است که ابتدا فوندانسیون برای پنج طبقه روی پایلوت طراحی شده و اما بعدا بتدریج تا ۵ طبقه به آن اضافه شده با همان فونداسیون که برای ۶ طبقه بوده است در این میان کسانی که از ماده ۱۰۰ سو استفاده کرده و یا انرا نادیده گرفته اند به عنوان قاتل شبه عمد باید طبق موازین حقوقی به مجازات برسند
ناشناس۲۵۲۱۱۷۸۰۹:۰۹:۵۸ ۱۴۰۱/۳/۹
چرا سعی در محدود کردن عمق فساد را داری؟ مشکل متروپل، آنانی هستند که زمین ارزان یا مجانی، پول های کثیف، انواع رانتهای کوچک و بزرگ و قدرت دور زدن قانون را دارند.
ناشناس۲۵۲۱۳۵۶۱۱:۰۶:۱۸ ۱۴۰۱/۳/۹
برج یا ساختمان ویلایی مطرح نیست موضوع زد و بند شهرداری با سازندگان و فساد سیستماتیک به نفع سازنده می باشد آنچه سر بریده می شود حقوق مردم می باشد
ناشناس۲۵۲۳۲۶۱۱۰:۴۰:۵۸ ۱۴۰۱/۳/۱۰
در ایران بلند مرتبه سازی کلا باید ممنوع گردد و اولویت توسعه با بناهای محکم 2 و 3 طبقه باشد.
ناشناس۲۵۲۳۲۷۲۱۰:۴۵:۲۲ ۱۴۰۱/۳/۱۰
همسایه ما 6 طبقه ساخته و ما که طبقه دوم یک ساختمان دو طبقه هستیم، کلا از نور محروم شده ایم. بخدا قسم تمام گلهایمان هم بخاطر نبود نور خورشید پژمرده شده اند. وای بحال طبقه پائینی...
یکتانتتریبونخرید ارز دیجیتال از والکس

پربحث‌های هفته

  1. کشوری که در آن هیچ خبر خوبی وجود ندارد !

  2. آقای دایی؛ گران حساب نکردید؟!

  3. تلاش برای رفع سریع تحریم ها یک وظیفه است !

  4. حکایت کارتخوان و پزشک

  5. مرفهین سه درصدی؛ پرمصرف های گاز در کشور

  6. روایت خبرگزاری اصولگرا از نفوذ در دولت احمدی‌نژاد/ جزئیات اختلاف ایران و آمریکا در مذاکرات دوحه/ تناقض دولت رئیسی درباره وزارت بازرگانی

  7. مالیات ستانی در ایران نیازمند انقلاب است

  8. تهدید نماینده اصفهان : وزیر نیرو بداند ، ما نمی گذاریم طرح اجرا شود

  9. بیانیه اعتراضی رتبه های برتر کنکور درباره مصوبه کنکوری شورای عالی انقلاب فرهنگی

  10. بازگشت صف‌های دلار به میدان فردوسی |‌ ازدحام مردم در مقابل صرافی‌ها را ببینید

  11. فقط ۴۰ درصد سیستم مالیاتی ما هوشمند و کارآمد است

  12. روشن شدن بنز جا مانده از جنگ جهانی دوم

  13. ماهی گیری اردوغان در آب گل‌آلود اوکراین

  14. بزرگنمایی اجتماع‌های سلام فرمانده اشتباه است

  15. فرق قطار ایرانی با آمریکایی!

  16. سگ‌های ولگرد در قم جان پسر بچه ۶ ساله را گرفتند

  17. مقایسه سایپا شاهین و دنا پلاس

  18. انتقاد قالیباف از خصوصی‌سازی آموزش و پرورش/ توضیح باقری درباره سفرش به روسیه

  19. سریال تکراری رسوایی‌های جنسی در ارتش اسرائیل

  20. اشتباه خطرناک سرباز تازه کار

  21. چرا در ازدواج ایده آل گرا شدیم؟!

  22. چرا دست راست پوتین هنگام راه رفتن ثابت است؟

  23. تعارض منافع عامل مخالفت با راه اندازی سامانه مودیان/ چرا برای مالیات سراغ کسبه جزء و کارمندان می روند؟

  24. ایران چگونه یک اقتصادِ ضدتحریم را ایجاد کرد؟

  25. به این میگن اعتماد بنفس

ابر آروان

آخرین عناوین

بلیط هواپیما