چقدر و چگونه؟

  4000609011 ۲۳ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
چقدر و چگونه؟

گروه تعاملی الف - محمد مقدسی؛

چند روز پیش مقاله‌ای می‌خواندم از استاد علی‌اکبر صبوری با عنوان «چند ضرورت مهم برای پژوهش علم در ایران» [۱]. ایشان در آن مقاله به روند توسعه علمی در کشور اشاره کرده‌اند و لُب سخنش این است که سیاست افزایش تعداد مقالات را در دو دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ پیش گرفتیم و در دهه ۱۳۹۰ به سراغ بهبود کیفیت مقالات رفتیم. یعنی حدود ۲۰ سال به سؤال «چند مقاله چاپ کنیم» و ۱۰ سال به سؤال «چه مقاله‌ای چاپ کنیم» پرداختیم. نتیجه هم کاملاً رضایت‌بخش بوده‌است. ایران در سال ۱۳۸۰ حدود ۲۰۰۰ سند علمی تولید می‌کرد، اما در سال ۱۳۹۸ بالغ بر ۵۰۰۰۰ سند علمی داشته‌است. دقت کنید: از دو هزار به پنجاه هزار رسیده‌ایم! میزان رشد واقعاً چشمگیر است. از طرفی، به لحاظ تعداد مقالات پراستناد، رتبه ایران شانزدهم است و از کشورهایی همچون بلژیک یا دانمارک یا روسیه بالاتر است. یعنی اگر به اعداد و ارقام توجه کنیم و مقالات پراستناد را معیاری از کیفیت مقالات بگیریم، توسعه علمی به‌خوبی اجرا شده‌است.

با این حال، من به حرف‌های استاد اعتراض دارم. البته نمی‌خواهم درباره این آمار و اعداد بگویم. حتی نمی‌خواهم درباره توسعه علمی و سیاست توسعه علمی سخن بگویم. من می‌خواهم به نگاهی اعتراض کنم که «چقدر» و «چند» را می‌بیند، اما «چه» و «چگونه» را نمی‌بیند. بگذارید اعتراضم را روشن‌تر کنم.

استاد سیاست تشویق پژوهشگران به مقاله‌نویسی را سیاستی کاملاً درست تلقی می‌کنند و معتقدند به‌واسطه این سیاست، جایگاه ایران در WOS (وبگاه علم) بالا رفت. اما ایشان نگفته‌اند به خاطر این سیاست چند جوان تشکیل خانواده را به تعویق انداختند تا بتوانند در نظام مقاله‌نویسی جا بگیرند؛ نگفته‌اند چند جوان دچار یأس فلسفی شده‌اند و نمی‌دانند دانشجو هستند یا حمّال، چرا که زحمات مقاله‌نویسی را آنها می‌کشند و پولش را استاد می‌گیرد؛ نگفته‌اند چند جوان زیر شدیدترین فشارهای روحی ناشی از مقاله‌نویسی قرار دارند؛ نگفته‌اند چرا انگیزه شهروندان برای زندگی و کسب علم مبتذل شده‌است؛ نگفته‌اند چرا این همه جوان تحصیلکرده که روزگاری مقاله می‌نوشتند، هم‌اکنون بیکارند؛ نگفته‌اند چرا واژه «مقاله‌سازی» این‌قدر رایج‌تر از واژه «مقاله‌نویسی» شده‌است؛ نگفته‌اند چرا این همه دکان مقاله‌نویسی و پایان‌نامه‌نویسی در همه جای کشور داریم؛ نگفته‌اند چرا برخی مشتریان این دکان‌ها استادان دانشگاه‌ها هستند؛ نگفته‌اند چرا عبارت «مقاله بنویس و اسم من هم کنار اسم خودت بگذار» بین برخی استادها رایج شده‌است؛ نگفته‌اند چرا ایران در صدر بی‌اخلاق‌ترین مقاله‌نویسان جهان است؛ آیا یادشان رفته که چند بار پژوهشگران ایرانی به سرقت ادبی و کپی‌برداری متهم شدند؟ آیا نمی‌بینند که علی‌رغم نگارش این همه مقاله، کالای صنعتی ما همچنان خریدار ندارد، چون کیفیت ندارد؟ آیا توجه ندارند که فرهنگ تولید به فرهنگ علمی وابسته است؟ آیا نمی‌دانند مردم کتاب دانشگاهیان را به‌سختی می‌خوانند، اما رفتار دانشگاهیان را در کسری از ثانیه الگوبرداری می‌کنند؟

البته شاید جناب استاد یا دیگران بگویند این اشکالات طبیعی است و هر چیزی آفتی دارد و اصل سیاست را لکه‌دار نمی‌کند؛ راه توسعه علمی از مقاله‌نویسی می‌گذرد و باید مقاله نوشت. اما من می‌پرسم: آیا نمی‌توان طوری برنامه ریخت که آفت کمتر شود؟ می‌دانید چند نفر از دانشجویان و دانش‌آموختگان احساس می‌کنند که در تمام طول تحصیلشان بازیچهٔ بازی بی‌هدفی بوده‌اند؟ آیا بازی با سرنوشت انسان‌ها مسأله کوچکی است؟ شاید تعدادشان در مقایسه با آمار مقاله‌ها کم باشد، اما هستند و به اندازه خودشان زیادند. و می‌دانید چرا آفت اینقدر زیاد است؟ چون تنها به کمیت توجه شد و کیفیت مغفول ماند. برنامه‌ریزان ما کیفیت را جدای از کمیت دانستند. به این جمله استاد صبوری دقت کنید:

«اواخر دهه هشتاد با کسب یک درصد مشارکت ایران در تولید مستندات علمی جهان، مسیر جدیدی در راه اعتلای کشور گشوده شد که به موجب آن در دهه نود، کیفیت‌گرایی در تولید مستندات علمی، جایگزین کمیت‌گرایی شد.»

شاید برنامه‌ریزان علمی کشور پیش خودشان چیزی شبیه به این گفته‌اند: «فعلاً چندتا مقاله بدهیم تا مقاله‌نویسی دستمان بیاید و بعداً سعی می‌کنیم مقالهٔ خوب بدهیم!» اما حالا هزاران مغازه مقاله‌نویسی داریم که وزارت علوم قصد دارد آنها را پلمپ کند. به‌نظرتان این مغازه‌ها برچیده می‌شوند؟ وقتی خود استادان مشتری این مغازه‌ها هستند، چطوری آنها را جمع می‌کنند؟ وقتی کیفیت جدا از کمیت تصور می‌شود و گمان می‌کنیم می‌توانیم پرسش را در دو ساحت جداگانه «چندتا» و «چگونه» پاسخ دهیم، نتیجه‌اش همین می‌شود که آفت‌ها جلوی رشد محصول را می‌گیرند.

امیدوارم سایر مسائل این‌گونه حل نشوند. امیدوارم دولت جدید که می‌خواهد سالانه یک میلیون خانه بسازد تا مشکل مسکن حل شود، کیفیت حل مسأله را فدای کمیت آن نکند. امیدوارم در سدسازی‌های آینده به محیط‌زیست هم توجه شود و مسؤولان تصور نکنند تولید و مصرف برق تنها عددند! همان طور که همه‌مان می‌دانیم تعداد کشته‌ها و مبتلایان کرونا تنها عدد نیست و زجر انسان‌هاست، در بقیه مسائل هم کمیت را از کیفیت جدا نکنیم.

شاید پیش خودتان بگویید ما در همهٔ مسائل کیفیت و کمیت را از یکدیگر جدا می‌کنیم. مثلاً وقتی توپی از جایی می‌افتد، ابتدا می‌گوییم جاذبه‌ای هست و توپ را به پایین می‌کشد، سپس سرعتش را اندازه می‌گیریم و الی‌آخر. اما اشتباه نکنید. در همین مثال، اگر شما لحظه‌ای به کیفیت حرکت توپ توجه نکنید، میان خرواری از عدد و معادله گیج می‌شوید. شما هرگز نمی‌توانید چنین مسأله‌ای را بدون توجه به کیفیت آن حل کنید. تمام معادلات معنا دارند و آن معنا همان کیفیتی است که درباره‌اش صحبت کردیم. به همین ترتیب، مسأله‌ای مانند توسعه علمی، یا مسکن، یا سد، یا حقوق معلمان، یا کشاورزی و ...، نیز به حل کمّی و کیفی نیاز دارد. ضروریست تمام جوانب مثبت و منفی سنجیده شود. راه‌حل بهینه تنها با توجه همزمان به کیفیت و کمیت حاصل می‌شود.

[۱] نشریه نشاء علم، سال یازدهم،‌ شماره اول، دی ماه ۹۹، صفحه ۳۷. 

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۱۷۵۲۷۷۰۷:۳۳:۰۰ ۱۴۰۰/۶/۹
پایه وضعیت بحرانی کشور در همه زمینه ها از دو تصمیم سیاسی و ویرانگر در دهه شصت بود. سهمیه ای کردن دانشگاه بر اساس نزدیکی سیاسی و نه شایستگی علمی. و در تکمیل ان دانشگاه ازاد. کیفیت و شایستگی علمی را فدای سیاست و خودی کردن و روزمرگی کردیم. حالا محصولات ان بدنه کارشناسی کشور و در حال حاضر بدنه مدیریت کلان کشور را گرفته و نه تنها ان تصمیمات اشتباه تصصیح نشد بلکه عمیقتر و گسترده تر شده و حتی برای نسلهای بعدی خود هم نهادینه کزدند. متاسفانه باید گفت تا بر این مسیر هستیم انتظار بهبود اساسی نداشته باشید. تمام
ناشناس۲۱۷۵۲۹۹۰۷:۵۷:۵۲ ۱۴۰۰/۶/۹
99% مسئولان مدرک معتبر ندارند.
ناشناس۲۱۷۵۴۷۴۰۹:۵۶:۱۲ ۱۴۰۰/۶/۹
جالب است که اکثر آنها عنوان استادی دانشگاه را هم یدک می کشند.
ناشناس۲۱۷۵۸۵۵۱۲:۴۸:۴۱ ۱۴۰۰/۶/۹
وقتی شاهد پیشرفت علمی ملموسی در کشور در طی چند دهه نبوده ایم ، یعنی دانشگاه درست کار نکرده و علمی تولید نمی شود. پس تولید هزاران مقاله در سال فقط اتلاف منابع است.
ناشناس۲۱۷۵۸۳۵۱۲:۴۰:۳۸ ۱۴۰۰/۶/۹
قبل از اینکه یک دلاری و هزاری تومنی رو بگیری و وسط خیابون هلیکوپتری بزنی باید تحقیق میکردی، الان هم ادای شاکی ها رو درنیار
تبریزی۲۱۷۶۰۸۷۱۵:۲۴:۲۵ ۱۴۰۰/۶/۹
مقاله! من 3 تا کتاب اموزشی تالیفی پرفروش و یک کتاب ترجمه ای دارم از اول دبستان تا اخر دانشگاه شاگرد اول کل مدرسه و کل دانشگاه بودم همون سال اول و دوم با رتبه خیلی بالا از آزمون دکتری قبول شدم ولی چون موقع تحریم نتونستم مقالاتم رو تو ژورنال های معتبر چاپ کنم و هدر رفت نتونستم وارد این دوره بشم! حالا نشستم می بینم تنبل ترین دانشجوهای دوره بعد از 3-4 سال پشت کنکور نشستن صرف جور کردن 4 تا مقاله کپی پیست رفتن و دکتراشون رو گرفتن. لیاقت این کشور همینه نه اینکه نخبه هایی مثل من زیر دست این استادهای بی سواد که با پارتی استخدام بشن و کل مقالاتشون رو هم دانشجوهاشون نوشتن باشن. اعتبار دوره دکترا و استاد و ... در ایران در حد صفره. برین برای کسایی کلاس بذارین که هیچی از دوره دکترا نمی دونن.
ناشناس۲۱۷۵۳۰۲۰۸:۰۰:۰۱ ۱۴۰۰/۶/۹
دانشگاه ها شده کارخانه تولیدات مقاله های صد من یک غاز جالب است که بر اساس این مقالات هم برای خودشان رتبه علمی بالا در جهان لحاظ می کنند
ناشناس۲۱۷۵۸۳۶۱۲:۴۱:۳۱ ۱۴۰۰/۶/۹
اره خب، دانشگاه شده مملو از عقب افتاده های برانداز پلاس در اردوی مختلط و کشنده گل و بنگ و عاشق مهاجرت به آلمان و رسیدن به هغوغ اولیه
ناشناس۲۱۷۵۳۰۷۰۸:۰۲:۱۲ ۱۴۰۰/۶/۹
وقتی سیاست جذب استاد بر اساس تعهد ،رابطه و مدارک صوری است، آموزش و پژوهش در کشور به بیراهه رفته و خواهد رفت.
آریابان۲۱۷۵۸۱۱۱۲:۳۰:۰۸ ۱۴۰۰/۶/۹
وقتی همگان دیده اند و می بینیم بر کف پیاده رو های اطراف دانشگاهها، انواع اقسام شماره تلفن های ریز و درشت برای دریافت انواع و اقسام پایان نامه ها و مقالات را ، وقتی همه میدانند و میدانیم خروجی کیلو کیلو !!!!! مدارک دانشگاهی را از جای جای و از شعب گوناگون دانشگاهها، طبیعتا داشتن و یا نداشتن یک برگ مقوا از یک کارخانه مدرک-فروشی !!!!!! مطلقا قادر نیست که خط تولید مدرک در دانشگاه ها را متوقف کرده و آنجا ها را آنچنان که باید و شاید تبدیل کند به مهد دانش و زایش علوم !!!!!!!!
ناشناس۲۱۷۵۳۰۸۰۸:۰۳:۵۷ ۱۴۰۰/۶/۹
استاتیدی را در دانشگاهای معروف می شناسم که در رزومه شان به انتشار مقاله در روزنامه اطلاعات، جام جم...... استناد کرده اند!
ناشناس۲۱۷۵۳۱۸۰۸:۰۸:۵۶ ۱۴۰۰/۶/۹
ژورنالهای ایرانی دکانی شده اند برای ثبت مقالات. چطور مدیر مسئول و اعضای هیئت داوری یک جورنال علمی می توانند مقالات خودشان را در همان جورنال چاپ کنند؟ یا جورنالها به دیگر نون قرض داده و مقالات را برای انتشار با هم مبادله کنند؟
ناشناس۲۱۷۵۳۲۳۰۸:۱۱:۲۹ ۱۴۰۰/۶/۹
در بسیاری از دانشگاهها، اساتید موظف هستند که در هنگام فرستادن مقاله برای یک جورنال، نام رییس دانشکده و معاونت پژوهشی را هم به عنوان یکی ازنویسندگان ذکر کنند.
ناشناس۲۱۷۵۷۸۳۱۲:۱۸:۵۳ ۱۴۰۰/۶/۹
دقیقا.
ناشناس۲۱۷۵۳۲۵۰۸:۱۳:۴۸ ۱۴۰۰/۶/۹
وقتی آقای ..... 600 مقاله شیمی در رزومه اش دارد، آیا کسی هست از ایشان بپرسد که چگونه این هم مقاله نوشته است؟ چه قدر بودجه پژوهشی در اختیار داشته که توانسته این همه اثر خلق کند؟!
ناشناس۲۱۷۵۳۵۲۰۸:۳۱:۱۸ ۱۴۰۰/۶/۹
ژورنالهای علمی بر اساس Impact Factor ارزیابی می شوند. هر چقدر عدد IF بیشتر باشد، آن ژورنال معتبرتر است. برای مثال IF ژورنال Science برای سال 2020 عدد 37 و ژورنال Nature عدد 40 بوده است. اساتید دانشگاههای معتبر جهان مقالات خود را تنها در ژورنالهای معتبر دارای IF بالا به انتشار می رسانند. متا سفانه حدود 70 درصد ژورنالهای علمی ایرانی فاقد IF هستند. IF بقیه هم بین 0.5 تا 2.5 است. برای همین است که اگر به رزومه استادان دانشگاههای معتبر نگاه کنید، تعداد محدودی مقاله در هر سال منتشر می کنند. اما استادان ایرانی چند برابر آنها مقاله در سال منتشر می کنند!
ناشناس۲۱۷۵۳۵۸۰۸:۳۸:۲۴ ۱۴۰۰/۶/۹
استاد معروفی را می شناسم که در سال 1388 ، مقاله ای را در زمینه شیمی از یکی از ژورنالهای کشور مجارستان ترجمه ودر یک ژورنالل ایرانی به چاپ رسانده است. تنها به جای NaCl (کلرور سدیم) از KOH (پتاسیم هیدروکساید) در ترجمه استفاده کرده!
ناشناس۲۱۷۵۳۹۱۰۹:۰۳:۰۲ ۱۴۰۰/۶/۹
سلام، ما نمی توینم علم رو به فناوری تجاری تبدیل کنیم؛ حالا هر چی میخوان مقاله بنویسن؛ چه با کیفیت چه بی کیفیت!
ناشناس۲۱۷۵۴۷۰۰۹:۵۳:۲۰ ۱۴۰۰/۶/۹
پیداست که نویسنده این مقاله خودش دستی واقعی در علم و پژوهش ندارد و بنا بر این صلاحیت لازم برای چنین بحثهائی را ندارد. مشکلاتی که مطرح نموده اند ناشی از ایجاد بی ضابطه موسسات آموزش عالی بی کیفیت و در واقع موسسه های مدرک سازی هستند و تا آنها جمع نشوند وضعیت اصلاح نخواهد شد.
ناشناس۲۱۷۵۷۱۲۱۱:۵۱:۱۰ ۱۴۰۰/۶/۹
می دانی چرا مملکت ما در همه زمینه ها در تنگنا وفلاکت افتاده؟ علت فقط ارائه آمار الکی است ودرواقع وجود واثر واقعی نداره در یک کلام همه چی کاذبه.
ناشناس۲۱۷۵۷۵۴۱۲:۰۶:۴۵ ۱۴۰۰/۶/۹
ایرانی جماعت همیشه در حقه بازی و کره از اب گرفتن استاد بوده است
ناشناس۲۱۷۵۷۶۷۱۲:۱۱:۲۳ ۱۴۰۰/۶/۹
استاد ما هر ترم تکلیف اجباری به دانشجویان متن برای ترجمه میداد و بعد همانها را به عنوان کتاب به نام خودش چاپ میکرد. در رزومه اش لیست بلند بالایی کتاب همه بالای 500 صفحه
ناشناس۲۱۷۵۸۰۱۱۲:۲۶:۱۶ ۱۴۰۰/۶/۹
من یک فکر داشتم درخصوص اندازه گیری آموزش درتولید از روش تحقیق درعملیات(OR)متاسفانه آقایان اساتید کاری کردند که من مجبور شدم یک پایان نامه بی کیفیت بنویسم مهم حرفشان این بود که سابقه مطالعاتی ندارد.حاضرم اسم این آقایان به اصطلاح دکتروعضوهیات علمی راببرم.
یکتانتتریبون

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های هفته

    1. منجلاب دوستی با آمریکا و عربستان!

    2. چراغ سبز رئیسی به جهان؛ انتقاد از آمریکا

    3. دستور رییسی درباره بیژن عبدالکریمی

    4. چرا رئیس جمهور به مجمع عمومی سازمان ملل نمی‌رود؟

    5. شیوه عجیب و خطرناک جابجایی زائران اربعین با هواپیما باربری

    6. مجری فاکس نیوز رئیس جمهور کشورش را با خاک یکسان کرد

    7. چرا برکت نتوانست به وعده تولید ۵۰ میلیون دوز واکسن عمل کند؟ / حرکت در مسیر سخت «برکت»

    8. شکار ناگهانی سگ توسط کروکدیل گرسنه

    9. سردرگمی سیستماتیک مردم

    10. عجیب اما واقعی! هذیان گویی بایدن در آنتن زنده

    11. واردات خودرو ، مفید یا مضر ؟ 

    12. عملیات نجات توسط یک روحانی در کوه

    13. «علی لندی» نوجوان قهرمان ایذه‌ای آسمانی شد

    14. کلیپی که اشک رییس جمهور را درآورد

    15. دعوای کاذب درباره عضویت ایران درباره سازمان همکاری شانگهای

    16. به نام فقرا به کام اغنیا

    17. تقدیم لایحه دولت به مجلس، برای ساماندهی نیروهای شرکتی و قراردادی

    18. دفاعیات میرسلیم از طرح صیانت/ علت سکوت روحانی در این روزها چیست؟/ واکنش مثبت علی مطهری به نطق رئیسی در سازمان ملل

    19. این نیز گذشت و روسیاهی به ذغال ماند!

    20. اتحاد آنگلوساکسونها علیه دنیا !

    21. ستون فقرات توسعه اقتصادی کشور کجاست؟

    22. چرا توان هسته ای ایران را نمی توان تضعیف کرد؟

    23. معاون اول رییس جمهور: قیمت لبنیات نباید افزایش یابد

    24. آب پاکی امیرعبداللهیان رو دست همتای آلمانی/سیاست قطعی ما گره نزدن اقتصاد داخلی به برجام است

    25. آزمایش جنگنده های ابابیل از سوی قطر

    ابر آروان

    آخرین عناوین