سیاست ممیزی در فرهنگ و سیاست

پرویز امینی، گروه تعاملی الف،   3980817056 ۳ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار

چه با سیاست ممیزی موافقت هنجاری داشته باشیم و چه نداشته باشیم و چه آن را به لحاظ کارکردی ممکن بدانیم یا ندانیم، نمی‌توانیم برخی تالی فاسدهای آن را در پهنه سیاسی و اجتماعی نادیده بگیریم.

سیاست ممیزی در فرهنگ و سیاست

درباره سیاست ممیزی دو گونه پرسش کلان می‌توان مطرح کرد:

یکم: از وجه «نرماتیو» و این پرسش که آیا اِعمال سیاست ممیزی هنجار است یا نابهنجار؟ باید باشد یا نباید باشد؟ 

دوم: از زاویه دید کارکردی و این سئوال که آیا سیاست ممیزی به معنایی که با کمترین هزینه، مخاطب را از دسترسی به محتوی و تصمیم نابهنجار دور کند، ممکن و کارآمد است یا نه؟

پاسخ ج.ا.ا و عموم نظام‌های سیاسی به پرسش نخست، مثبت است و اختلاف، بیشتر بر سر خطوط قرمزی است که باید باشد و در مکانیزم‌های گل درشت و ظریفِ کنترل و اعمال ممیزی فرهنگ و سیاست است. 

بنابراین پرسش دوم خصوصا برای ج.ا.ا مهم‌تر است و مسئله اساسی پیش روی آن در چهل سال گذشته، مسئله «خواستن» ممیزی نبوده بلکه «توانستن» ممیزی بوده است و درست از همین ناحیه است که می‌توان گفت سرجمع سیاست ممیزی در حال حاضر در ج‌ا.ا، شرط توانستن را در حد زیادی از دست داده است.

توفیق سازوکارهای ممیزی در یک جامعه که افکار عمومی در آن خواسته یا ناخواسته موضوعیت دارد، به وضعیت «سازمان ارزشی و هنجاری» آن مشروط است. چرا که یا حاکمیت به لحاظ نظری (قبول مردم‌سالاری) و یا به لحاظ عملی (شرط بودن رضایت اجتماعی در استمرار مثبت حاکمیت) نمی‌تواند قطع نظر از  ذهنیت افکار عمومی، چنین سیاستی را اعمال کند و استفاده از سیاست ممیزی علی‌رغم باور افکار عمومی، به فرسایش روابط حاکمیت با جامعه منجر می‌شود و ممیزی با اعتراض و فشار اجتماعی روبرو می‌شود.

به طور مثال دهه شصت که دوره همگرایی حداکثری ارزشی و هنجاری حاکمیت و مردم است، دوره اعمال سنگین ممیزی در فرهنگ و سیاست نیز است تا حدی که متولیان سینما می‌توانستند بخواهند که نام رسمی بازیگران تغییر کند وگرنه ممنوع الکار می‌شدند (نام ستاره اکشن سینما در همین دوره از جمشید آریا به جمشید هاشم‌پور تغییر کرد و بعد از فیلم تاراج که او با سر تراشیده و با نام زینال بندری بازی کرده بود، بازی با سر تراشیده نیز برایش ممنوع شد). جالب اینجاست که این توانایی اعمال ممیزی حداکثری با کمترین مشکل و فشار اعتراض اجتماعی همراه بود.

در حوزه سیاست نیز اعمال سیاست ممیزی با نظارت شورای نگهبان تا پیش از مجلس ششم، با واکنش اجتماعی پرقدرت منفی روبرو نبود و برعکس برای یک فعال سیاسی، رد صلاحیت از سوی شورای نگهبان به مثابه «مهر باطل شدی» بود که هستیِ سیاسی افراد را به مخاطره می‌افکند و انفعال و انزوای سیاسی از پیامدهای آن بود.

اما اینک در دهه پنجم انقلاب اسلامی با تحولی که «زیست جهان» جامعه ایرانی خصوصا در سه دهه گذشته پیدا کرده است، همگرایی ارزشی و هنجاری جامعه و حاکمیت تفاوت فراوانی کرده است و بنابراین اعمال ممیزی با خطوط قرمز مطلوب دهه شصت، چه در حوزه سیاست و چه در حوزه فرهنگ یا ممکن نیست یا بسیار پرهزینه و حتی در مواردی تالی فاسدهایی پیدا می‌کند که به ضد خود تبدیل می‌شود. 

در شرایط کنونی، علاوه بر تغییرات ارزشی و هنجاری، مانع جدیدی به نام انقلاب ارتباطات ظهور و بروز کرده است که به شکل وسیعی امکان‌پذیری ممیزی را در همه عرصه‌ها بسی ناممکن‌تر کرده است. به قول معروف چیزی نیست از شیر مرغ تا جان آدمیزاد که در سپهر فضای مجازی نتوان به آن دست پیدا کرد و بتوان آن را مشمول ممیزی مؤثر کرد. داستان پرملال فیلترینگ توئیتر و کوچ دسته‌جمعی پرسروصدا از تلگرام و بازگشت خاموش به آن و ادعاهای گزافی که به نام پیام‌رسان داخلی از جمله سروش صداوسیما (که خود رئیس صداوسیما شخصا پای کار بود) شکل گرفت، از مصادیق این وضعیت است.
  
به هر حال چه با سیاست ممیزی موافقت هنجاری داشته باشیم و چه نداشته باشیم و چه آن را به لحاظ کارکردی ممکن بدانیم یا ندانیم، نمی‌توانیم برخی تالی فاسدهای آن را در پهنه سیاسی و اجتماعی نادیده بگیریم. از جمله تالی فاسدهای ممیزی در شرایطی که به لحاظ ارزشی و هنجاری و نیز به لحاظ فنی و تکنولوژیک و ممیزی در اغلب موارد به شکل پرفایده و کم هزینه مقدور نیست، یارگیری سیاسی و اجتماعی در بستر شعار و ادعای مخالفت با سیاست ممیزی در فرهنگ و سیاست است.

این ماجرا از دوره دوم خرداد ۱۳۷۶ به یک انگاره اصلی در محیط سیاسی و اجتماعی ایران تبدیل شده است و اصلاح‌طلبانی که روزگاری در دهه شصت سخت‌ترین ممیزی‌ها را مستقیم و غیرمستقیم بر مطبوعات و تلویزیون و سینما و کتاب اعمال می‌کردند و حتی برای داشتن دستگاه پخش ویدئو ممنوعیت قانونی درست کرده بودند، برای بیرون کردن رقیب خود از صحنه سیاست و جذب نخبگان فرهنگی و طبقه متوسط شهری، مخالفت با ممیزی را تا سطح لغو ممیزی در فرهنگ خصوصا در مطبوعات و سینما و نیز لغو نظارت استصوابی شورای نگهبان در حوزه سیاست، به شعار محوری خود تبدیل کردند.

اما به تدریج این یارگیری سیاسی از طریق مخالفت با ممیزی و نظارت بر فرهنگ و سیاست، تا دولت احمدی‌نژاد خصوصا دولت دوم آن توسعه می‌باید. احمدی‌نژادِ دولت دوم در دل انتخابات سال ۸۸ و حوادث پس از آن، خود را با چالشی روبرو دید که همان واگرایی نخبگان و اقشار فرهنگی و کسانی که مطالبه فرهنگی داشتن، با او بود. این واگرایی سبب شد دولت دوم احمدی‌نژاد اساسا اولویت خود را فرهنگ و به تبع آن تعامل با اقشار فرهنگی قرار دهد و مطالبه آنها را که یکی از آنها، رفع ممیزی بود، به پیش ببرد. به شکلی که سازنده فیلم‌های تبلیغاتی احمدی‌نژاد در ۸۴ و ۸۸ که سکان اداره سینما در دولت دوم احمدی‌نژاد را نیز به عهده داشت، علی‌رغم دیدگاه خاص فرهنگی که داشت و این دیدگاه کم و بیش خاص، حتی به تعطیلی خانه سینما منجر شده بود، تلاش داشت تا حاکمیت را برای لغو و یا لاغر کردن ممیزی در سینما تا حدی که ممیزی بی معنا بشود، قانع کند!

این یارگیری سیاسی از طریق مخالفت با ممیزی در فرهنگ و سیاست تا هاشمی رفسنجانی نیز گسترش یافت و اعلام مواضع هاشمی رفسنجانی از بعد از سوم تیر ۸۴، خصوصا درباره شورای نگهبان، به یکی از فصل‌های مشترک مواضع او تبدیل شد که شدیدترین مواجهه او با شورای نگهبان حمله به شورا در عدم تأیید صلاحیت سیدحسن خمینی در مجلس خبرگان بود.

پس از احمدی‌نژاد و هاشمی، این روحانی بود که در هر دو انتخابات ۹۲ و ۹۶ و نیز دو دولت روحانی، پرچم این مخالفت با ممیزی در فرهنگ و سیاست را خصوصا در مقاطعی که سطح و عمق اعتراضات به دولت بالا بود، دست گرفت. باید اذعان داشت که این سیاست کم و بیش برای روحانی آورده داشت و توانست روحانی را در برابر رقبایش در موضع «بد» در برابر «بدتر» قرار دهد و مرجح گرداند.

اینک نیز، کیست که نداند دولت روحانی در باتلاق شکست سیاست‌هایش در روابط خارجی و اداره کشور و نیز نارضایتی بی‌سابقه افکار عمومی گرفتار است و روحانی بار دیگر می‌خواهد مانند انتخابات ۹۲ و انتخابات ۹۶ با یارگیری سیاسی از دل طرح ادعای مخالفت با نظارت و ممیزی، راهی به خروج از این باتلاق پیدا کند. بنابراین در عرصه سیاست خود نقش آفرین می‌شود و در آستانه انتخابات مجلس آینده، بر نظارت شورای نگهبان می‌تازد و مجلس اول را بهترین مجلس می‌داند که از نظارت شورای نگهبان مبری بود و در عرصه فرهنگ، پر مخاطب‌ترین ژانر یعنی سینما و در سینما، پرمسئله‌ترین فیلم‌ها یعنی «خانه پدری» را انتخاب می‌کند و با اعلام رفع توقیف از این فیلم تلاش می‌کند از ظرفیت مخالفت با ممیزی، شانس سیاسی و اجتماعی خود را بار دیگر در یک وضعیت نابسامانی از نظر افکار عمومی امتحان کند! درواقع احتمال نسبت دادن رفع توقیف فیلم خانه پدری به صالحی وزیر ارشاد و انتظامی معاونت سینمایی ضعیف است و بعید است این افراد بدون پشتوانه و الزام خود روحانی، وارد چنین ماجرایی بشوند.

روحانی شاید با خود فکر میکند وقتی بتوان با ادعای دیوار کشیدن در پیاده‌روها توسط رقبا، میدان انتخابات را فتح کرد، چرا این بار نتوان با این تصمیم، خود را از زیر فشار کمرشکن افکار عمومی رها کرد؟ الحق و انصاف وقتی به برخی مخالفان فعال کنونی روحانی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که این سیاست کم و بیش می‌تواند معجزه کند و آنها به سان سال‌های ۹۲ و ۹۶ می‌توانند اعجاز کنند و این روحانیِ بی‌ یال‌ و دم و اشکم را به شیری غران در سیاست تبدیل کنند و این البته تنها تیر در ترکش روحانی است. باید منتظر ماند و نتیجه را دید!

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۱۵۹۱۶۰۱۳:۱۱:۴۹ ۱۳۹۸/۸/۱۷
این بحث سیاسی به کنار ولی رشد فرهنگی بحث در قبال موضوع بجای حذف ظاهری موضوع و بردن آن به خفا خودش ثمره ی این تفکر بوده است شما بجای حذف خانه ی پدری اون فیلم رو به سلابه نقد بکشانید واگرنه سالهای بعد همانند فیلم آدم برفی، مارمولک و الخ مردم از خودشان می پرسند این فیلم های ارزشی را چه کسانی بی ارزش می دانستند ?
ناشناس۱۱۵۹۱۷۸۱۳:۳۸:۴۵ ۱۳۹۸/۸/۱۷
ممیزی خوب است منتهی این افراد با ان بازی می کنند و سلیقه ای که هر کجا به نفع من بود رها و هرکجا به ضرر من بود واکنش
ناشناس۱۱۵۹۱۸۶۱۳:۴۲:۳۹ ۱۳۹۸/۸/۱۷
روحانی بجای فرافکنی باید پاسخگو باشد که چرا با برجام منافع ایران تامین نشد و چرا تحریم ها تشدید شدند ؟! و چطور ترامپ بی هیچ هزینه ای از برجام خارج شد ؟!

پربحث‌های دیروز

  1. از اغتشاشات اخیر، چه چیزهایی میفهمیم!؟

  2. نظرات برگزیده مخاطبین الف: اگر کار احمدی‌نژاد اشتباه بود چرا روحانی آن را تکرار کرد؟/ شبکه ملی اطلاعات، جدا از اینترنت بین‌المللی نیست/ دولت با گران‌کردن بنزین همه را جریمه کرد

  3. اینترنت چه کسانی زودتر وصل می‌شود؟

  4. واکنش وزارت کشاورزی به افزایش قیمت گوجه‌فرنگی

  5. پزشکان به دنبال کاهش نرخ مالیات کارانه به ۱۰ درصد

  6. جمشیدی‌ها: مسوولین تنها با تکیه بر نظر خود تصمیم‌گیری می‌کنند/باید مکان‌هایی برای اعتراضات مسالمت آمیز مردم در نظر گرفته شود

  7. خطیب نماز جمعه تهران: هیچ کس با اعتراضات مخالف نیست/ غارت فروشگاه و  تخریب بانک‌ها انتقام از مردم است 

  8. معالی‌آباد شیراز پس از اعتراضات بنزینی

  9. «چندهمسری» در کدام استان‌ها بیشتر است؟

  10. تلاش آمریکا برای تنفس مصنوعی به آشوب‌ها در ایران

  11. ارزان‌ترین خودروهای الکتریکی ۲۰۱۹

  12. آذری جهرمی: اپراتورها مدت زمان قطعی اینترنت را به مدت اعتبار بسته‌ها اضافه کنند

  13. واکنش عارف به ناآرامی‌های اخیر پس از اصلاح قیمت بنزین

  14. فردا سومین مرحله یارانه حمایتی واریز می‌شود

  15. حلقه‌های سه‌گانه آشوب‌های اخیر به روایت زاکانی

  16. رئیسی: مجازات سختی در انتظار اغتشاشگران است

  17. گزارش بانک جهانی/ دولت ایران ناکارآمدتر از ۱۳۰ دولت جهان شد

  18. سهمیه بنزین آذر ماه در کارت های سوخت شارژ شد+جدول

  19. نماینده مجلس: اینترنت ملی پاسخ‌گوی نیازهای مردم نیست

  20. افتتاح یکی از کارخانه‌های اپل به دست دونالد ترامپ

  21. تورم نقطه‌ای آبان‌ماه ۲۷ درصد/ نرخ تورم سالانه، ۴۱ درصد

  22. چرا پراید گران شد؟

  23. مرسدس بنز پلاگین هیبریدی

  24. تصرف ساحل توسط تکاوران نیروی دریایی ارتش

  25. روایت فرمانده عملیات بسیج از ناآرامی‌های اخیر/ اغتشاشگران وسایلی داشتند که تابه حال ندیده بودیم

پربحث‌های هفته

  1. از اغتشاشات اخیر، چه چیزهایی میفهمیم!؟

  2. افزایش قیمت بنزین؛‌ چرا حالا،‌ چرا به این شکل؟

  3. عوامفریبی با برچسب پوپولیسم/ چه کسی یا چه چیزی در اجرای تصمیم بنزینی فدا شد؟

  4. حکایت ما و این روزهای اینترنت / از شبکه ملی اطلاعات چه خبر ؟

  5. معترض جان به لب رسیده کجا و چگونه حرفش را بزند؟/ لطفا به معترضان تریبون بدهید

  6. مشاجره رئیس‌جمهور و رحیم‌پور ازغدی درباره بنزین/ روحانی جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی را ترک کرد

  7. رهبر انقلاب درباره افزایش نرخ سوخت: گفته بودم اگر سران سه قوّه تصمیم بگیرند حمایت خواهم کرد/ تصمیم سران قوا باید اجرا شود/ مسئولین دقت کنند هرچه ممکن است از مشکلات این کار کم کنند

  8. سلاخی ماموران ناجا توسط اغتشاشگران + تصاویر

  9. یک مقام مطلع: محدودیت دسترسی به اینترنت با تصویب شورای امنیت صورت گرفته

  10. چه کسانی از ارزانی بنزین سود می بردند؟! / خطاهای آشکار دولت در اجرای یک تصمیم درست

  11. دروغ پردازی گوگل در مورد اعتراضات شب گذشته تهران + عکس

  12. اشتباهات را بپذیرید؛ راه برای اصلاح باز است

  13. نظر باهنر درباره حضور احمدی‌نژاد در انتخابات مجلس/ فرایند تصمیم‌گیری در جلسه سران سه قوه چگونه است؟/ احتمال استعفای محمود صادقی در اعتراض به افزایش قیمت بنزین

  14. در آینده نزدیک اینترنت وصل می‌شود

  15. دیلی میل: هزاران بیمار انگلیسی در بیمارستان‌ها محبوس شده اند زیرا جایی ندارند که بروند!

  16. طرح سه فوریتی نمایندگان برای جلوگیری از افزایش قیمت بنزین

  17. صدا‌وسیما به معترضان فرصت دهد/ مشاجره ازغدی و روحانی درباره بنزین و تکذیب آن/ انتقاد تند عباس عبدی از شورای نگهبان

  18. لاریجانی بدون در نظر گرفتن نظر نمایندگان مصوبه سهمیه‌بندی بنزین را امضا کرد

  19. نوبخت: درآمد ۳۰ هزار میلیارد تومانی افزایش قیمت بنزین بین مردم باز توزیع می شود

  20. نظرات برگزیده مخاطبین الف: اگر کار احمدی‌نژاد اشتباه بود چرا روحانی آن را تکرار کرد؟/ شبکه ملی اطلاعات، جدا از اینترنت بین‌المللی نیست/ دولت با گران‌کردن بنزین همه را جریمه کرد

  21. ربیعی: سفره و یخچال خالی بازنشسته‌ها را درک می‌کنیم/ نمی‌توانستیم بگوییم فلان ساعت بنزین گران می‌شود

  22. لیست مناطقی که در آن اینترنت مجددا برقرار شده است

  23. راه‌های رفته و نرفته اصلاح قیمت بنزین به روایت کارشناسان اقتصادی

  24. عضو کمیسیون اقتصادی: اقدام دولت در افزایش قیمت بنزین، به این صورت شتاب‌زده بود/ دولت باید پاسخگو باشد

  25. ما و بی‌بی‌سی

آخرین عناوین