از علیزاده تا انتظامی؛ روایت آهنگ‌سازان از خلق آثار عاشورایی

گروه فرهنگی الف،   3990602033

آثار شنیدنی‌ درجه‌یک با محوریت موسیقی آیینی، کم‌شمار است؛ اما این حوزه چند اثر واقعا شنیدنی دارد که می‌توان برای هرکدام از آن‌ها یک سرفصل مجزا نوشت.

از علیزاده تا انتظامی؛ روایت آهنگ‌سازان از خلق آثار عاشورایی

روزنامه خراسان نوشت: «نی‌نوا»، «سمفونی عاشورا»، آهنگ فیلم سینمایی «روز واقعه» از جمله این آثار شنیدنی‌است که هر کدام از آن‌ها را یک آهنگ‌ساز برجسته، یعنی حسین علیزاده، لوریس چکناواریان و مجید انتظامی ساخته است. با آگاهی از این‌‍‌‎‎که پرداختن به موسیقی آیینی با ایده‌های نو، توسط افراد متخصص یک ضرورت است و جای خیلی از استادان دیگر در این فهرست هنوز خالی‌ است، به معرفی سه‌قطعه مذکور و چگونگی ساخت آن‌ها توسط این آهنگ‌سازان برجسته می‌پردازیم.

نی‌نوا حسین علیزاده

یکی از معروف‌ترین آثار موسیقی محرم، «نی‌نوا»، اثر استاد حسین علیزاده است. ایده ساخت این آلبوم که ۳۷ سال پیش برای اولین‌بار منتشر شد، به ذهن حسین علیزاده رسید. علاقه او به دستگاه نوا باعث شد او از این دستگاه، برای ساختن این اثر استفاده و آن را با ارکستر زهی ادغام کند. در «نی‌نوا»، نی نقش یک راوی را دارد و تک‌نوازی آن هم توسط جمشید عندلیبی انجام شده است. ساخت این آلبوم، بنا به گفته علیزاده، حدود دوسال و ایده ساخت آن هم ۴ تا ۵ ماه، زمان برده است. صحبت‌های علیزاده در یک مستند، درباره چگونگی رسیدن نقش اصلی به نی در این اثر، گویای همه چیز است:«سایه مشغول ساخت مثنوی خودش بود. من خواستم به‌گونه‌ای با او همراه شوم. به خودم گفتم اگر بخواهم با او همراه بشوم، چگونه باید باشد؟ گفتم بشنو از نی‌ چون حکایت می‌کند. بعد گفتم نی باید یک نقشی داشته باشد، اما چه نقشی؟ نی بیاد سولو بزند؟ بعد فکر کردم یک کاری کنم که نکرده باشم یا نشده باشد و یک فرم نی و ارکستر باشد که بالاخره نی‌نوا شد.»

«شب قبل از عاشورا» لوریس چکناواریان

سمفونی تاثیرگذار عاشورا، توسط لوریس چکناواریان آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر ایرانی-ارمنی ساخته شده است. او پیش‌ از ساخت این کار، در گفت‌وگویی، از علاقه‌اش به فرهنگ عاشورایی سخن گفته و اضافه کرده بود:« موسیقی‌هایی که از طریق شیپور و طبل شنیده می‌شوند، همیشه مرا تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. باید بگویم، نمی‌توان ایرانی بود و نسبت به فرهنگ عظیم عاشورایی بی‌تفاوت باشیم. عاشورا چند درس بزرگ دارد و یک تراژدی بزرگ است.» این آهنگ‌ساز درباره چگونگی ساخت این اثر گفته است:«یادم می‌آید در زمان بچگی وقتی در دسته‌های عزاداری بودم، سقای آب بودم؛ آب را بین هیئت‌ها پخش می‌کردم. موسیقی عاشورایی از سنت‌های قدیمی ایرانیان است که در ماه محرم با تاثیر از سازهای طبل و سنج، تداعی‌گر واقعه بزرگ و فراموش‌نشدنی عاشوراست. این کار هم برای همین ساخته شد. برای همین حماسه و برای این‌که بتوانیم آن فضا را در قالب نوحه‌ای قدیمی با موسیقی همراه کنیم. در واقع حماسه و نوحه درهم تنیده‌ شده‌اند و با موسیقی تاثیر به‌سزایی بر جای می‌گذارند.»

روز واقعه مجید انتظامی

موسیقی متن فیلم سینمایی «روز واقعه»، شاید درخورترین اثر شنیداری در حوزه موسیقی متن آیینی باشد؛ موسیقی که حاصل درآمیختن صدای سنگ و چوب و فغان است و حکایت از یک ماتم و عزای بزرگ دارد. مجید انتظامی صاحب موسیقی‌های ماندگاری چون «بوی پیراهن یوسف» و «از کرخه تا راین»، درباره ساخت موسیقی متن این فیلم و چالش‌های پیش روی آن گفته است:«موسیقی این فیلم قسمت‌های سخت زیادی داشت. چوب و سنگ‌زدن‌ها و موسیقی عزاداری مراسم زار. خاطرم هست برای موسیقی این فیلم، تعداد زیادی چوب و چند گونی سنگ از کوه جمع کرده بودم تا صدای به‌هم‌زدن سنگ‌ها و چوب‌ها را ضبط کنم. بعد از مدتی همه سنگ‌ها خرد و به یک تپه خرده‌سنگ و خاک تبدیل شد. تر و تمیز به استودیو می‌رفتیم و خاکی و کثیف برمی‌گشتیم! این یکی از سخت‌ترین قسمت‌های این موسیقی بود.» این اثر که در سال ۷۳ ساخته شد، به صورت یک آلبوم مجزا نیز منتشر و در سیزدهمین جشنواره فیلم فجر صاحب سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن شد.

یکتانتتریبون

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های هفته

    1. وقتی نقشه شوم تجزیه ایران توسط مزدوران لندنی و سعودی آشکار می‌شود

    2. مقایسه در آمد اعضای هیات علمی در ایران با کشورهای پیشرفته غربی چه می گوید؟

    3. بازداشت رئیس یکی از ادارات به دلیل رفتار غیر اخلاقی در محیط اداری

    4. میراث اقتصادی پر دردسر رئیس‌جمهور منتخب

    5. مکالمه عاشقانه پدر و دختر ایرانی که میلیون‌ها بار دیده شد

    6. پارک یا توالت عمومی سگ‌ها

    7. آقای مهندس ، آقای دکتر!

    8. ناکارآمدی یک شورای عالی ۲۰ ساله !

    9. سعیدی: امروز روز تلخی برای مجلس بود، از مردم عذرخواهی می کنم

    10. اعتراض؛ حقی که باید از آن محافظت کرد

    11. عکسی زیبا از جواد فروغی

    12. بار مسئولیتی سنگین بر دوش دولت آینده

    13. وقتی جهانگیری به کارآمدی دولت افتخار می‌کند/ پیشنهاد قاضی‌زاده هاشمی به رئیسی درباره خوزستان/ انتقادات تند حجاریان از برخی گروه‌های اصلاح‌طلب/ حاکمیت برای بیان قانونی اعتراضات فکری کند

    14. راه حل مشکل آب از آسمان نمی آید/حل مشکل به شیوه شیخ بهایی

    15. کارِ کیست؟!

    16. روحانی: مصوبه مجلس نبود تحریمی وجود نداشت/ جنگ اقتصادی به دولت مربوط نمی‌شود

    17. دو كلمه با ظريف و روحانی

    18. شاید و بایدهای احیای برجام بعد از روحانی

    19. واقعیتی تلخ به نام مدیران مرکزنشین

    20. ۳۸۲ حیاط خلوت دولتی دور از چشم دستگاه های نظارتی

    21. مجلس یازدهم و امتیازات نادرست گذشته

    22. نوبخت رئیس مرکز پژوهش آینده‌نگر را عزل کرد/ داماد رئیس جمهور عضو هیات علمی شد

    23. آنچه باید درباره مذاکرات وین بدانید

    24. ماجرای رقصیدن عضو هیات مذاکره کننده بعد از مکالمه روحانی با اوباما

    25. دلسوزی دولت در روزهای پایانی یا مین گذاری برای دولت بعد؟!

    ابر آروان

    آخرین عناوین