چرا حزب توده از قیام ۱۵خرداد حمایت نکرد

گروه سیاسی الف،   3990315009

حزب توده به‌دنبال آزادی زندانیان سیاسی کم‌خطر پس از کناره‌گیری رضاشاه، توسط ۲۷نفر از ۵۳ مارکسیست زندانی‌شده در سال۱۳۱۶، در مهرماه۱۳۲۰ شکل گرفت. با وجود اینکه بنیان‌گذاران حزب توده مارکسیست و طرفدار شوروی بودند، خود را کمونیست نمی‌خواندند.

به گزارش ایسنا، روزنامه شرق در ادامه نوشت: اهداف اولیه حزب به سرعت و پس از گذشت شش ‌ماه از تأسیس محقق شد. حزب توده به اصلاحات اجتماعی مد نظر سوسیالیسم باور داشت. حزب که در ابتدا از بیان صریح مرام خود طفره می‌رفت، بعد از سال۱۳۲۹ در اساس‌نامه خود را سازمان سیاسی طبقه کارگر و جهان‌بینی آن را مارکسیسم-لنینیسم دانست.

روند پیشرفت حزب اما پس از سوءقصد نافرجام به شاه در سال۱۳۲۷ پایان یافت و حزب مجبور شد به صورت زیرزمینی و مخفیانه به حیات خود ادامه دهد. به قدرت‌رسیدن مصدق و گسترش فضای باز سیاسی، آزادی عمل حزب را بیشتر کرد. گرچه مصدق حکم ممنوعیت فعالیت و غیرقانونی‌بودن حزب را که در سال۱۳۲۷ وضع شده بود ملغا نکرد اما به عدم سخت‌گیری نیروی انتظامی در راستای حفظ آزادی‌های مدنی و قانون اساسی باور داشت. حزب توده از این وضعیت استفاده کرد و روند روبه‌رشد قدرت‌گرفتن آن در سال۱۳۳۲ نیز ادامه یافت و در پایان حکومت مصدق علی‌رغم سخت‌گیری‌های پلیس کارآمدترین سازمان سیاسی کشور بود. اما در جریان مبارزات جبهه ملی در سال‌های ۳۰ تا ۳۲ رودرروی آن قرار گرفت زیرا گروهی از اعضای حزب، مصدق را وابسته به امپریالیسم آمریکا می‌دانستند. بدگمانی میان حزب توده و جبهه ملی باعث تسهیل سقوط مصدق شد اما کودتا حزب توده را نیز به گرداب خود کشاند. حزب پس از کودتا و در سال‌های۳۲ تا ۳۷ متلاشی شد و رهبران آن به‌شدت مجازات شدند. برخی از ایشان محکوم و عده‌ای از افسران توده‌ای اعدام شدند، عده‌ای فرار کردند و عده‌ای به همکاری با ساواک مشغول شدند.  در نتیجه، حزب هرگونه تأثیری بر جامعه را از دست داد. کادر رهبری حزب پس از دستگیری به وابستگی خود به بیگانه اعتراف کردند و در نتیجه اعتباری برای حزب باقی نمانده، اعضا و هواداران از آن کاملا ناامید شدند. بقایای حزب توده اما در خارج از کشور گرفتار بحران عمیقی شد که تا چهار سال بعد از کودتا ادامه داشت. بالاخره مقامات شوروی که به احیای سازمان وابسته به خود در ایران نیاز داشتند، تصمیم به سازماندهی بقایای آن در خارج از کشور گرفتند و پس از آن گردهمایی‌های حزب در خارج از کشور برگزار می‌شد. حزب توده که با حمایت مادی و معنوی در دوران اشغال ایران تأسیس شده بود، حزبی کاملا وابسته و زیر سلطه شوروی بود. عملکرد حزب در جریان اعطای امتیاز نفت شمال به شوروی، کارشکنی‌ها در مقابل دولت مصدق و کمک غیرمستقیم به شکست وی با سکوت در مقابل کودتای ۲۸مرداد سال۳۲ علی‌رغم برخورداری از سازمان نظامی هزار نفری، از جمله مواضع و فعالیت‌های حزب توده در دهه‌های ۲۰و۳۰ شمسی است. فعالیت‌های سیاسی حزب در دهه۴۰ –مقارن با آغاز نهضت اسلامی- به صدور بیانیه و پخش برنامه‌های رادیویی از خارج از کشور محدود می‌شد.

‌موضع حزب در قبال قیام ۱۵خرداد

در برهه‌ای که اعتراضات مردم و روحانیون، به قیام ۱۵خرداد منجر شد، سازمان حزب توده زیر نظارت کامل ساواک قرار داشت. حزب مدت‌ها قبل از آن از صحنه مبارزه با رژیم شاه کنار رفت، تشکیلات خود را به خارج از کشور منتقل کرد و درگیر اختلافات درونی بود. سیاست حزب در قبال شاه تابعی از مواضع مسکو یعنی حفظ روابط با رژیم شاه برای از دست‌ندادن موقعیت‌های اقتصادی در ایران بود؛ از این‌رو هنگامی که در جریان قیام ۱۵خرداد، شوروی رویه‌ای مخالف نهضت اسلامی و در حمایت از شاه در پیش گرفت و این قیام را تظاهرات ضد دولتی محافل ارتجاعی علیه جریان اصلاحات دانست، حزب نیز این حرکت را با عنوان «حرکت فئودال‌ها و روحانیون مرتجع و مخالف اصلاحات» محکوم کرد و حتی ‌‌از ابراز همدردی با شهیدان قیام ۱۵خرداد نیز سر باز زد.

‌طفره از امضا

سند شماره۱: اداره یکم عملیات بخش ۳۱۱- تاریخ: ۱۶/۳ /۴۲- موضوع: اقدامات افراد حزب منحله توده: اخیرا افراد حزب توده که بین کارگران شرکت واحد اتوبوس‌رانی می‌‌باشند، برای تهیه طومار به منظور تنفر از واقعه ۱۵خردادماه۴۲ و تجاوز اخلالگران به باجه‌های شرکت و آتش‌زدن چند دستگاه اتوبوس شرکت به نخست‌وزیری و پیشگاه شاهنشاه شروع به فعالیت نموده‌اند که کارگران از اظهارنظر و امضاء طومار فوق خودداری نمایند و به افراد خود اعلام نموده‌اند هرگاه مبادرت به امضا نمایند، در صورت تغییر حکومت مدرک زنده‌ای به دست حزب داده شده است و سعی نمایند حتی‌الامکان از امضاء طفره بروند و خودداری نمایند/ نظریه: به مأمور دستور داده شده که افرادی که چنین تصمیمی دارند شناخته و معرفی نمایند/ در پرونده تظاهرات ۱۵ خرداد بایگانی شود (شهابی)/ گیرندگان: بایگانی اداره سوم.

‌حمایت گروهی از افراد حزب توده از قیام ۱۵خرداد

سند شماره۲- شماره: ۱۰۸۵د- الف بخش ۳۱۱- تاریخ ۱۸/۳/۴۲- موضوع: افکار عمومی (حزب توده): پس از وقایع روز ۱۵/۳/۴۲ مأمورین ویژه با افراد جدید و قدیم حزب توده تماس گرفته و درباره پیش‌آمد روز مزبور مباحثه نموده‌اند. افراد فعال فعلی معتقدند زدوخورد و شلوغی روز فوق بسیار خوب بوده و به‌خصوص که نهضت ضد دولتی و شاه را در بر داشته است و اینکه اخلالگران وسایل عمومی از قبیل تلفن، صندوق‌های پستی، گیشه‌های تلفن و اتوبوسرانی را خراب کرده‌اند، ابراز تنفر می‌نمایند. عده‌ای دیگر از افراد فوق برای جلب نظر روحانیون اظهار می‌دارند جانشین شمر و یزید و معاویه که شاه باشد معلوم شد. اینکه دولت دستور تیراندازی داده ابراز تنفر می‌نمایند و بدگویی می‌کنند. درباره اینکه دولت شوروی و خبرگزاری تاس با اصلاحات موافق و رادیو پیک ایران نظر مخالف دارند، اظهار می‌دارند اعضای حزب[به] این کار توجه نداشته و معتقدند هر تظاهری که مخالف دولت شاه باشد با آن موافقند. طبقه کارگران متمایل و فعال حزب معتقدند دستگیری [آیت‌الله]خمینی توسط دولت کار خوبی نبوده و نتیجه نخواهند گرفت و کاری هم از پیش نخواهند برد و این کارها برای آزمایش صورت نگرفته است و مردم از دربار راضی نیستند و دستگاه قابل دوام نیست و برای اثبات ادعای خود دست به شایعه‌سازی زده‌اند. (بین افسران ارتش اختلاف افتاده. چند نفر از افسران کشته شده‌اند) همین دسته اظهار می‌دارند نهضت ضد شاه زیاد شده و دیگر مردم فریب نخواهند خورد و مدعی‌اند دعوت دربار در روز تاسوعا و عاشورا در کاخ گلستان زیاد مورد استقبال مردم قرار نگرفت و وعاظ اسمی از شاه نبردند. فقط یک نفر که گروهبان بود برای شاه دعا کرد/ نظریه: به مأمورین دستور داده شده که خط‌مشی افراد را در این جریانات و بعدها تعیین و گزارش نمایند/ بهره‌برداری شد. در پرونده تظاهرات ۱۵ خرداد بایگانی شود. (شهابی)/ گیرندگان: بایگانی. اداره سوم کل سوم.

‌مخالفت اعضای حزب توده با تظاهرات کنندگان

سند شماره۳: شماره: ۱۱۱۷- دایره۱ بخش۳۱۱- تاریخ: ۲۰/۳/۴۲- موضوع: نظریات افراد حزب منحله توده راجع به تظاهرات اخیر/ در تظاهرات چندروز اخیر برخلاف همیشه که افراد حزب منحله توده از آب گل‌آلود ماهی می‌گیرند، هیچ گونه عکس‌العملی نشان ندادند و نه تنها با متظاهرین همگامی نداشتند، بلکه در بحث‌هایی که هم با مردم در مورد تظاهرکنندگان داشتند، آنان را ‌ طرفدار مالکین بزرگ می‌خواندند و حتی بعضی‌ها آماده بودند که اگر چنانچه متظاهرین پیشرفت و موفقیت حاصل نمایند، بر علیه آنان وارد میدان شوند و البته بودند کسانی از قبیل علی امید و احمد اسکوب که بی‌میل نبودند وارد جریان شده و به اصطلاح خودشان در رأس متظاهرین قرار گرفته و تظاهرات را به نفع شعارهای خود ادامه داده و مسیر و شعار آن را عوض نمایند که البته اینها هم مرد عمل نبودند و بلکه آرزویی بود که هیچ وقت به مرحله عمل نمی‌رسید و بعضی‌ها از قبیل عبیدی حتی از طرفداری نسبی رادیو پیک ایران نیز ناراحت بودند و می‌گفتند اینها واقع‌بین نیستند و از دور دستی به آتش داشتند و از طرز فکر مردم هیچ‌گونه اطلاعی ندارند. پرونده تظاهرات اخیر ضمیمه شود/ کامیاب ۲۱ /۳/۴۲ تعداد نسخه: یک نسخه- گیرندگان: اداره دوم کل سوم.

‌چپ و راست‌زدن‌های حزب توده

مهم‌ترین نکته‌ای که از بررسی برخی اسناد مرتبط با موضع افراد وابسته به حزب توده در قبال قیام ۱۵خرداد دریافت می‌شود، عدم یکدستی و هم‌رأیی ایشان نسبت به این جریان است. موافقان به صرف ضد رژیم‌بودن تظاهرات و مطابق این تمثیل که دشمنِ دشمن ما دوست ماست از آن حمایت کردند. اینان حمایت از این قیام را تا جایی پیش بردند که علی‌رغم برخورداری از ایدئولوژی غیرمذهبی حزب، خود را در زمره حامیان روحانیون و امام خمینی وارد و گفتمانی مذهبی را وارد واکنش‌های خود کردند. ناگفته پیداست که این قبیل حمایت‌ها تا جایی که منافع حزب اقتضا می‌کرد و برای کسب اعتبار نزد افکار عمومی و روحانیت صورت می‌گرفت و مطلق نبود. موافقان، این قیام را نهضت ضد شاه دیگری می‌دانستند که باید به جهت اشتراک هدف از آن حمایت شود بدون آنکه نسبت به زمینه‌های آن حساسیتی داشته باشند. مخالفان که تابع منویات شوروی و برخی رهبران خود بودند، کاملا از این جریان کناره‌گیری کردند. اینان حتی آمادگی مقابله و مواجهه رودررو با تظاهرکنندگان یا رخنه در صفوف ایشان برای تغییر جهت اعتراضات به نفع خود را نیز داشتند که ظاهرا عملی نکردند. در نهایت، درگیری‌های درون‌حزبی و اختلافات در سطح رهبران حزب در خارج از کشور و ازدست‌رفتن اعتبار حزب در داخل، مانع از آن شد که هواداران حزب توده در این برهه نسبت به نهضت نوپای اسلامی و قیام ۱۵خرداد موضعی مشخص، یکپارچه و تثبیت‌شده داشته باشند.

پربحث‌های دیروز

  1. آيا چين واقعا جزيره كيش را خريده است؟!

  2. چرا خودروسازی ایران از ترکیه عقب افتاد؟

  3. رمزگشایی از پشت پرده مانتوهای جلوباز

  4. چگونه جمهوری اسلامی را از چشم مردم بيندازيم !

  5. ۱۵ استان در وضعیت قرمز یا هشدار کرونا/روایت جدید از همکاری ۲۵ ساله ایران و چین/تابوشکنی احمدی‌نژاد/ روحانی استیضاح می‌شود؟

  6. جوابیه سید میعاد صالحی بر بیانیه دیوان محاسبات

  7. محسن هاشمی: تهران باید ۲ هفته تعطیل شود/ سهم دولت در اوج گیری دوباره کرونا ۷۰ درصد است

  8. آیا سوریه بعد از امضای توافق نظامی با ایران همان سوریه قبل است؟

  9. رختکن کثیف پرسپولیس+عکس

  10. واکنش «آشنا» به حضور «زم» در برنامه تلویزیونی

  11. پایتخت در وضعیت قرمز قرار دارد/ آخرین شرایط بیمارستان‌های کرونا در «استان تهران»

  12. رونمایی از کیفی اعجاب انگیز در اولین جلسه دادگاه برخی از مدیران سابق بانک مرکزی/ رشوه‌های میلیاردی بدهکاران ارزی

  13. دلالتهای مغفول یک نامه

  14. جزئیات تازه از زمان وقوع سانحه بوئینگ اوکراینی/کاربر سامانه دفاعی هدف را هواپیمای تجاری تشخیص نداد

  15. روحانی: کرونا هراسی و عادی‌سازی کرونا هر دو خطرناک است/ راهی جز اجرای دستورالعمل‌ها نداریم

پربحث‌های هفته

  1. یک درس مهم ظریف در سیاست خارجی

  2. آيا چين واقعا جزيره كيش را خريده است؟!

  3. چرا خودروسازی ایران از ترکیه عقب افتاد؟

  4. مجلس به تهدیدهای تاجگردون چه پاسخی می‌دهد؟

  5. ايران و چين و بوقچی های آن ور آبی !

  6. طرح سؤال از رئیس‌جمهور با ۲۰۰ امضا تقدیم هیئت‌رئیسه مجلس شد + محورهای سوال

  7. ضرب و شتم پزشک متخصص توسط همراهان بیمار + عکس

  8. مدیریت ناکارآمد کرونا در ایران/ اقدامات محدودکننده برمی‌گردند؟

  9. اعتبارنامه تاجگردون رد شد

  10. رمزگشایی از پشت پرده مانتوهای جلوباز

  11. واکنش کاربران توییتر به رد اعتبارنامه تاجگردون؛ مجلس از اولین آزمون بزرگ خود سربلند بیرون آمد/ حالا نوبت تلاش مضاعف برای حل مشکلات است

  12. مردم اندونزی حیوانات را در آتشفشان ریختند

  13. حاشیه‌های حضور ظریف در مجلس

  14. شما بگویید به چه قیمتی ؟!

  15. تاجگردون کیفش را از مجلس برداشت و رفت

  16. روایت روحانی از مدیریت دولت بر اقتصاد کشور/جنجال سخنرانی ظریف/ بازداشت عضو تیم سابق مذاکره‌کننده هسته‌ای/افروغ: صداوسیما اسیر نفوذ، تظاهر و ریا شده است

  17. روحانی: اقتصاد کشور تحت مدیریت قرار دارد/ در ماه‌های آینده به ثبات در اقتصاد و بازار ارز خواهیم رسید

  18. پرواز عمودی خلبان ایرانی با بمب افکن F ۴

  19. چگونه جمهوری اسلامی را از چشم مردم بيندازيم !

  20. جزئیات طرح ساخت ۶میلیون مسکن؛ تامین ۶۰درصد هزینه با وام ارزان و زمین رایگان

  21. شهردار تهران: ۹ میلیون دلار ضرر کردیم

  22. نمکی: دلم نمی‌خواست با چنین تاوان سنگینی حرف‌هایم را جدی بگیرند

  23. احمد توکلی: با استیضاح روحانی بیشتر موافقم

  24. ۱۵ استان در وضعیت قرمز یا هشدار کرونا/روایت جدید از همکاری ۲۵ ساله ایران و چین/تابوشکنی احمدی‌نژاد/ روحانی استیضاح می‌شود؟

  25. ظریف: ترامپ فرقی با دولت‌های قبلی آمریکا ندارد/بزرگترین دستاوردم برجام بود

ابر آروان

پربحث‌های هفته

  1. یک درس مهم ظریف در سیاست خارجی

  2. آيا چين واقعا جزيره كيش را خريده است؟!

  3. مجلس به تهدیدهای تاجگردون چه پاسخی می‌دهد؟

  4. ايران و چين و بوقچی های آن ور آبی !

  5. اعتبارنامه تاجگردون رد شد

  6. واکنش کاربران توییتر به رد اعتبارنامه تاجگردون؛ مجلس از اولین آزمون بزرگ خود سربلند بیرون آمد/ حالا نوبت تلاش مضاعف برای حل مشکلات است

  7. شما بگویید به چه قیمتی ؟!

  8. روایت روحانی از مدیریت دولت بر اقتصاد کشور/جنجال سخنرانی ظریف/ بازداشت عضو تیم سابق مذاکره‌کننده هسته‌ای/افروغ: صداوسیما اسیر نفوذ، تظاهر و ریا شده است

  9. احمد توکلی: با استیضاح روحانی بیشتر موافقم

  10. ۱۵ استان در وضعیت قرمز یا هشدار کرونا/روایت جدید از همکاری ۲۵ ساله ایران و چین/تابوشکنی احمدی‌نژاد/ روحانی استیضاح می‌شود؟

  11. اولین واکنش تاجگردون به رد اعتبارنامه‌اش

  12. بیانیه رئیس کمیسیون تحقیق مجلس درباره اعتبارنامه تاجگردون: همه مراحل تحقیق را با انصاف و رعایت بی‌طرفی انجام دادیم

  13. دیوان محاسبات اظهارات میعاد صالحی را تکذیب کرد

  14. ایران بزرگ‌ترین نیروی موشکی منطقه است

  15. آیا وزارت صمت همچنان قربانی «لجبازی» است؟!

  16. ضابطین قضایی به توصیه رهبر انقلاب عمل کنند

  17. توضیحات سخنگوی هیئت‌رئیسه مجلس درباره اعتبارنامه تاجگردون و ودیعه مسکن ۲۰۰ میلیونی نمایندگان

  18. نظر زیباکلام درباره سوال از روحانی در مجلس/ انتقاد سلیمی نمین از برخورد مجلس با ظریف/ زیدآبادی: روحانی واقعیت اوضاع اقتصادی را نادیده می‌گیرد/ مجلس دهم بودجه شورای نگهبان را زیاد کرد؟

  19. ظریف: هیچ‌گاه مسائل داخلی را به خارج نبرده‌ام/ آمریکا را قدر قدرت ندانیم/ برجام سند افتخار ایران است

  20. روحانی: اعتراف می‌کنم دولت یازدهم در موضوع مسکن عقب‌ماندگی داشت/ زدن ماسک در حمل‌ونقل عمومی و ادارات الزامی می‌شود/ ظریف سمبل قدرت سیاسی است

  21. توئیت زاکانی خطاب به مردم گچساران

  22. ماجرای تلاش عده‌ای برای تقابل سیداحمد خمینی با رهبری/بیانیه عجیب یک نماینده در حمایت از تاجگردون/کرونا رکورد زد

  23. اختصاصی الف/اسامی ۱۳۴ نماینده امضاکننده طرح سؤال از رئیس جمهور

  24. اینستاگرام پست ضرغامی را حذف کرد / اینبار وحشت از نام دختر سردار سلیمانی

  25. ذوالنوری: امکان اعلام علت رخداد نطنز به دلایل امنیتی وجود ندارد/ سوله آسیب‌دیده مرکز مونتاژ ماشین‌های غنی‌سازی بود

آخرین عناوین