قفسه ­های فلسفه!

احمد راسخی لنگرودی   4000331087 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

چندی است فلسفه در ایران بیش از دهه­ های گذشته چهره خود را در کتاب­های ترجمه نشان می­دهد؛ ترجمه پشت ترجمه. چندان که قفسه­ های فلسفه در کتابفروشی­ها و فروشگاه­های کتاب پر است از کتاب­های ترجمه، و همین­هاست که قفسه­ های فلسفه را کمی رونق بخشیده است؛ مشحون از کتاب­های متنوع؛ با عناوینی جذاب که هر یکش کافی است مشتریانی را با یک نگاه به جانب خود بکشاند

قفسه ­های فلسفه!

چندی است فلسفه در ایران بیش از دهه­ های گذشته چهره خود را در کتاب­های ترجمه نشان می­دهد؛ ترجمه پشت ترجمه. چندان که قفسه­ های فلسفه در کتابفروشی­ها و فروشگاه­های کتاب پر است از کتاب­های ترجمه، و همین­هاست که قفسه­ های فلسفه را کمی رونق بخشیده است؛ مشحون از کتاب­های متنوع؛ با عناوینی جذاب که هر یکش کافی است مشتریانی را با یک نگاه به جانب خود بکشاند. مثل بسته­ بندی­های جذاب و خیره­ کننده محصولات خارجی؛ از شیر مرغ تا جان آدمیزاد! هوس می­کنی چندتایی از آنها را در سبد خرید روزانه ­ات قرار دهی!

   اینروزها آن اندازه که کتاب­های فلسفی ترجمه می­شود، تالیف و نوشته نمی­شود. در مقام مقایسه شاید نسبت یک به ده باشد؛ شاید هم خیلی بیشتر. البته اینکه ترجمه آثار فلسفی اینروزها در صنعت نشر بیش از پیش رواج یافته است، خوب است اما نباید به قیمت کم فروغ شدن آثار تالیفی تمام شود، که در آن صورت، این مطلب به ذهن تداعی می­شود که نکند خدای ناکرده این روزها آثار فلسفی نیز به سرنوشت تولیدات خارجی و محصولات تکنولوژی دچار شده‌اند! به این معنا که آنچه از ذهن خارجی تراوش می‌کند و قالب نوشتار به خود می‌گیرد، عسل ناب و شیره خالص انگور به چشم می‌آید! و آنچه از ذهن نویسنده داخلی می‌تراود کم‌‌اهمیت و یا بی‌ارزش در اذهان جلوه‌گر می‌شود! 
   از این مطلب که بگذریم، آنچه که بیش از همه به چشم می­آید و می­توان آن را کاملا متفاوت با گذشته یافت عناوین کتاب­های فلسفی است. هیچ دوره­ای از تاریخ معاصر ایران اینچنین کتاب­های فلسفه عناوین جذاب، فانتزی و پرزرق و برق را به روی خود ندیده است؛ اگر بگویم نوظهور، شاید چندان گزاف نگفته­ ام. این امر به طور محسوسی بر بازاریابی و فروش کتاب­های فلسفی افزوده است. در چنین موقعیتی، تازه دستگیرمان می­شود که نظر استفن هاوکین چقدر شتابزده بود وقتی که گفت: «فلسفه مرده است.» درحالی که شواهد نشان می­دهد فلسفه نمرده و هیچ­گاه نمی­ میرد. به عبارتي، اين علم كاملا زنده است. با ما زندگي مي‌كند. در شرايطي كه اين علم وجود دارد چرا چشم خود را ‌بسته و شناسنامه‌اش را باطل كنيم؟!

   برخی از عناوین کتاب­های فلسفی در اینروزها آنچنان خیره ­کننده و چشم­ نوازند که آدم هوس می­کند به هر قیمتی که شده، آن را به تملک خود درآورد، کتاب را گشوده در دم بخواند؛ در هر جا که هست؛ در هر شرایطی که باشد. اینکه این کتاب­های ترجمه با این عناوین چشم پُرکن چه نثری را آزموده و چه محتوا و چه کیفیتی را نصیب خواننده می­کند، شرح آن فرصت مستقل خود را می­طلبد که باید در جای خود بدان پرداخت.

   اینروزها در فروشگاه­های کتاب وقتی عناوین جذاب کتاب­های فلسفی به چشم می­خورد آدم یاد تیترهای روزنامه ­های ورزشی می­افتد که برای جذب مشتری در عنوان­ سازی دست به چه ابتکاراتی می­زنند و چه بازی­هایی با تیتر می­کنند؛ چندان که عابران ورزش­ دوست را صبحگاهان در کیوسک مطبوعات مبهوت خود می­دارند. در دوره­ ای نه چندان دور کتاب­های فلسفی عنوان­دار از این جنس آنقدر اندک بود که متاسفانه از تعداد انگشتان دو دست تجاوز نمی­کرد. دست کم همگان کتاب معروف و عنوان­دار «دنیای سوفی» نوشته یوستین گوردر را به یاد دارند که خواننده را در قالب داستانی ساده با مسائل بنیادی فلسفه آشنا می‌کرد و زمانی این ترجمه فلسفی برای خود اسم و رسمی داشت و بسیار خوانده می­شد و در جمع علاقمندان دست به دست می­چرخید. امروزه اما از این دست کتاب­های فلسفی در قالب ترجمه فراوان می­توان در بازار نشر و قفسه ­های کتابفروشی­ها یافت و با خواندنش در دنیای پهناور فلسفه و اندیشه ­های فلسفی سرک کشید.

   البته بر خوانندگان محترم، این امر پوشیده نیست که این عناوین پرزرق و برق­دار­ ابتکار مترجمین نیست. چیزی است که غالبا به ابتکار نویسندگان خارجی صورت می­بندد. شاید هم به پیشنهاد ناشران خارجی بوده باشد تا رونقی در دنیای فلسفه و بازاریابی کتاب­های فلسفی داده باشند. آنهم کتاب­های خشک و دشوار فلسفی که غالبا در هر کشوری کم مشتری ­اند. کمابیش اختصاص دارد به متخصصان گوشه ­نشین که با مباحثی بی‌‌پایان خود را مشغول داشته و چندان ارتباطی با دنیای واقعی و زندگی مردم عادی ندارند.

   این عنوان­های چشم­ پرکن و بازاری هر چه که باشد در جذب مشتری و جلب مخاطب بد که نیست، تازه خوب هم هست. مگر فلسفه چه چیز از سایر رشته­ ها کم دارد که جنبه توده ­ای و همگانی به خود نگیرد! اصلا، آیا این خوب است که چنین سرمایه گرانسنگی مثل همیشه گوشه­ انزوا اختیار کند و در متن زندگی جایی برای خود باز نکند؟! مسلما فلسفه­ ای موفق است که به کار زندگی بیاید و گره ­ای از گره ­های کور زندگی باز کند و نه فقط با کلمات قلمبه سلمبه‌ مفاهیم بنیادین را به بحث کشاند که در نتیجه، کسی از آن سر درنیاورد. به قول مولوی: «فکر آن باشد که بگشاید رهی/ راه آن باشد که پیش آید شهی».


قطعا کتاب­هایی با چنین عناوین و موضوعاتی، با این هدف پا در بازار نشر گشوده ­اند که جایی در میان جماعت کتابخوان و مخاطبان علاقمند باز کنند. حالا، چقدر در این راه موفق بوده­ اند بحث دیگری است.  

عناوین چشم­ پُرکن!

پس برویم سراغ اصل ماجرا. بد نیست در این بخش از جستار، به نمونه­ هایی از این عناوین جذاب، و در پاره ­ای نیز فانتزی اشاره کنیم تا خوانندگان گرامی خود قضاوت کنند. تاکید می­شود فهرست حاضر تنها ناظر بر چند نمونه از عناوین آثار چاپ شده است:

   «فیلسوفان چرا نمی­خندند؟»- «فیلسوفان خندان»- «فیلسوفان گریان»- «فیلسوفان بدکردار»- «فیلسوفان مرده»- «فیلسوفان در خیابان»- «فیلسوفان سینما»- «فیلسوفان دنیایی»- «فیلسوفان صلح و جنگ»- «فیلسوفان هیتلر»- «فیلسوف و فقرایش»- «فلاسفه ناکام در عشق»- «فیلسوفی در تعمیرگاه»- «محفل فیلسوفان خاموش»- «ملکه­ های فیلسوف»- «فلسفه در اتاق خواب»- «فلسفه در کلاس درس»- «فلسفه در عمل»- «مثل فیلسوف نوشتن»- «جدال فیلسوفان»- «فیلسوف دل»- «عکاس و فیلسوف»- «فوتبال و فلسفه»- «کوهنوردی و فلسفه»- «فلسفه برای زندگی و دیگر موقعیت­های حساس»- «فلسفه برای همه»- «فلسفه جسمانی»- «فلسفه تنهایی»- «چگونه فیلسوف شدم؟»- «هراس از معرفت»- «حمام فلسفه»- «فلسفه­ ای برای زندگی»- «در ستایش دیوانگی»- «تسلی­ بخشی­های فلسفه»- «بفرمایید فلسفه»- «فلسفه در 52 قصه»- «زندگی خوب: 30 گام فلسفی برای کمال بخشیدن به هنر زیستن»- «فلسفه به وقت سه صبح»- «فلسفه به زبان ساده»- «دور دنیای فلسفه در هشت روز»- «فلسفه و فمینیسم»- «کنسرو فلسفه»- «رهایی از زندان ذهن»- «در کافه اگزیستانسیالیستی»- «کافۀ پرسش»- «کافه­ ای به نام چرا»- «پرسش­های کشنده»- «پرسش­های اولین و آخرین»- «پرسش­های بنیادین فلسفه»- «پرسش­های زندگی»- «پرسیدن مهمتر از پاسخ دادن است»- «هنر شفاف اندیشیدن»- «تفکر انتقادی»- «درست استدلال کردن»- «هنر همیشه برحق بودن»- «راز فال ورق»- «سرهم ­بندی نکن!»- «فلسفه ملال»- «فلسفه دوستی»- «دعوت به فلسفه»- «فلسفه فشن»- «فلسفه در چند دقیقه»- و...

   عجب عناوین جذاب و چشم­ پُرکنی! همچنان بر این فهرست رنگارنگ می­توان افزود و به عناوین بسیار دیگری نیز اشاره داشت. گویی در دنیای فلسفه اتفاقی افتاده یا در شرف وقوع است! پنداری آثار فلسفی رفته رفته وارد متن جامعه می­شوند و خوانش عمومی پیدا می­کنند. هرچه هست باید آن را به فال نیک گرفت و بدان امیدوار بود. بعید می­دانم کسی اینروزها علاقه ­مند به فلسفه و فلسفه ­ورزی باشد و این کتاب­های عنوان­دار را در قفسه­ های کتابفروشی­ها ببیند اما بی ­اعتنا از کنارشان بگذرد و خود را از خواندن آنها و حتی یک تورق سرسری محروم گرداند.

   تازه می­توانست این عناوین جذابتر و چشم­ پرکن­ تر از اینها هم باشد وقتی کتاب­های فلسفی از جغرافیای اندیشه خودمان و متناسب با سنت فکری ما ایرانیان نوشته می­شد. چقدر خوب ­بود نویسندگان و متخصصان وطنی در حوزه فلسفه نیز آستین­ها را بالا زده دست به کار می­شدند تا با پرداختن موضوعات متنوع و عناوین جذاب و امروزی ­پسند رونقی بیشتر به قفسه­ های کتا­ب­های فلسفی در فروشگاه­ های کتاب و کتابخانه ­ها می­ بخشیدند و با آثار عنوان­دار و خوش­خوان خود فلسفه را تبدیل به یک مفهوم کاربردی برای استفاده در زندگی روزمره می­کردند. چراکه، در حال حاضر بیش از هر دوره ­ای در این زمینه احساس نیاز می­شود.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

کاوهک۲۰۵۵۸۴۲۲۲:۵۸:۳۷ ۱۴۰۰/۳/۳۱
این سوال را از مترجمان و ناشران بپرسید که چرا دوست دارند اینگونه کتابها را چاپ کنند مگر آنها غیر از فروش به چیز دیگری هم فکر می کنند .
یکتانتتریبون

پربحث‌های هفته

  1. احکام «فوق العاده ویژه معلمان» اصلاح شد/ اعمال تغییرات در حقوق مرداد فرهنگیان

  2. ما منافق نیستیم؛ منتقدیم!  

  3. صیانت از کدام حقوق کاربران؟!

  4. فقط‌ برو‌!

  5. مردان اقتصادی دولت دوازدهم در قاب تاریخ

  6. اسب زین شده یا چموش؟!

  7. نه می‌بخشیم نه فراموش می‌کنیم

  8. نخستین انتصاب و نخستین سیاست رئیسی چه باید باشد؟

  9. جهانگیری: امروز نمی توان به مردم دروغ گفت

  10. ... از طلا بودن پشیمان گشته ایم!

  11. توصیه رهبری به رئیسی درباره تشکیل دولت/ روایت روزنامه اصلاح‌طلب از نقاط ضعف ظریف/ روحانی آینده‌ای در سیاست ایران ندارد؟

  12. رهبر انقلاب: مردم پاسخ قاطعی به توطئه تحریم انتخابات دادند/ جابجایی آرام دولت‌ها نشانه وجود عقلانیت و طمأنینه در کشور است

  13. واکنش شریعتمداری به تهدید اسراییل/ این چراغ سبز، قرمز می شود اگر ...

  14. پیشنهاد تعطیلی ۲ هفته ای کشور فردا بررسی می‌شود

  15. برای تصویرسازی از ایران چه کرده ایم؟

  16. نویسنده آمریکایی: اشتباهات ترامپ را در برابر ایران تکرار نکنید

  17. خداوند بر پیشوایان واجب کرده که سطح زندگی خود را با مردم ناتوان برابر کنند

  18. چرا مردم ادعاهای دروغ را باور کردند/طراحان طرح «صیانت از فضای مجازی» قائل به اهمیت افکار عمومی نیستند

  19. درباره شروط جدید آمریکایی‌ها برای احیای برجام

  20. حاجی میرزایی: مدارس به هر طریقی باید بازگشایی شوند

  21. هشدار مجدد روسیه درباره توقف مذاکرات وین: ایرانیان نمی‌توانند فراموش کنند

  22. عذر خواهی روحانی / ذوالنوری: رئیسی به دنبال توافق خوب است / رسیدن واکسن‌های چینی

  23. واکنش رضا کیانیان به پاسخ قالیباف: با طرح شما قدرتمندان قدرتمند تر و مردم فقیر تر خواهند شد/ دنیای مجازی هم در کنار دنیای واقعی از مردم دریغ خواهد شد

  24. ۳۳ پیشنهاد برای رفع مشکل کم آبی

  25. تحلیل "نیویورک تایمز" از مواضع اخیر رهبری در مورد مذاکرات وین

ابر آروان

آخرین عناوین