«آلابولا»؛ زکریا قائمی؛ نشر چشمه کشتیِ بی‌مقصد

فاطمه صناعتیان،   3991009111

این رمان، اثری قصه‌گو و داستان‌محور است اما پیش از این‌ها روایت زندگی‌نامه مانندی از سرگذشت یکی از شخصیت‌های اصلی داستان، یونس شاهسوند، است؛ شخصیتی درون‌گرا، تنها و لوطی‌منش با زندگی‌ای سرشار از اتفاق‌های غیرمعمول

«آلابولا»

نویسنده: زکریا قائمی

ناشر: چشمه، چاپ اول: 1399

252 صفحه، 50000 تومان

 

***

 

رمان «آلابولا»، سومین اثر زکریا قائمی، که پس از رمان‌های «تجریش» (1394) و «غاب، نامه‌هایی به کرت کوبین» (1397) منتشر شده، در قالب دوازده فصل نوشته شده است. فصل‌هایی که نام هر کدام‌شان نام فیلمی است به همراه نام صاحبِ اثر و سال تولید: «ما فرشته نیستیم»، «ملکۀ آفریقایی»، «رودخانۀ بی‌بازگشت»، «نامه‌ای که هرگز فرستاده نشد»، «هفت زیبا»، «بیست ‌هزار سال در سینگ‌سینگ»، «گیلدا»، «رود سرخ»، «برنج تلخ »، «محاکمه در جاده»، «یک‌شنبه‌ها هرگز» و «روکو و برادرانش».

این کتاب که در دسته‌ی کتاب‌های قفسه‌ی آبی نشر چشمه قرار گرفته است، اثری قصه‌گو و داستان‌محور است اما پیش از این‌ها روایت زندگی‌نامه مانندی از سرگذشت یکی از شخصیت‌های اصلی داستان، یونس شاهسوند، است؛ شخصیتی درون‌گرا، تنها و لوطی‌منش با زندگی‌ای سرشار از اتفاق‌های غیرمعمول. «آلابولا» داستان زندگی جوان دانشجویی است به همراه دو دوست صمیمی‌اش که از قافله‌ی سیاست کنار گذاشته می‌شوند و به قیل و ‌قال کاسبی می‌رسند. سرهای پرشوری که در نهایت، هر یک به نوع خاصی از انزوا پناه می‌برند تا حضور منفعل و در عین حال آزاردهنده‌ی مسائلی را که به ضمیر ناخودآگاه‌شان رانده‌اند، تاب بیاورند. 

نقش سه شخصیت اصلی داستان را سه مرد ایفا می‌کنند: فتحی که مواد خوانده بود و ماشال و یونس که معدن خوانده بودند؛ «هر سه‌مان روی کاغذ معاند بودیم و حالا معادن را حضرات خانه‌ی تیمی ما فرض کرده بودند. لابد حق هم داشتند. از هم‌پالکی‌های ما خیلی‌ها لباس عقیده را درآورده بودند و لباس پلنگی پارتیزانی تن کرده بودند و رفته بودند چهار گوشه‌ی مملکت دنبال سنگرهای جدید؛ سردشت و سنندج و پاوه و گنبد و هر جا که راهِ درروِ بهتری داشت.» در زندگی هر کدام از این مردان، زنانی در نقش همسر، خواهر، دختر و معشوقه، حضور دارند اما همیشه در جایگاه نقش‌هایی درجه دو، فرعی و غیر‌محوری، و در بیشتر مواقع موقت و مقطعی. داستان در دنیایی مردانه در جریان است و اساس آن بر محور مناسبات، روابط و دوستی‌های مردانه، وفاداری به رفیق، حمایت و پشتیبانی از برادر و ... می‌گردد.

«آلابولا» از زبان یونس روایت می‌شود؛ راوی‌ای که بر خلاف آن چه که خود درباره‌ی خود می‌اندیشد، چندان هم بی‌دست و پا و گیج و سرگردان نیست. شخصیت درون‌گرایی که در بخش‌های بسیار زیادی از داستان، در حال روایت احساسات درونی خویش است به همراه بازگویی خاطراتی در ذهن، و پرسه زدن در هوایی که هرچند در تقویم، گذشته به حساب می‌آید اما درون ذهن پراکنده‌ی او جاری، زنده و اکنون قلمداد می‌شود: «هزار سال گذشت و دل نکردم بروم سردشت و دشت‌هایش را ببینم که می‌گفتند سبز است و انگور است و‌ زالزالک؛ و دوله‌تو حالا شده موزه‌ای که مردم را می‌برند که ببینند جایی را که روزی توش کسانی بودند که بعضی‌شان مثل من حالا حتی بعد از سی سال دل نمی‌کنند برگردند و تُف کنند به قبرِ پدر آن کس که آن روز من را آن طور وادار کرد پا از برف بکشم بیرون و بخواهم از ته دل داد بزنم که نکند خواهران‌مان آن قدر سیگار بکشند که دندان‌شان زرد شود. چرا از آن جا که هستم توی صف، کنار بقیه، تا برسم به آن نسناس این قدر ازم کنده می‌شود و این قدر کم و کوچک می‌شوم که بعد از سی سال هنوز پیِ کنج و کناری هستم زار بزنم برای مردی که یونس بود و دل داشت این هوا ...»

لحن و بیان راوی نیز بر حسب احساسات و احوال درونی‌اش متغیر است؛ گاه بسیار منطقی، عاقلانه و منحصر به فرد است؛ اما گاه از این کیفیت دور افتاده، کلیشه‌ای و شبیه به قهرمانان فیلم فارسی شده است: «هم دیالوگ‌هایش نخ‌نما بودند، هم فریدون بازیگر خوبی نبود، ولی حرفش حرف نداشت. عمری طول کشید که اگر خنده نیستیم، ماتم هم نباشیم. اول دل‌مان از هم سنگین شد، بعد سایه‌مان برای هم سنگین شد؛ چند وقت هم بد به هم پیچیدیم. کم‌کم دست به عصا با هم شوخی کردیم که مبادا شوخی به بیراهه برود. بهشت که نشدیم، ولی از دوزخ درآمدیم و رفتیم برزخ؛ تا چه پیش آید. بالأخره جرئت کردیم به فریدون زنگ بزنیم که "دل‌مون دیدنت رو خواسته" از آن به بعد هم این شد قانون، که نرویم پیش فریدون مگر وقتی که درست و سازیم.»

بستر جغرافیایی روایت «آلابولا» پهنه‌ی وسیعی از ایران است، از زنجان تا سمنان و از سردشت تا ساری. به همین دلیل است که گاه گفتگوهای داستان به زبان‌های بومی ایران همچون ترکی و مازندرانی، بیان می‌شوند. بستر تاریخی داستان نیز از سال‌های آخر پهلوی دوم آغاز می‌شود و تا امروز ادامه می‌یابد؛ از مخالفت‌های مبتنی بر حقوق مدنی دانشجویان در مورد مسائل سیاسی روزِ آن زمان تا زندانی شدن‌های قبل و بعد از انقلاب. «آلابولا» داستان ایدئولوژی‌های پراکنده و بی‌سر و سامانی است که همچون کشتیِ بی‌مقصدی از ساحل به ظاهر امن و تضمین‌شده‌ی مارکسیسم کمونیستی به راه می‌افتد، مارکسیسم اسلامی و دینی را تجربه و از آن عبور می‌کند، در طوفان نیهیلیسمِ بی‌مقدمه و بی‌دلیلی دست و پا می‌زند و سرانجام در ساحل فریبنده و خوش آب و هوای کاپیتالیسم پهلو می‌گیرد.

یکتانتتریبون

پربحث‌های دیروز

  1. تحلیل جالب آمریکا از نشست خبری حجت الاسلام رئیسی

  2. گم شدن اخلاق در بازار سیاست...

  3. یک نفر به دولت خسته نباشید نگفت /همه باید منتخب مردم درانتخابات ریاست جمهوری را یاری کنیم/ انتقال دولت باید با آرامش کامل انجام شود

  4. چرا از کوچ نمایندگان مجلس به دولت آینده نگرانیم؟

  5. روحانی صندوق توسعه ملی را خالی کرد

  6. ایمنی‌زایی ۹۳.۵ درصدی واکسن برکت در فاز دوم/ ۱۲ کشور برای خرید درخواست دادند

  7. دفاع تمام قد مهمان BBC از ایران

  8. تصاویر قدیمی دیده نشده از حرم امام رضا(ع)

  9. سقوط آزاد سرمایه اجتماعی اصلاح طلبان

  10. رقم‌های دیوانه‌کننده از کشف‌ بزرگترین ‌مزرعه‌ بیت‌کوین

  11. وزیر علوم: به هیچ عنوان به"تعویق کنکور" فکر نمی‌کنیم / ۳۰درصد آموزش دانشگاه‌ها مجازی می‌ماند

  12. محمد معتمدی: قید واکسن خارجی را زدم/ در فاز سوم تست انسانی «برکت» شرکت می کنم

  13. واژگونی اتوبوس خبرنگاران در آذربایجان غربی/ فوت ۲ خبرنگار+اسامی و فیلم

  14. جزئیات حمله به یک خانواده ایرانی در بیرمنگام انگلیس+فیلم

  15. اعلام جزئیات تکمیلی از نتایج شمارش آرای انتخابات ریاست جمهوری/ تکمیل نتایج قبلی با وصول آخرین صورتجلسات باقی مانده و تطبیق نتایج در هیات های اجرایی و نظارت سراسر کشور

پربحث‌های هفته

  1. لحظات دلهره آور کشتن بی‌رحمانه یک جگوار با چوب

  2. اصلاحات؛ فشار به پایین و چانه زنی در بالا!

  3. سنت‌شکنی رئیسی در انتخابات ریاست‌جمهوری/ شکست سنگین احمدی‌نژاد/ برای وزارت کشور پرونده تشکیل شد

  4. «نه» رییسی به ملاقات با بایدن / وعده ها را فراموش نمی‌کنم / تغییرات به نفع مردم خواهد بود

  5. رؤیای احیای برجام در دولت روحانی، تعبیر می شود؟

  6. آقای رئیسی معجزه نمی خواهیم فقط امید را زنده نگهدار !

  7. مقایسه مشارکت انتخاباتی مردم ایران با دموکراسی های مطرح غربی چه می گوید؟

  8. رأی الیوم: ایرانی جدید در برابر آمریکا در راه است

  9. از بنده خدا به بنده خدا/ نامه ای به سید ابراهیم

  10. تحلیل جالب آمریکا از نشست خبری حجت الاسلام رئیسی

  11. استقبال عجیب روزنامه اصلاح طلب از پیروزی رئیسی!

  12. تیم اقتصادی احتمالی رئیسی چه کسانی هستند؟

  13. معنای رأی همتی برای اصلاح طلبان

  14. روحانی: بزودی تحریمها برداشته می شود و سرمایه خارجی به سمت ایران سرازیر خواهد شد

  15. صحبت‌های جنجالی شیرزن ایرانی با خبرنگار خارجی/این کار شما انعکاس دموکراسی نیست

  16. ماموریت آیت‌الله جنتی به عضو شورای‌نگهبان در پی سقوط بالگرد حامل صندوق رای در دزفول

  17. وعده روحانی برای رفع قریب‌الوقوع تحریم‌ها/ تذکر احمد خاتمی به صاحبان آرای سفید و باطله/ دلایل شکست اصلاح‌طلبان از نگاه عطریانفر/ کابینه رئیسی، اصولی یا فراجناحی؟

  18. انتقاد سعید محمد از شورای نگهبان/ زمزمه خداحافظی احمدی‌نژاد از مجمع تشخیص/ تحلیل شریعتمداری از مشارکت پایین مردم/ نظر افروغ درباره چالش‌های یکدست‌شدن حاکمیت

  19. صف طولانی و عجیب اماراتی‌ها برای خرید محصول جدید تویوتا لندکروز!

  20. اعلام نتایج انتخابات ۱۴۰۰ / تبریک رییس جمهور و رقبا به رییسی/ در حال بروز رسانی

  21. آسمان، ریسمان بافتن صهیونیست ها درباره پیروز انتخابات ایران

  22. گم شدن اخلاق در بازار سیاست...

  23. بازندگان انتخابات از نظر زیباکلام/ نخستین گمانه‌زنی‌ها درباره کابینه رئیسی/ پیشنهاد حسین مرعشی به اصلاح‌طلبان برای ادامه فعالیت سیاسی/ تفاوت رئیسی با روسای جمهور پیشین

  24. اعترافات مهم روزنامه‌نگار مشهور آمریکایی درباره ایران

  25. یک نفر به دولت خسته نباشید نگفت /همه باید منتخب مردم درانتخابات ریاست جمهوری را یاری کنیم/ انتقال دولت باید با آرامش کامل انجام شود

ابر آروان

آخرین عناوین