روایت فریدون جیرانی از فیلمی تلخ و سیاه

گروه فرهنگی الف،   3980919192

فریدون جیرانی گفت: در فیلم «غفلت» به خوبی می‌توان تاثیر کودتای ۲۸ مرداد فضای کودتا و تلخی آن‌را مشاهده کرد. فیلمی این‌چنین تلخ و سیاه در سینما ندیده‌ام.

به گزارش ایرنا، فریدون جیرانی در چهارصد و پنجاه و پنجمین برنامه سینماتک خانه هنرمندان ایران، پس از نمایش فیلم غفلت به کارگردانی علی کسمایی، گفت: فیلمبرداری غفلت در پایان سال ۱۳۳۱ آغاز شده و در اواسط سال ۱۳۳۲ به پایان رسیده و در ۲۸ بهمن همان سال به نمایش در آمده است. به نظرم در این فیلم به خوبی می‌توان تاثیر کودتای ۲۸ مرداد فضای کودتا و تلخی آن‌را مشاهده کرد. من فیلمی این‌چنین تلخ و سیاه در سینما ندیده‌ام.

وی افزود: قهرمان فیلم غفلت به‌عنوان اولین قهرمان سینمای فارسی، یک جوان مظلوم طبقه متوسط شهری است که زندگی مدرنی دارد و بچه یک مالک است که قسمت آلوده شهر او را نابود می‌کند. او اصلا مخالف زندگی مدرن نیست و فیلم هم اصلا از سنت دفاع نمی‌کند. مرحوم ناصر ملک مطیعی با فیلم ولگرد از منتهای گمنامی به اوج شهرت می‌رسد و اینجا در تیتراژ فیلم می‌بینیم که نوشته شده «شاهکار ناصر ملک مطیعی».

این کارگردان سینما، ادامه داد: در اواخر دهه ۲۰ و از دل سرمایه‌داری ساده آن دوران، سازندگان فیلم فارسی به‌طور غریزی به دریافتی از آرزوها و رویاهای تماشاگر می‌رسند و در یک فرآیند عرضه و تقاضای به‌شدت طبیعی، سینمای عامه‌پسند ایران خارج از جهان روشنفکری شکل می‌گیرد. جهان روشنفکری در اواخر دهه ۲۰ و اوایل دهه ۳۰ ریشه در تشکیلات چپ داشته است و سینمای عامه‌پسند ایران از دل تفکر راست بیرون می‌آید. در همان اوایل دهه ۲۰ تماشاخانه تهران حامل تفکرانت راست در برابر تماشاخانه‌های فرهنگ و فردوسی و سعدی قرار می‌گرفت. اما جریان راست‌گرا خود در اواخر دهه ۲۰ به دو جریان منتهی می‌شود؛ یکی جریان ملی‌گراها که از تحصن سال ۱۳۲۸ با تشکیل جبهه ملی به‌وجود آمد و دوم طرفداران نظم مستقر که تماشاخانه «تهران» آن‌را نمایندگی می‌کرد.

کارگردان صورتی، گفت: این ملی‌گرایی روی رشد جریان اول سینمای عامه‌پسند ایران تاثیر بسیار زیادی می‌گذارد. این جوان مظلوم طبقه متوسطی که در فیلم غفلت می‌بینیم، از دل جریان ملی‌گرایی و نهضت ملی شدن صنعت نفت بیرون می‌آید. او یک قهرمان مظلوم است که سرانجام تلخی پیدا می‌کند، همان‌طور که در فیلم پیش از آن یعنی ولگرد نیز چنین سرنوشت تلخی پیدا کرده بود.

جیرانی گفت: فیلم ولگرد در دوران اوج نهضت ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۳۱ ساخته شده است اما فیلم تلخی است؛ در سال ۳۱ و پس از برگزاری دادگاه لاهه فضا به نفع دکتر مصدق بود اما نمی‌دانم که چرا وقتی فضا باز می‌شود، پدیده شکست نیز وارد میدان می‌شود. این نکته‌ای است که باید مورد بررسی قرار بگیرد. فیلم‌هایی مثل غفلت و شب‌های تهران که فیلم‌های تاثیرگذار آن دوران‌اند، محصول دهه ۳۰ هستند و آن دو سالی که حکومت ملی دکتر محمد مصدق بر سر کار بود. تاثیر این ملی‌گرایی را می‌توان تا سال ۱۳۳۴ نیز بر سینمای ایران مشاهده کرد.

وی سپس توضیح داد: ملودرام غفلت بسیار بسیار تلخ است و اگر با تکنیک جدیدتری ساخته شده بود، جزو فیلم‌های سیاه امروز به حساب می‌آمد. همه چیز این فیلم تلخ است؛ شعرش تلخ است، پایانش تلخ است، آدم‌هایش تلخ است و این تلخی از فضای کودتای ۲۸ مرداد می‌آید. کسمایی نویسنده و مترجم و قصه‌نویس بوده و کودتای ۲۸ مرداد روی ذهن او تاثیر گذاشته است، هم‌چنان که روی تمام آدم‌های دیگر تاثیرگذار بوده است. کسی نمی‌توانست از فضای نهضت ملی شدن نفت کناره بگیرد، به‌خصوص افراد باسوادی مثل کسمایی، کوشان و..

این کارگردان سینمای ایران افزود: از فیلم‌های سینمای عامه‌پسند بیشتر می‌توان تاریخ را در آورد تا از فیلم‌های روشنفکری. در فیلم‌های عامه‌پسند سینمای ایران می‌توان سه دوره را تشخیص داد؛ یکی دهه ۳۰ که قهرمان آن جوان طبقه متوسط شهری است، دوم دهه ۴۰ که قهرمان آن لات قضا و قدری است و دهه ۵۰ که قهرمانش لات عدالتخواه است. هر سه دوره قابل بررسی‌اند و تاریخ و شرایط آن دوران در این فیلم‌ها موجود است. به نظرم من بهترین دوره این فیلم‌ها همان دهه ۳۰ است که هنوز از فضای ملی‌گرایی و فضای دولت دکتر مصدق دور نشده بود.

جیرانی ادامه داد: در سینمای عامه‌پسند زندگی عامه مردم و روابط و خلق و خوی آنها را بیشتر می‌شود بررسی کرد تا در سینمای روشنفکرانه. در «گنج قارون» بیشتر می‌توان جامعه آن دوران را دید تا در خشت و آینه. این به معنای آن نیست که در فیلم‌های روشنفکران چنین چیزهایی وجود ندارد، بلکه به شخصه در تحلیل تاریخی سینمای عامه‌پسند نکات بیشتری از جامعه پیدا کرده‌ام. همان‌طور که در آینده هم می‌توان خیلی صحبت‌ها در مورد سینمای عامه‌پسند امروز ایران مطرح کرد. الان شاید این فیلم‌ها را مبتذل بنامیم، اما ده سال دیگر راجع به آنها صحبت خواهیم کرد و تحلیل می‌کنیم که اینها از کجا آمده‌اند و چرا به این شکل؟ البته داستان سینمای عامه‌پسند امروز داستان خود را دارد و تحلیل دیگری دارد. تحلیل تاریخی با ارزشِ نقد فرق دارد؛ می‌توان در مقام منتقد یک فیلم را کاملا نقد کرد و در مقام تحلیل تاریخی مسائل دیگری را مطرح کرد.

وی در پایان گفت: غفلت شاید فیلمی کند است و مونتاژ آن با زمان امروز هم‌خوانی ندارد و حتی جاهایی از آن خنده‌دار به نظر برسد، اما در مجموع یک تاریخ را مقابل دیدگان ما قرار می‌دهد. فکر نمی‌کنم کسی از سازندگان این فیلم در قید حیات باشد و ناصر ملک مطیعی آخرین نفر از جمع حاضر در این فیلم بود که چشم از جهان فرو بست. اما به نظر من غفلت در سال‌های بعد هم قابل بحث و بررسی خواهد بود.

پربحث‌های دیروز

  1. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  2. خرید سکه مشمول پرداخت مالیات شد

  3. تازه‌ترین قیمت خودروها در بازار / پراید ۹۳ میلیون تومان شد!

  4. کارشناسان زنگ خطر رآکتورهای هسته‌ای امارات را به صدا درآوردند...

  5. رانت ارز ۴۲۰۰ تومانی به جیب چه کسانی می‌رود؟!

  6. رفت و برگشت «دلار» به کانال پایین‌تر

  7. اوج تجمل‌گرایی در سنت حسنه‌ای به نام ازدواج/ حلالی که روز به روز ناممکن می‌شود

  8. قیمت آپارتمان در تهران روزانه چقدر گران می‌شود؟ + جدول

  9. توضیح حناچی درباره عدم حضورش در جلسات هیات دولت/ ادبیات تند و طلبکارانه را نمی‌پسندم

  10. توضیحات رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره وقف دماوند و جنگل آق‌مشهد

  11. پیشکسوت کشتی ایران درگذشت

  12. نصب سایبان‌ در حرم رضوی؛ مطالبه چندین ساله زائران که پاسخ داده شد

  13. رئیس سازمان سنجش: حذف کنکور فعلاً اجرایی نیست‌/ کنکور یک موضوع جذاب سیاسی شده است

  14. دریادار سیاری: وحدت و مودت میان ارتش و سپاه ناگسستنی است

  15. زمان برگزاری کنکور بدون تغییرماند

  16. نگرانی پمپئو از توافق میان ایران و چین

  17. گروه تروریستی تندر چگونه تشکیل شد و اعضای آن چه کسانی هستند؟ + تصاویر

  18. درخواست نمایندگان مجلس برای مسکوت ماندن طرح تشکیل وزارت بازرگانی + جزئیات

  19. ثبت تصویری زیبا از پلنگ ایرانی

پربحث‌های هفته

  1. خانه‌های خالی در محاصره مالیاتی / سامانه ملی املاک را دریابید!

  2. آقای حدادیان زودتر تکذیب کنید !

  3. دست از حمایت صنعت نابالغ و نازپروده خودروسازی بردارید

  4. نامه احمد توکلی به میرسلیم درباره قالیباف

  5. ماجرای عضویت دختر رئیس جمهور در هیئت علمی دانشگاه/در سفر احمدی‌نژاد به قم چه گذشت؟/ تحلیل لیلاز از قرارداد ایران و چین/روحانی: اقتصاد کشور در حداقل ضرورت مردم به خوبی اداره شده است

  6. جزئیاتی از طرح مالیات خانه‌های خالی/ مالیات ۴۰ میلیون تومانی از یک خانه خالی

  7. نمایندگانی که خانه سازمانی ۳۸۰ متری مجلس را از آنِ خود کردند!

  8. خداحافظی دکتر احمد توکلی از صاحب‌ ‌امتیازی الف

  9. ساده‌انگاری پیری‌ جمعیت حتما عیب است

  10. روحانی درباره کالاهای اساسی چه گفت؟

  11. چرا کره جنوبی پول‌های ایران را پس نمی‌دهد؟

  12. درخواست قالیباف برای تعویق کنکور/توکلی: مردم اشکنه هم نمی‌توانند بخورند/رویای ریاست جمهوری؛ از جهانگیری و لاریجانی تا سیدحسن خمینی

  13. پشت پرده تجمع طالبان در تهران/احتمال خط خوردن لاریجانی و ناطق نوری از فهرست اصلاح‌طلبان/وضعیت وخیم بیماران کرونایی در پایتخت/تابلویی از تصویر رهبری که به قالیباف هدیه داده شد

  14. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  15. رصد پایگاه آمریکایی العدید با ماهواره نور + تصاویر

  16. ترس و تردیدهای برگزاری کنکور در کرونا رنگ باخت اما ...

  17. روحانی: هدف دشمنان ایجاد هیجان‌زدگی و بی‌برنامه‌گی در مدیریت کشور است

  18. پایانی بر یک مجادله درباره عزاداری محرم امسال

  19. توکلی: برخی دولتمردان مشکل معیشتی ندارند/ کوپن بدتر از نابودی پول ملی نیست

  20. روحانی: زندگی مردم در حد ضرورت به خوبی اداره شد/ صادرکنندگان در ده روز اخیر ۲.۵ میلیارد دلار ارز را بازگرداندند

  21. پیشگیری از گره کوری که به دندان هم باز نمی‌شود!

  22. واقفین دماوند و جنگل‌های هیرکانی چه کسانی هستند؟

  23. یادداشت انتقادی نادران درباره تخلف در فرآیند انتخاب بذرپاش

  24. کوچک‌ترین غسال داوطلب اموات کرونایی کیست؟ + عکس

  25. آبروریزی جدید پسر ترامپ

ابر آروان

آخرین عناوین